Кіріспе
Ugljevik) - Босния мен Герцеговинадағы Серб Республикасындағы қала және муниципалитет. 2013 жылы муниципалитеттің халқы 15,710 адам, ал Углевик қаласының халқы 4,155 адам. Муниципалитет Маевица тауының шығыс етегінде, таулар Семберьяның жазық жерлеріне қарай төмендей бастаған жерде орналасқан, оған ол басқа айналадағы аймақтардан көбірек байланысты. Бұл - кеншілер мен басқа да энергетикалық ресурстар саласының мамандары үшін үй.
Атауы
Углевик 1899 жылы Маевица тауында алғаш рет пайдаланыла бастаған көмірден (ugalj) алынған.
Тарих
Мажевица тауында 1899 жылдан бері көмір өндірісі жүргізіліп келеді. Бір ғасыр ішінде жергілікті тұрғындар күніне 6000 тонна көмір өндіретін жер асты кен орнын және Республиканы 300 мегаватт электр қуатымен қамтамасыз ететін "Termoelektrana Ugljevik" (Углевик электр станциясы) көмірмен жұмыс істейтін электр стансасын ашып, алғашқы шағын қазба жұмыстарын жүргізді. 600 МВт қуаттылығы бар тағы бір электр стансасын салуға дайындық жұмыстары жүргізілуде. Барлау жұмыстары сапалы көмірдің үлкен қорын көрсетеді, оның қатпарлары барлық бағытта, тіпті Дрина өзеніндегі Зворникке дейін созылады. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы Забрже ауылы болды, 1941 жылы Забрже Усташелер өртеп жібергеннен кейін, ол Углевик (қазіргі Стари Углевик (Ескі Углевик)) тау-кен қауымдастығына көшірілді. Қазіргі Углевик 1980 жылы Забрже, Стари Углевик, Боготово Село және Углевичка Обьец арасындағы Янжа өзенінің (Дринаның қосалқы өзендерінің бірі) аңғарында, жер бетіндегі тау-кен жұмыстарын ұлғайту және электр стансасын салу қажеттілігіне жауап ретінде салына бастады. Бұл аймақта кем дегенде он археологиялық нысан табылған. Олардың ішінде ортағасырлық тас саркофагтар топтастырылған бес орын бар, олар стеччи деп аталады, ал үш Рим дәуірінен басталады. Муниципалитеттегі неолиттік нысандарды зерттеу жетіспегенмен, жақын маңдағы аймақтарда неолиттік археологиялық нысандар бар, бұл жерде ежелгі нысандар болуы мүмкін деген тұжырымға мүмкіндік береді. Тутневац ауылында римдік вилланың қалдықтары бар. Облыстың алғашқы халық санағы 55 үйден тұратын бес елді мекенді көрсетті, олар 15 ғасырда Османлы түріктерінің келуімен байланысты. Қиын кезеңде халық бұл жерлерді тастап кетеді, ал кейінгі халықтың көпшілігі - қазіргі мажевиктердің ата-бабалары - 19 ғасырда Шығыс және "Ескі" Герцеговинадан келді. Өткен жүз жыл ішінде Углевик аймағының даму қарқыны мен көлемі көмір өндірісімен анықталды. Көмірге деген қажеттілік артуымен 1899 жылы көмірді пайдалану басталды, ал 1919 жылы Сава өзеніндегі Рачадан Биельжина арқылы Углевик көмір кенішіне дейін тар темір жол салынды. Кейіннен бұл темір жол әдеттегі тар жолға жаңартылды, ал кейіннен 1938 жылы Углевиктің Мезграя қауымдастығына қосылды. Бұл - 1979 жылы 26 мамырда жабылғанға дейін Еуропадағы соңғы тар жолды темір жол болды. Bogutovo Selo жерүсті шахтасының көмірінің жылулық қасиеті 2,550 ккал/кг (10,68 МДж/кг) және оның қоры 300 мегаватты төрт көмірмен жұмыс істейтін электр станциясының қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті деп бағаланады. Осы көмір гиганттарының арқасында Углевиктің барлық корпорациялары дамыды. Босния соғысынан кейін Углевик маңызды бейбітшілік күштерінің бекетіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін алғаш рет Ресей армиясы мен Батыс одақтастары әскери миссияда бірлесіп жұмыс істеді, ол іске асыру күштері (IFOR) және кейіннен тұрақтандыру күштері (SFOR) ретінде. Босниядағы Ресей бейбітшілік миссиясының штаб-пәтері Углевикте болды. Американың Углевикте, Янья өзенінің арғы жағында, кішкентай базасы болды. Осыған байланысты IFOR ақпараттық журналы "Талон" өзінің бір мақаласында "Балқан күнінде суық соғыс еріді" деп жазды.
Орналасқан жері
Углевик муниципалитеті шығыста және солтүстікте Биелинамен, батыста Лопаремен, оңтүстікте Зворникпен және оңтүстікте Федералдық БиХ-тағы Теочакпен шектеседі. 1993 жылғы халық санағы бойынша, 4,733 үй шаруашылығында 16,456 адам тұратын. Халық тығыздығы 12,44/км2 құрайды, бұл қауымдастықтардың шашыраңқы табиғатының нәтижесі. Углевик 1971 жылы салынған Биелиня-Тузла автомобиль жолының жанында орналасқан. Бұл жол оны барлық айналадағы аймақтарға жалғастырады. Асфальт жолдар Zabrđe, Trnova және басқа да қауымдастықтарға қарай автомобиль жолынан бөлінеді. Қазір Углевик ауданындағы барлық ауылдарға көлікпен жету мүмкін. Бұл жағдай, басқа да жағдайлармен бірге - негізінен, жақсы инфрақұрылым, жұмыспен қамту мүмкіндіктері, салауатты орта және халық көп орналасқан қалаларға жақын орналасқан - муниципалитеттің тез дамуына және тұрғындардың қалада қалуды таңдауына ықпал етеді. Соңғы соғыста болған қиратуға және соғыстан кейінгі қалпына келтіру қиындықтарына қарамастан, жаңа үйлер ескі үйлердің орнын алмастыруда.
Халық саны
Елді мекендердің халқы Углевик муниципалитетіЕлді мекен1971.1981.1991.2013. Жалпы24,17824,54017,83015,7101Атмачичи5664292Богутово Село4992943Донья Трнава1,4911,1544Глинье6484615Горня Трнава4202846Янжари6514977Коренита8405578Малешевци6024049Мезграя71445910Мукат Станковичи45833011Равно Полье46659812Средня Новая Трнава72157913Стари Углевик1,12670714Тутневац1,4891,04215Углевичка Обьеж93494516Углевик2,3882,4422,9814,15517Углевик Село69341878рđe251,7251,551
Этникалық құрамы
Этникалық құрамы Углевик қаласы1991.1981.1971. Жалпы2,9812,4422,388 сербтер2,426 (81,4%)2,210 (90,5%)2,256 (94,5%) босниялықтар348 (11,7%)66 (2.7%)86 (3.6%) югославиялықтар133 (4.5%)143 (5.9%)15 (0.6%) хорваттар39 (1.3%)3 (0.1%)15 (0.6%) басқалар/белгісіз35 (1.2%)16 (0.7%) 0.5 (0.2%) македониялықтар4 (0.2%) 6 (0.3%) моногоралықтар4 (0.2%) албандар1 (<0.1%) Этностық құрам Углевик муниципалитеті2013.1991.1981.1971. Жалпы1571025,58724,54024,178сербтер13412 (85,4%)14468 (56,5%)14066 (57,3%)14816 (61,2%)босниялықтар2186 (14%)10241 (40%)9,403 (38,3%)8,859 (36,7%)басқалар/белгісіз70 (0,5%)532 (2%)81 (0,3%)58 (0,2%)хорваттар42 (0,3%)56 (0,2%)17 (<0,1%)53 (0,2%)югославиялықтар (2901%)573 (2,3%) (0.3%)351%)романдар376 (1,5%)3284 (1,5%)черногорлықтар9 (<0,1%)13 (<0,1%)македониялықтар7 (<0,1%)12 (<0,1%)албандар4 (<0,1%)словандар<0,1%)
Ethnic composition – Ugljevik municipality2013.1991.1981.1971. Total15,71025,58724,54024,178Serbs13,412 (85.4%)14,468 (56.5%)14,066 (57.3%)14,816 (61.2%)Bosniaks2,186 (14%)10,241 (40%)9,403 (38.3%)8,859 (36.7%)Others/unspecified70 (0.5%)532 (2%)81 (0.3%)58 (0.2%)Croats42 (0.3%)56 (0.2%)17 (<0.1%)53 (0.2%)Yugoslavs290 (1.1%)573 (2.3%)35 (0.1%)Roma376 (1.5%)328 (1.4%)Montenegrins9 (<0.1%)13 (<0.1%)Macedonians7 (<0.1%)12 (<0.1%)Albanians4 (<0.1%)3 (<0.1%)Slovenes3 (<0.1%)Hungarians1 (<0.1%)1 (<0.1%)
Мәдениет
Бұл өңірдегі мәдениет қарқынды дамып келеді. Мәдениет орталығында көптеген мәдени іс-шаралар өткізіледі. "Рудар" мәдени клубы 1976 жылы құрылған. Оның құрамына: халық би ансамблі, драма және речитация бөлімі, түпнұсқалық (нағыз) шығармашылық жұмыс, халық музыкасы оркестрі кіреді. Өзінің жақсы бағдарламасы арқылы клуб муниципалитеттегі барлық маңызды көріністерге, соның ішінде экономикалық ұжымдарға қатысады және олар басқа муниципалитеттерде жиі өнер көрсетеді. "Филип Вишнич" мәдени орталығы ғимараты 2006 жылы ашылды, ол Стари Углевиктегі Тау-кен бас кеңсесінің (Direkcija ғимараты) көшірмесі. Бастапқы ғимарат 1921 жылы салынған, бірақ Углевикті жаңа жерге көшіруден кейін ол тасталды. Жаңа ғимарат муниципалитет пен аймақтың мәдени өмірінің орталығы болып табылады.
Білім
Углевик ауданында білім берудің ұзақ дәстүрі бар. 1875 жылы Забржеде бастауыш мектеп құрылды. Бұл қала сол кезде Мажевицаның осы бөлігіндегі ең үлкен елді мекен болды, өйткені ол Биельжина Тузла жолында орналасқан. 1995 жылы қала өзінің мектебінің 120 жылдығын атап өтті, бұл Забржеге, Мажевица мен Семберьяның ең мәртебелі қауымдастықтарының біріне, біраз уақыт бойы өз мектебінің болуы. Бұл аймақта ашылған екінші мектеп 1890 жылы Коренитада сабақ бере бастады. Екі жылдан кейін Углевикте мектеп ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ауыл мектептері басқа Углевик қауымдастықтарында пайда болды Тутневац, Малешевци, Трнова, Мезгража, Боготово Село, Углевичка Обриез және басқа қауымдастықтар. Мектеп жасындағы барлық балалар сабаққа қатысады. Мектеп ғимараты заманауи және жақсы жабдықталған, мұғалімдердің саны жеткілікті, бұл білім берудің жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Жыл сайын Углевик қаласының мектептерінде екі мың оқушы білім алады. Сонымен қатар, Углевикте болашақ энергетикалық техниктерді оқыту үшін орта мектеп бар, ол Углевик термоэлектростансасына (электр стансасы) ең қажетті кәсіптерді қамтиды. Биелжинадағы орта мектептерге қатысатын Углевик оқушыларының саны көп болғанымен, Углевикте әлі де 600 орта мектеп оқушысы бар.
Табиғи орта
Углевик аймағына қазір буланған Паннония теңізі кіреді. Бір кезде ол Жаңа Углевикке дейін жеткен, оның толқындары мектеп кешенінің үстіндегі тау беткейін кесіп тастаған, онда су флорасы мен фаунасының фоссильді іздері көрінеді. Ескі Углевиктің үстінде Jablangrad бекінісінің ортағасырлық қалдықтары жатыр. Теңіз деңгейінен жоғары қарай көтерілген жартастан Семберья жазықтығын көруге болады, ал одан ары Дринаның арғы жағында Мачва мен Цер тауы байқалады. Ұдригово шыңы, соғыстан кейін радио-теледидар релелік мұнарасы салынған жерде, Углевик аймағынан жоғары көтеріледі. Удригово қалың емен ағаштарымен танымал. Маевица төбелерінде көптеген орман бар, оның ішінде Удриговода қара қараған жақсы танымал. Аймақтың орман және табиғи ортасын, сондай-ақ Боготово Село мен Лазаревичтердегі табиғи қорықтарды қорғау үшін жоспарлар жасалуда, сонымен бірге ағаш өндірісін сақтау. Бұл да өңірде демалыс және туризмнің басқа түрлерін дамыту үшін қажетті жағдайлар. Бұл жайтты көмірдің жер бетіндегі пайдаланылуын кеңейтуді немесе жаңа жолдар салуды жоспарлаған кезде ескеру керек. Богутово Село, Коренита және Лазаревич, сондай-ақ басқа жерлерде қара қараған, қара қараған және басқа да сорттар кездеседі.
Туризм
Зворникке қарай орналасқан Крчина ауылының ауыл туризмін дамыту үшін үлкен әлеуеті бар, ол табиғи ортада орналасқан және жақын маңдағы үңгірде орналасқан, жергілікті халық оны эпостық батыр Старина Новактың үңгірі деп атайды. Жақын жерде Тавна монастыры орналасқан. Ауылға Подринье, Лозница, Джадар, Раджевина, Зворник және Биелжинадан кіруге болады. Жолдың бір бөлігі асфальтталмаған, ал толық асфальтталғаннан кейін ол Подриньеден Углевик пен Маевицаға жетудің ең қысқа жолы болады. Домана өзенінің аңғарында тағы бір үңгір бар, ол Шупля Печина, ал Балжак төбесіндегі жартаста Куртина Печина орналасқан.
Спорт
Спорт пен фитнес мәдениетінің дамуы Углевикте қарқынды дамып келеді. Бұл аймақтардың мақтанышы - Серб Республикасындағы ең маңызды кубоктар мен атақтарды жеңіп алған және республика бойынша Углевиктің атын таратқан Рудар футбол клубы. Клуб талантты футболшылардың қайнар көзі болып табылады, оның табыстары көршілес муниципалитеттердегі футболдың дамуына ықпал етті. Ауылдық футбол клубтары мен мектептердегі футбол командалары да өз бағдарламаларын кеңейтіп, жақсартты. Баскетбол және басқа да спорт түрлері өсіп келеді. Спорт нысандарының құрылысына үлкен көңіл бөлінеді: футбол стадиондары, бассейндер, жалпыға бірдей спорт залдары, ал бастауыш және орта мектептер маңында жастарға арналған шағын спорт нысандары бар. Рудар Каратэ клубы жас спорттық клуб, бірақ бұл оған көптеген отандық және халықаралық каратэ жарыстарында жоғары нәтижелерге қол жеткізуге кедергі келтірмейді. Бастапқыда аймақтық және облыстық жарыстардан басталып, соңғы жылдары өте жоғары сапалы әлемдік каратэ сахнасына көтерілді. Рудар баскетбол клубы 1984 жылы құрылған және Серб Республикасы бірінші лигасына жатады. Клуб 1989 жылы жұмысын тоқтатты, тек 1994 жылы республика баскетбол элитасына үлкен қадамдармен қайта жалғастырды. Рудар - бұл шахмат клубының атауы, ол осы көне ойынды танымал ету бойынша өз жарыстары мен жұмысы арқылы Рудар есімін мақтанышпен білдіреді. Рудар спорттық отбасында волейбол, дзюдо және боулинг те бар. Сонымен қатар, әртүрлі ауылдарда тоғыз футбол клубы бар: Донья Трновадағы Партизан, Боготово Селодағы Младост, Равно Польедегі Будучност, Тутневацтағы Стриджелац, Углевик Селодағы Пролетер, Углевичка Обрьецтегі Борак, Донья Забрфмджедегі Мажевица, Мезграядағы Хаджук және Коренитадағы Граничар.