Кіріспе

1765 жылғы британдық заң, американдық колониялардың баспа материалдарын пайдалануына салық салған. 1765 жылғы мөртаңбалық акт, сондай-ақ 1765 жылғы американдық колониялар туралы акт (5 Geo. 3. c. 12) – Ұлыбритания Парламентінің Америкадағы британдық колонияларға тікелей салық жүргізген және колониялардағы көптеген баспа материалдарын Лондоннан штампталған қағазбен шығаруды талап еткен заңы. Баспа материалдарына заңдық құжаттар, журналдар, ойын карталары, газеттер және колонияларда қолданылатын көптеген басқа да қағаз түрлері кірді. Салықтың мақсаты – француз және үнді соғысынан кейін американдық колонияларда орналасқан британдық әскери күштерін қаржыландыру болды. Бірақ колонистер француз басқыншылығынан ешқашан қорқып көрмеген және соғыс шығындарының өзіндік үлесін төлегендерін мәлімдеді. Колонистер бұл шараның мәні – Лондонның британдық офицерлер мен мансапты сарбаздарға артық қамқорлық көрсетуі екенін айтты, оларға жалақы Лондоннан төленуі керек еді. Мөртаңбалық акт колонистер арасында кеңінен наразылық тудырды. Көптеген колонистер бұл актіні өздерінің келісімінсіз салық салу арқылы ағылшын құқықтарын бұзу деп есептеді – мұндай келісімді тек колониялық заң шығарушы органдар ғана бере алатын. Олардың ұраны: «Өкілдіксіз салық салуға болмайды». Колониялық ассамблеялар петициялар мен наразылық білдірді, ал Нью-Йоркте өткен Мөртаңбалық акті Конгресі британдық шараларға жауап ретінде алғашқы маңызды бірлескен колониялық реакция болды, ол Парламентке және Корольге петиция жіберді. Британ Парламентінің бір мүшесі американдық колонистердің Ұлыбританияның 90 пайызынан ешқандай айырмашылығы жоқ екенін, олардың барлығы мүліксіз және дауыс беру құқығынан айырылған, бірақ жер иеленушілер мен олардың өкілдері арқылы «виртуалды» өкілдік құқығына ие екенін мәлімдеді. Мэриленд штатының адвокаты және саясаткері Дэниел Дулани бұл пікірге қарсы шығып, кеңінен таралған памфлетте американдықтар мен британдық сайлаушылар арасындағы қарым-қатынас дұрыс өкілдік үшін «виртуалды» немесе басқаша сенімді болуге тым әлсіз екенін дәлелдеді. Жергілікті наразылық топтары Жаңа Англиядан Мэрилендке дейін кеңінен тараған Хат алмасу комитеттерін құрды. Наразылықтар мен демонстрациялар көбейді, көбінесе «Еркіндік ұлдары» бастады, кейде қарсылық білдіру үшін марионеткалар ілінді. Көп ұзамай барлық мөртаңбалық салық жинаушылар қызметінен кетуге мәжбүр болды, ал салық тиімді жиналмады. Мөртаңбалық актқа қарсылық колониялармен ғана шектелмеді. Британ саудагерлері мен өндірушілері Парламентке қысым жасады, өйткені колонияларға экспорттауларына бойкоттар қауіп төндірді. Акт 1766 жылдың 18 наурызында тиімділік тұрғысынан күшін жойды, бірақ Парламент Декларациялық актіні қабылдап, колониялар үшін «барлық жағдайларда» заң шығару құқығын растады. Бұдан кейін жаңа салықтар мен ережелер енгізілді, оларға американдықтар да қарсылық көрсетті. Бұл оқиға АҚШ Тәуелсіздік декларациясының Джордж III-ге қарсы айыптама бөлімінде нақты айтылған 27 колониялық наразылықты анықтауда маңызды рөл атқарды, бұл 1775 жылы американдық революцияға әкелген ұйымдасқан колониялық қарсылықты іске асыруға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

Британдықтардың Жеті жылдық соғыстағы (1756–1763) жеңісі, АҚШ-та және басқа елдерде француз-үнді соғысы ретінде белгілі, зор қаржылық шығындармен келді. Соғыс барысында британдық мемлекеттік қарыз шамамен екі есеге өсті, 1755 жылы 72 289 673 фунт стерлингтен 1764 жылға қарай 129 586 789 фунт стерлингке дейін жетті. Соғыстан кейінгі шығындардың жоғары деңгейде қалуы күтілді, себебі 1763 жылдың басында Бьют үкіметі Америка колонияларында он мың британдық әскерді сақтап қалуға шешім қабылдады, бұл жылына шамамен 225 000 фунт стерлинг тұрады, яғни бүгінгі шамамен миллион фунт стерлинг. Осындай үлкен күштерді сақтап тұрудың басты себебі – армияны тарату 1500 офицерді жұмыссыздар қатарына қосатын еді, олардың көпшілігі Парламентте жақсы байланыстарға ие болды. Сондықтан бейбіт уақытта үлкен әскерді сақтап тұру саяси жағынан тиімді болды, бірақ британдықтар өздерінің жерінде тұрақты армияны ұстауға қарсы болды, сондықтан әскердің көп бөлігін басқа жерде орналастыру қажет болды. 1763 жылдың мамырында Понтиак соғысының басталуы 1763 жылғы Корольдік жариялауға және британдық сарбаздардың америкалық отаршылдар мен үндістер арасындағы зорлық-зомбылықтың алдын алу жөніндегі қосымша міндетіне әкелді. Америка шебіне 10 000 британдық әскер жіберілді, бұл қадамның басты себебі британдық меценаттық жүйенің бөлігі болған офицерлерге тұрақ беру болды. Джон Адамс бұл жөнінде теріс пікір білдіріп, «Америкадан кіріс талап етілуде және ол офицерлер мен зейнеткерлердің бос уақытында және сән-салтанатта өмір сүруіне жұмсалуда» деп жазды. Джордж Гренвилл 1763 жылдың сәуір айында қысқа ғұмырлы Бьют үкіметінің сәтсіздігінен кейін премьер-министр болды және ол осы үлкен бейбіт уақыттағы армияны қаржыландырудың жолын табуға тиіс болды. Ұлыбританияда салықтарды көтеру мүмкін болмады, себебі Англияда Бьют үкіметінің 1763 жылғы сидр салығына қарсы күшті наразылықтар болды, тіпті Бьюттің бейнесін асып тастады. Сондықтан Гренвилл үкіметі Парламент американдық отаршылдарға олардың келісімінсіз салық салу арқылы осы кірісті жинайтынына шешім қабылдады. Бұл жаңалық болды; Парламент бұрын колониялардағы сауданы реттеу шараларын қабылдаған, бірақ ешқашан колонияларға тікелей салық салып кіріс жинамаған. Лондон саясаткерлері әрқашан американдық отаршылдардың өздерін қорғауға жұмсалатын шығындарға үлес қосуын күткен. Француз қауіп-қатері болған кезде, отарлаушы заң шығарушыларды көмек көрсетуге көндіру оңай болды. Мұндай көмек әдетте отаршылдық милицияны көтеру арқылы ұсынылды, олар отаршылдық заң шығарушы органдар жинаған салықтар арқылы қаржыландырылды. Сонымен қатар, заң шығарушы органдар кейде колонияларды қорғауға арналған тұрақты британдық бөлімшелерді сақтауға көмектесуге дайын болды. Осылай көмек көрсетіліп жатқанда, британ Парламенті колонистерге өз салығын салуға негіз жоқ еді. Бірақ 1763 жылғы бейбітшілік орнағаннан кейін отаршылдық милиция тез арада таратылды. Милиция офицерлері британдық офицерлердің оларға көрсеткен жеккөрушілігіне наразы болды және британдық комиссияларды алудың мүмкін еместігіне ашуланды; соғыс аяқталғаннан кейін олар қызметте қалуға дайын емес еді. Қалай болғанда да, олардың әскери рөлі болмады, себебі үнді қауіп-қатері минималды болды және шетелдік қауіп-қатер болған жоқ. Колониялық заң шығарушылар британдық әскерлердің қажеті жоқ деп есептеді. 1764 жылғы қант заңы – Гренвиллдің Америкада кіріс жинау бағдарламасындағы алғашқы салық, ол 1733 жылғы меласса заңының өзгеруі болды. Меласса туралы заң бойынша британдық колонияларға әкелінген шетелдік мелассаға галлонға 6 пенс (бүгінде шамамен £ тең) салық салынады. Меласса туралы заңның мақсаты шынымен де кіріс жинау емес, керісінше шетелдік мелассаны соншалықты қымбат ету еді, бұл Британдық Вест-Индиядан импортталған мелассаға монополия берді. Бұл тәсіл жұмыс істемеді, өйткені колониялық саудагерлер салықты контрабандалық жолмен немесе көбінесе кеден қызметкерлеріне пара беру арқылы төледі. Шәкәр туралы заң салықты 3 пенске төмендетті (бүгінде шамамен £ тең), төменгі мөлшерлеме салықтың сақталуын арттырады және осылайша салықтың мөлшерін арттырады. Заң қосымша импортқа салық салуды және кедендік қызметті тиімдірек ету шараларын қамтыды. Америка отаршылары бастапқыда қант туралы заңға экономикалық себептермен қарсы болды, бірақ көп ұзамай олар конституциялық мәселелер бар екенін мойындады. Британдық Конституция салықтарды Парламенттің келісімінсіз салуға болмайтынын кепілдік берді, бірақ отаршылдар өздерінің ағылшын құқықтарына сәйкес, Парламентте өкілдіксіз салық салуға болмайтынын мәлімдеді. Отаршылдар Парламентке ешбір мүше сайлаған жоқ, сондықтан Парламент оларды салық салуы олардың құқықтарын бұзу болып саналды. Бұл мәселені қант заңына жауап ретінде көтеруге уақыт болмады, бірақ ол келесі жылы қабылданған марка заңына қарсы күшті наразылыққа айналды.

Заң

Акт британдық парламенттің 1765 жылғы 22 наурызда қабылдаған заңы еді, ол 1765 жылғы 1 қарашада күшіне енді. Халық палатасында 205–49 дауыспен, Лордтар палатасында бірауыздан қабылданды. Тарихшылар Эдмунд және Хелен Морган салықтың ерекшеліктерін былай сипаттайды:

Заңгерлер мен колледж студенттеріне салынатын жоғары салықтар колонияларда кәсіби топтың өсуін шектеу мақсатында жасалды. Маркаларды колониялық қағаз ақшадан гөрі сирек кездесетін нақты валютамен сатып алу қажет болды. Колониялардан валютаның ағылып кетуіне жол бермеу үшін түсімдер Америкада, әсіресе онда орналасқан британдық әскер бөлімдерінің жабдықталуы мен жалақысына жұмсалуға тиіс болды. Акттың сот жүйесіне қатысты екі ерекшелігі ерекше назар аударды. Сот құжаттарына салынатын салыққа «діни құқықтарды жүзеге асыратын» соттар да кірді. Мұндай соттар колонияларда бұрыннан болған жоқ, және колонияларда сот отырысын жүргізетін епископтар тағайындалмаған еді. Көптеген отарлаушылар немесе олардың ата-бабалары Англиядан осындай мемлекеттік қолдауға ие діни институттардың ықпалы мен билігінен құтылу үшін қашып кеткен, және олардың пікірінше, бұл колониялардағы ескі тәртіпті қайта орнатудың алғашқы қадамы болды. Солтүстік колониялардағы кейбір англикандықтар мұндай епископтарды тағайындауды ашық түрде қолдады, бірақ оларға солтүстік колониялардың көпшілігін құрайтын оңтүстік англикандықтар мен англикан емес халықтар қарсы болды. Актқа сәйкес, қант заңында белгіленген үлгі бойынша, заң бұзушыларды соттауға адмиралтейство соттарына құқық берілді. Алайда, адмиралтейство соттары дәстүрлі түрде ашық теңізге қатысты істермен шектелген. Қант заңы осы прецедентке сәйкес келді, бірақ мөр заңы осыған сәйкес келмеді, және отарлаушылар бұл жергілікті соттарды Англияның бақылауындағы соттармен алмастырудың тағы бір әрекеті деп қарады.

Реакциялар

Заң газеттер, келісімшарттар, мәмілелер, өсиеттер, талап арыздар, міндеттемелер және көптеген басқа да заңдық құжаттар сияқты түрлі қағаз өнімдеріне салық салғандықтан, оның салдары көптеген кәсіптер мен салаларда сезілді. Бұл газеттер, азаматтар арасында кеңінен наразылық тудырды, тіпті мемлекеттік қызметкерлерге, салық жинаушыларға және олардың кеңселерi мен үйлеріне шабуылдар жасалды.

Колониялық газеттер

Джон Адамс Лондон үкіметінің "бізді білім беру құралдарынан – баспадан, колледждерден, тіпті Альманах пен Газеттерден шектеулер мен салықтар арқылы әдейі айыруға тырысып жатқанына" шағымданды. Баспасөз қарсы тұрды. 1760 жылға қарай жаңадан құрылған американдық газет индустриясы ірі қалаларда апта сайын шығатын 24 газеттен тұрды. Бенджамин Франклин бейресми желі құрды, осылайша әр газет үнемі бір-бірінен жаңалықтарды, редакциялық мақалаларды, хаттар мен эсселерді қайта басып шығарып, ортақ американдық дауысты қалыптастыруға көмектесті. Барлық редакторлар әр данаға төленетін жаңа мөр салығына наразы болды. Баспасөз колонияларға басқа колониялардың не айтып отырғанын хабарлап, мөр салығы заңына қарсы күшті күшке айналды. Көптегендер оны айналып өтіп, көпшілігі өкілдіксіз салық салуды зұлымдық пен тирандықпен теңестірді, осылайша Он үш колония үшін наразылықтың ортақ тілін жасады. 1768 жылдың 1 тамызында Уильям Годдард құрған «Пенсильвания хроникасы» газетінің бірінші бетіне штаттық үйде (Тәуелсіздік залында) мөр салығы заңына қарсы сөйлеген сөздің төрт бағандық мақаласы және британдық парламентте колониялық өкілдіксіз қабылданған басқа да шамадан тыс салық заңдары жарияланды. Газеттерде марионетка ілу және мөр шеберлерінің отставкаға кетуі туралы хабарлар жарияланды. Кейбір газеттер патшаның жалақысын алып, заңды қолдады, бірақ баспасөздің көпшілігі еркін және дауысты болды. Осылайша Филадельфияның ең танымал баспашысы Уильям Брэдфорд «Азаттық ұлдарының» жетекшісіне айналды. Ол өзінің «Пенсильвания журналы» және «Апталық хабаршысы» газетінің маштабына «қасіретті мөр» деген сөздермен бірге бас сүйек пен кескіш сүйектерді қосты. Заңға жауап ретінде осы басылымдарда американдық пропаганданың алғашқы нысандары пайда болды. Колониялық газеттерде жазылған мақалалар, әсіресе мөр салығы заңының баспагерлерге тигізген пропорционалды емес әсеріне байланысты, заңды сынға алды. Оңтүстік Каролинадан шыққан патриот және тарихшы Дэвид Рамзи Америка революциясынан кейін көп ұзамай осы құбылыс туралы былай деп жазды:

Көптеген баспагерлер мөр салығы заңына қарсы болды, бірақ бірнеше лоялист дауыстары да болды. Лоялисттердің кейбір жасырын сезімдерін британдық симпатизанттар Джон мен Томас Флит басқарған «Бостон кешкі посты» сияқты басылымдарда көруге болады. Мақалада 1765 жылдың желтоқсанында Нью-Йоркте болған зорлық-зомбылық акциясы туралы егжей-тегжейлі баяндалды, содан кейін тәртіпсіздікке қатысушылар «кемшіліктері бар» деп сипатталды және топтың идеялары «халықтың жалпы сезіміне қайшы» деп атады. Vindex Patriae колонияларды шетелдік босқындар және «қоқыс үйіндісіне тәуелсіз меншік талап етуге» бел буған наразы шотланд-ирландтықтар деп атады. Лоялисттердің бұл көзқарастары мөр салығы заңына қатысты алғашқы газет мақалаларында көрінеді, бірақ британдықтарға қарсы жазбалар көбірек таралған және олар күшті әсер етті. Көптеген газеттер заң күшіне енгенге дейін салыстырмалы түрде консервативті тонды қабылдады, егер ол жойылмаса, жабылуы мүмкін екенін білдірді. Алайда, уақыт өте келе, зорлық-зомбылық демонстрациялар басталғанда, авторлар ашуға толы болды. Бірнеше газет редакторлары «Азаттық ұлдарымен» байланыста болды, мысалы, «Пенсильвания журналының» Уильям Брэдфорд және «Бостон газетінің» Бенджамин Эдс, және олар өз басылымдарында топтың сезімдерін қайталады. Мөр салығы заңы сол жылдың қараша айында күшіне енді және көптеген газеттер өздерінің басылымдарын шеттері мен бағаналары бойынша қара шекаралармен басып шығарды, кейде олар қабір тастары мен қаңқалардың бейнелерін қамтиды, олардың қағаздары «өлгенін» және мөр салығы заңының салдарынан енді басып шығара алмайтынын көрсетеді. Алайда, олардың көпшілігі алдағы айларда қайтып келді, мөр салығы заңында қажет деп саналған мақұлдау мөртабанысыз қайта пайда болды. Баспагерлер келесі көктемде заңның күшін жойғанына қатты қуанды, және бұл олардың қоғамдық пікірдің күшті дауысы (және компасы) ретіндегі позицияларын нығайтты.

Көшедегі наразылық

Колониялық заң шығарушы органдар жұмыс істеп жатқанда, колониялардың қатардағы азаматтары да осы ресми саяси жүйеден тыс өз алаңдаушылықтарын білдіріп жатты. Тарихшы Гэри Б. Нэш былай деп жазды:

Массачусетс штаты

Бостон көшелеріндегі алғашқы наразылықтар ерекше көзге түсті. Эндрю Оливер Массачусетс штатындағы маркаларды таратқандықтан, 1765 жылдың 14 тамызында "қаланың Оңтүстік бөлігіндегі Эссекс және Оранж көшелерінің қиылысындағы алып ельм ағашына" тірідей ілгізілді. Төменгі жағы жасыл түске боялған бір жұп аяқ киім ("Гринвилл табаны") да ілінді, бұл Гренвилл мен Бют графына, отаршылар кінәлаған екі адамға жасалған есімдер ойыны еді. Вице-губернатор Томас Хатчинсон шериф Стивен Гринлифке мүсінді алып тастауға бұйрық берді, бірақ ол үлкен халықтың қарсылығына тап болды. Халық күні бойы Оранж көшесіндегі саудагерлерді аралап, олардың тауарларына елм ағашының астында символдық мөр басты, кейін бұл ағаш "Бостандық ағашы" деп аталды. Бұл күн Бостондағы "Азаттық ұлдары" мүшелері үшін өз ұйымдарын құрған күн ретінде қабылдалды. Эбенезер Макинтош – Жеті жылдық соғыстың қатысушысы және аяқ шебершісі болған. Бір түні ол Эндрю Оливердің мүсінін қиып, оны заң шығарушылар жиналған қалалық үйге жерлеу рәсімімен алып келді. Одан кейін олар Оливердің кеңсесіне барып, оны қиратып, ағаштарына мөр басты. Содан кейін мүсінді Форт-Хиллдің етегіндегі Оливердің үйіне алып барып, оның басын шауып, содан кейін Оливердің үйі, ат және каретасымен бірге өртеп жіберді. Гринлиф пен Хатчинсон Оливердің үйін тоналап, ішіндегі заттарды қиратқан халықты тоқтатуға тырысқанда тас тастауға ұшырады. Оливер ертесі күні қызметінен босатуды сұрады. Бірақ бұл отставка жеткіліксіз болды. Макинтош Оливерді көшелерде шеруге шығарып, Бостандық ағашының астында қоғамдық түрде отставкаға кетуге мәжбүр етті. Эндрю Оливердің отставкаға кету себептері туралы жаңалықтар тараған сайын, колониялар бойынша зорлық-зомбылық пен агрессивті әрекеттердің қаупі күшейді, сондай-ақ ұйымдасқан қарсылық топтары да көбейді. Осы күрес топтарының негізін колониялардағы орта және жоғарғы тап өкілдері құрды, олар көп ұзамай өздерін "Азаттық ұлдары" деп атады. Бұл колониялық қарсылық топтары патша шенеуніктерінің бейнелерін өртеп, мөр жинаушыларды отставкаға кетуге мәжбүр етті және кәсіпкерлер мен судьяларды Парламент талап еткен мөрлерді қолданбай жүруге мәжбүр етті. 16 тамызда халық Вице-адмиралтейство тіркеушісінің орынбасары Уильям Сторидің үйіне және ресми құжаттарына зақым келтірді, ол кейін Массачусетс штатының Марблхед қаласына көшіп кетті. Кеден бақылаушысы Бенджамин Холлоуэлл үйінен басқа барлық мүлкін жоғалтты. 26 тамызда Макинтош Хатчинсонның сарайына шабуыл жасады. Халық отбасын үйден шығарып, жиһаздарды қиратты, ішкі қабырғаларды бұзды, шарап қоймасын талқандады, Хатчинсонның Массачусетс тарихына қатысты құжаттар жинағын шашыратып, ғимараттың күмбезін құлатты. Хатчинсон үш он жыл бойы мемлекеттік қызметте болған; ол өзінің шығынын 2218 фунт стерлинг (қазіргі ақшамен шамамен 250 000 доллар) деп бағалады. Нэш бұл шабуылдың мөр туралы заңға ғана реакция емес екенін айтады: губернатор Фрэнсис Бернард халықтың басшылары туралы ақпарат бергендерге 300 фунт сыйақы ұсынды, бірақ ешкім ақпарат бермеді. Макинтош және басқа бірнеше адам тұтқындалды, бірақ саудагерлердің қысымымен босатылды немесе халықтың әрекеттері арқасында босатылды. Көшедегі наразылықтар Бостон газетінің редакторы Джеймс Отис және Бостон кокусының "Адал тоғызыншысы" Самуэль Адамс сияқты беделді қоғамдық қайраткерлердің күш-жігерінен бастау алды. Олар өздерінен төмен тұрған адамдарды экономикалық және әлеуметтік жағынан бақылауға тырысты, бірақ жаппай демонстрациялар мен тәртіпсіздіктер арасындағы нәзік тепе-теңдікті сақтауда көбінесе сәтсіз болды. Бұл адамдар жұмысшы табының қолдауына мұқтаж болды, бірақ Англияға жолдаған наразылықтарын қабылдау үшін олардың әрекеттерінің заңдылығын дәлелдеуі керек болды. Бұл наразылықтар кезінде "Адал тоғыз" саяси мүддесі бар әлеуметтік клуб болған, бірақ 1765 жылдың желтоқсанына қарай ол "Азаттық ұлдары" деп мәлімдеме жасады.

Род-Айленд

Род-Айленд штатында да көшедегі зорлық-зомбылық болды. 27 тамызда Ньюпорттағы Town House-тың жанында көпшілік дарға асу үшін тіреуіш орнатты, онда марка таратушылар ретінде тағайындалған үш шенеуніктің бейнелерін әкелді: Август Джонсон, доктор Томас Моффат және адвокат Мартин Ховард. Алғашқыда бұл топты саудагерлер Уильям Эллери, Сэмюэл Вернон және Роберт Крук басқарды, бірақ олар көп ұзамай бақылауын жоғалтты. Сол түні жамағатты Джон Вебер есімді кедей адам басқарды, олар Моффат пен Ховардтың үйлеріне шабуыл жасап, қабырғаларын, қоршауларын, өнер туындыларын, жиһаздарын және шараптарын қиратты. Жергілікті "Еркіндік ұлдары" зорлық-зомбылыққа публично қарсы болды және Вебер тұтқындалғанда оны қолдаудан бастапқыда бас тартты. Дегенмен, олардың үйлеріне қарсы жазалау шаралары қолданылатыны туралы ескерту келгенде, олар оған көмектесуге көнді. Вебер босатылып, тарихтан жоғалып кетті. Ховард "Салық салуды колонист қорғайды" (1765) атты памфлетінде Маркалық актіні публично қолдаған жалғыз белгілі американдық болды. Көтерілістен кейін Ховард колонияны тастап кетуге мәжбүр болды, бірақ оған Король оны Солтүстік Каролинаның Бас судьясы қызметіне тағайындап, 1000 фунт стерлинг жалақымен сыйлады.

Нью-Йорк

Нью-Йоркте Джеймс МакЭверс Хатчинсонның үйіне шабуылдан кейін төрт күн өткен соң өкілеттігінен бас тартты. Нью-Йорк және Коннектикут штаттарына арналған алғашқы маркалар 24 қазанда Нью-Йорк портына келді, оларды ашулы отаршылдардың көпшілігі қарсы алды және олар қауіпсіздік үшін Форт-Джорджқа жеткізілді. Қала бойынша "белгіленген қағазды тарату немесе пайдалануға бірінші кісі үйіне, өзіне және мүлкіне жауапкершілік тартсын" деген ескертулер жазылған плакаттар пайда болды. Нью-Йорк саудагерлері 31 қазанда жиналып, Акт күштен шығарылғанша ағылшын тауарларын сатпауға келісті. Жергілікті басшылардың бақылауынан шығып, төрт күн бойы демонстрациялар өтті, нәтижесінде екі мың адам губернатор Кадуалладер Колденнің үйіне шабуыл жасап, екі шана мен каретаны өртеп жіберді. Мэрилендтен келген Закария Худ сияқты көптеген марка иелері қауіпсіздігі үшін Форт-Джорджқа қашып кетті. Нью-Йорктегі тәртіпсіздік жыл соңына дейін жалғасты, ал жергілікті "Бостандық ұлдары" көпшіліктің әрекеттерін бақылауда қиындықтарға тап болды. Нью-Йорк провинциясының губернаторы ретінде Колденнің орнын бастан Генри Мур, қаладағы тыныштықты сақтап, тәртіпті қалпына келтіру үшін "Бостандық ұлдарының" жетекшісі Исаак Сирспен кездесті. Біраз уақыттан соң Мур қамал қақпаларын ашып, ізгі ниетпен адамдарды ішке шақырды.

Вирджиния

1765 жылғы мөртаңбалық акт дағдарысы кезінде Арчибальд Макколл (1734–1814) Вирджиния штатының Вестморленд және Эссекс округтерінде патриоттарға қарсы тұрды. Ол мөртаңбалар мен басқа да құжаттарға салынған британдық салықты жинауға талап етті. Оған жауап ретінде халық наразылығы көтеріліп, Вирджиния штатының Тапаханнок қаласындағы үйіне шабуыл жасады. Олар терезелерді таспен қиратты және Макколл тұтқындалды, оған қара май жағылып, қауырсынмен жабылды. Бұл акт "өкілдіксіз салық салудың" мысалы және британдықтарға қарсы соғысқа бастап кеткен маңызды оқиға болды.

Басқа отарлар

Фредерик, Мэриленд штатында 12 судьядан тұратын сот 1765 жылғы 23 қарашада мөртаңбалық актіні жарамсыз деп шешіп, бизнес пен отарлаушы шенеуніктерге барлық мәселелерде мөртаңбаларды пайдаланбауды бұйырды. Бір аптадан кейін Фредерик көшелерінде актіге қарсы әжуалық қоштасу рәсімі өтті. Сот судьялары «12 өлмейтін судья» деп аталды, ал 23 қараша Мэриленд штатының заң шығарушы органы «Қарсылық күні» деп белгіледі. 2015 жылғы 1 қазанда сенатор Кардин (D MD) Конгресс протоколына 2015 жылды оқиғаның 250 жылдығы ретінде атап көрсеткен мәлімдеме оқыды. 12 судьяның арасында кейіннен Германтаун шайқасында Мэриленд милициясының подполковнигі болған Уильям Лакетт болды. Басқа да халықтық наразылықтар Портсмут, Нью-Гэмпшир; Аннаполис, Мэриленд; Уилмингтон және Нью-Берн, Солтүстік Каролина; және Чарльстон, Оңтүстік Каролина қалаларында өтті. Филадельфияда, Пенсильваниядағы наразылықтар басылды, бірақ тіпті Бенджамин Франклиннің үйіне де шабуыл жасалды, алайда ол зардап көрмеді. 16 қарашаға дейін мөртаңба таратушылардың он екісі отставкаға кетті. Джорджия дистрибьюторы 1766 жылғы қаңтарда ғана Америкаға келді, бірақ оның алғашқы және жалғыз ресми әрекеті – отставкаға кету болды. Бұл наразылықтардың жалпы нәтижесі американ халқын бұрынғыдан да бекем біріктіріп, оларды ашуға ұшыратты. Актқа қарсылықтың нәтижесінде барлық колонияларда саяси және конституциялық әдебиет түрлері дамыды, отаршылдық саяси сана мен қатысуы күшейді және ұйымдасқан қарсылықтың жаңа формалары құрылды. Бұл ұйымдасқан топтар патша шенеуніктерін күш көрсету және қорқыту арқылы отставкаға кетуге мәжбүрлей алатынын тез түсінді.

Квебек, Новая Шотландия, Ньюфаундленд және Кариб теңізі

Негізгі мәселе ағылшындардың конституциялық құқықтары болды, сондықтан Квебектегі француздар реакция жасамады. Кейбір ағылшын тілінде сөйлейтін саудагерлер қарсы болды, бірақ олар аз ғана топты құрады. Квебек газеті акт жойылғанға дейін жабылды, себебі мөрленген қағазды пайдалануға келіспеді. Іргелес Нова Скотияда бұрынғы Жаңа Англия тұрғындары наразылық білдірді, бірақ соңғы британдық иммигранттар және провинциялық астана Галифакстағы Лондонға бағытталған бизнес мүдделері ықпалдырақ болды. Бірден-бір ірі қоғамдық наразылық – мөр таратушы мен лорд Бьюттің бейнесін іліп қою болды. Акт екі провинцияда да қолданысқа енгізілді, бірақ Нова Скотияның мөр таратушысы 1766 жылдың қаңтарында қауіпсіздігіне қатысты негізсіз қорқыныштарға байланысты отставкаға кетті. Ондағы билік өкілдеріне мөрленбеген қағаздары бар кемелерді портқа кіргізуге рұқсат берілді, ал таратушылар мөрлерді таусылғаннан кейін бизнес бұрынғысынша жалғасты. Акт Ньюфаундлендте наразылықтарға және петициялар жасауға себеп болды, олар мөрлік актісіне ғана емес, сонымен қатар Сент-Джонс кеден үйінің болуына қарсы болды, бұл Эдуард VI патшаның тұсында балық шаруашылығымен байланысты тауарларды импорттауға баж салығын тыйым салған заңға негізделген. Кариб теңізіндегі колонияларда зорлық-зомбылық аз болды. Барбадос және Антигуа сияқты бірнеше колонияларда, сондай-ақ Ұлыбританияда тұратын жер иелері саяси қарсылық білдірді. Ең ауыр саяси зорлық Сент-Китс және Невис аралдарында болды. 1765 жылдың 31 қазаны мен 5 қарашасында мөр таратушылардың үйлері мен кеңселерге шабуылдар жасалды; қатысушылардың саны Сент-Китстің ақ халықтың пайызы Бостондықтардың осындай шабуылдарға қатысу үлесімен сәйкес келетінін көрсетті. Сент-Китске мөрлерді жеткізуге қатысты әрекеттер сәтті тоқтатылды және олар онда ешқашан қолданылмады. Монсеррат пен Антигуа да мөрлерді пайдаланудан бас тартты; кейбір хабарласушылар Антигуада көтеріліс болмауының себебі үлкен әскер күшінің болуы деп ойлады. Саяси қарсылыққа қарамастан, Барбадос мөрлерді пайдаланды, бұл король Джорджты қуантты. Ямайкада да зорлық-зомбылықпен қорқытып, қарсылық білдірілді. Мөрлерді жасыру кең таралды және мөрленбеген қағаздары бар кемелерге портқа кіруге рұқсат берілді. Осыған қарамастан, Ямайка басқа колонияларға қарағанда көбірек мөрлік кіріс (2000 фунт стерлинг) тапты.

Еркіндік ұлдары

Көшедегі демонстрациялардың осы кезеңінде жергілікті ұйымдастырылған топтар колониялар арасында бұрын-соңды болмаған типтегі колонияаралық ұйымға бірігуге кірісті. "Азаттық ұлдары" термині 1765 жылдан бұрын жалпылай қолданылған, бірақ оның ықпалы 1766 жылдың ақпан айының айналасында ғана "Азаттық ұлдары" деген ресми атауды қолданатын ұйымдасқан топ ретінде барлық колонияларға таралды, бұл британдықтарға қарсы келешектегі қарсылықтың үлгісіне әкелді. Тарихшы Джон К. Миллер 1765 жылдың ақпан айында Баре өз сөзінде бұл терминді қолданғандықтан, атаудың қабылдануын атап өтті. Ұйым бірнеше колонияда тәуелсіз бастамалардан кейін ай сайын тарады. 6 қарашада Нью-Йоркте басқа колониялармен хат алысу үшін комитет құрылды, ал желтоқсанда Нью-Йорк пен Коннектикут топтары арасында одақ жасалды. Қаңтар айында Бостон мен Манхэттен арасында хат-хабар байланысы орнатылды, ал наурыз айына қарай Провиденс Нью-Йорк, Нью-Гэмпшир және Ньюпортпен байланыстарды бастады. Наурыз айына қарай "Азаттық ұлдары" ұйымдары Нью-Джерси, Мэриленд және Вирджиния штатының Норфолк қаласында құрылды, ал Солтүстік Каролинада құрылған жергілікті топ Оңтүстік Каролина мен Джорджияда қызығушылық тудырды. "Азаттық ұлдарының" офицерлері мен басшылары "колониялық қоғамның орта және жоғарғы топтарынан шыққан", бірақ олар өздерінің билік базасын кеңейту қажеттігін түсінді, оның ішінде "барлық саяси қоғамды, оның барлық әлеуметтік немесе экономикалық бөлімшелерін" қамтуды көздеді. Осы мақсатта "Азаттық ұлдары" өздерінің базасын кеңейту үшін ірі көпшілік демонстрацияларына сүйенді. Олар көпшілікті бақылаудың қиын екенін ерте білді, бірақ "заңсыз жиналыстардағы мүмкін болатын зорлық-зомбылықты" бақылауға ұмтылды. Ұйым жергілікті және британдық үкіметке адалдығын жариялады, бірақ қорғаныс шарасы ретіндегі әскери қимылдар туралы мәселе әрқашан олардың ойларында болды. Маркалық заң дағдарысы кезінде "Азаттық ұлдары" патшаға адалдығын сақтап, Парламент дұрыс шешім қабылдап, салықты жояды деген "негізгі сенімге" ие болды.

Мөр актісі Конгресі

1765 жылғы қазанда Нью-Йоркте мөр бажы салығы жөніндегі конгресс өтті. Конгресс құрамына тоғыз колониядан жиырма жеті делегат кірді. Олардың міндеті – Парламенттің оларға салық салуға құқығы жоқ екенін түсіндіретін ресми өтінішхаттар дайындау болды. Делегаттардың арасында колониялардың көптеген белгілі тұлғалары болды. Тарихшы Джон Миллер: «Бұл мөр бажы салығы конгресінің құрамы британ үкіметіне парламентке салық салуға қарсылық тек отарлық теңіз порттарының қарапайым халқымен ғана шектелмейтінін нақты дәлелдеуі керек еді» деп атап өтті. Ең жас делегат – Оңтүстік Каролинадан келген 26 жасар Джон Ратледж, ал ең үлкені – Нью-Джерсиден келген 65 жасар Хендрик Фишер болды. Делегаттардың онға жуығы заңгер, онға жуығы саудагер, ал жетісі плантаторлар немесе жер иеленуші шаруалар болды; барлығы сайлауға сайланатын лауазымдарда қызмет еткен, ал үшеуінен басқасы колонияларда туылған. Төртеуі колониялар тәуелсіздік жариялағанға дейін қайтыс болды, ал төртеуі Тәуелсіздік декларациясына қол қойды; тоғызы бірінші және екінші Континенттік конгресске қатысты, ал үшеуі революция кезінде лоялист болды. Нью-Гэмпшир делегаттарды жіберуден бас тартты, ал Солтүстік Каролина, Джорджия және Виргиния өкілдіктері болмады, себебі олардың губернаторлары өздерінің заң шығарушыларын сессияға шақырмады, осылайша делегаттарды таңдауға кедергі келтірді. Конгресс құрамына қарамастан, он үш колонияның әрқайсысы оның шешімдерін бекітті. Конгресте қатысқан тоғыз колонияның алтауы Конгресс ұсынған патша мен парламентке арналған өтінішхаттарға қол қоюға келісті. Нью-Йорк, Коннектикут және Оңтүстік Каролина штаттарының делегацияларына оларды тағайындаған колониялық ассамблеялардың мақұлдауын алмастан, ешқандай құжатқа қол қоюға тыйым салынды. Массачусетс губернаторы Фрэнсис Бернард өзінің колониясының конгресс делегаттары Парламентке қолдау көрсетеді деп сенді. Тимоти Рагглз Бернардтың адамы болды және Конгресс төрағасы болып сайланды. Бернардтан алған Рагглстың тапсырмасы – «Парламент оны алып тастауға көндірілгенше, мөр бажы салығына бағынуды ұсыну» болды. Көптеген делегаттар мөр бажы салығы мәселесінің түпкілікті шешімі Ұлыбритания мен колонияларды жақындастырады деп ойлады. Нью-Йорктік Роберт Ливингстон мөр бажы салығын қоғамдық пікірталасқа алудың маңыздылығын атап өтті, Англиядағы өзінің колониясының агентіне: «Егер мен Американы тәуелсіздік күйінде көргім келсе, онда мөр бажы салығы күшіне енгізілуі керек еді, бұл мақсатқа жетудің ең тиімді жолы болар еді» деп жазды. Конгресс 12 күн қатарынан, жексенбі күндерін қоса алғанда, отырды. Отырыстарда тыңдаушылар болмады және пікірталас жонінде ешқандай ақпарат жарияланбады. Отырыстың соңғы нәтижесі «Құқықтар мен наразылықтар декларациясы» деп аталды және оны Пенсильваниядан келген Джон Дикинсон дайындады. Бұл декларацияда отарлаушылық наразылықтардың он төрт тармағы айтылды. Онда колонистердің мөр бажы салығына қарсы наразылық білдіруден басқа, ағылшындардың барлық құқықтарына ие екені және Парламент колонистерге дауыс беру құқығы болмағандықтан, оларды білдіре алмайтыны жазылды. Тек колониялық ассамблеялар ғана колонияларға салық салуға құқылы болды. Олар сондай-ақ адмиралтейство соттарының теңізге қатысты емес мәселелерге билігін кеңейту билікті теріс пайдалану болып табылады деп мәлімдеді. Конгресс тек ағылшындар ретінде өздерінің құқықтарын қорғап қана қоймай, олардың белгілі бір табиғи құқықтары бар екенін де растады, себебі олар адам болғандықтан. 3-ші қаулыда: «Ағылшын халқының азаттығы мен күмәнсіз құқығы үшін олардың өздерінің немесе өкілдерінің жеке келісімімен салық салынбауы өте маңызды» деп жазылған. Массачусетс пен Пенсильвания бұл мәселені жеке қарарларда одан да тікелей көтеріп, тиісінше «Адамзаттың табиғи құқықтары» және «адамзаттың жалпы құқықтары» деп атады. Оңтүстік Каролинадан келген К.Гадсден Конгресстің өтінішін тек патшаға ғана жіберуді ұсынды, өйткені колониялардың құқықтары Парламентпен бастау алған жоқ. Бұл радикалды ұсыныс көпшілік делегаттар үшін тым алыс болды және қабылданбады. «Құқықтар мен наразылықтар декларациясы» патшаға жіберілді, сонымен қатар Парламент палатасына да өтінішхаттар жіберілді.

Мұра

Актке қарсылықтың кейбір түрлері 1767 жылғы Тауншенд актілеріне қарсы ұйымдастырылған келесі қарсылықтарға дайындық болды, әсіресе "Еркіндік ұлдары" мен саудагерлердің қарсылықты ұйымдастырудағы рөлі маңызды болды. Маркалық заң Конгресі кейінірек құрылған Континенттік Конгрестерге, әсіресе Америка тәуелсіздігінің жариялануын қадағалаған Екінші Континенттік Конгреске жол ашты. Іс-қимылды үйлестіру үшін құрылған корреспонденция комитеттері 1772 және 1774 жылдар аралығында түрлі даулы және жағымсыз оқиғаларға жауап ретінде қайта құрылды. 1774 жылғы Бірінші Континенттік Конгресте бас қосқан колониялар Парламенттің "Төзбеушілік актілеріне" жауап ретінде "Континенттік қауымдастық" деп аталған импортты тоқтату туралы келісімге келді.

Кітаптар тізімі және қосымша оқу

Хоффер, Питер Чарльз. Бенджамин Франклин 1766 жылы парламентке мөртаңба заңына қарсы наразылықтарды түсіндіреді (2015), құжаттар қосымшасында.