Кіріспе

Sir Harrison Birtwistle (15 шілде 1934 – 18 сәуір 2022) – ағылшын композиторы, қазіргі заманғы классикалық музыкасымен, әсіресе мифологиялық сюжеттерге негізделген операларымен танымал. Оның көптеген шығармаларының ішінде "Уақыттың жеңісі" (1972) және "Орфейдің бетпердесі" (1986), "Гавейн" (1991) және "Минотавр" (2008) опералары ең белгілілері. Соңғысы 2019 жылы The Guardian газетінің музыка сыншылары 21-ші ғасырдың үшінші үздік туындысы деп бағалады. Оның тіпті сахна үшін жазылмаған шығармалары да театралдық көзқарас танытады. Би-би-сидің Last Night of the Proms бағдарламасында оның саксофондық концерті "Panic" орындалуы "жалпыға белгілілікке" әкелді. Жастық шағында әуесқой театр декорацияларын жасаумен және олардың ішінде өтетін драмаларды ойлап табумен айналысты. Біртуистл жергілікті әскери үлгідегі оркестрде ойнауға жетік болды, сондай-ақ Гилберт пен Салливанның қойылымдарына және жергілікті хор қоғамының Генделдің "Мессиясы" операсын орындауына сүйемелдеген оркестрде ойнады. Осы кезден бастап Біртуистл алғаш рет композиция жасады, кейіннен өзінің ерте шығармаларын "Вон Уильямсқа ұқсас" деп сипаттады. 1952 жылы ол Манчестердегі Корольдік Манчестер музыка колледжіне кларнет бойынша стипендия алып оқуға түсті. Онда ол Питер Максвелл Дэвис, Александр Гоер, пианист Джон Огдон және трубашы Эльгар Ховарт сияқты замандастарымен танысты.

Композиторлық мансап

Біртуистл 1962 жылдан 1965 жылға дейін Кранборн Чейс мектебінде музыка директоры болып қызмет етті, содан кейін Харкнес стипендиясымен Принстон университетінде оқуын жалғастырды, онда Стивен Пруслиннің либреттосына «Панч және Джуди» операсын аяқтады. Бұл туынды, «Ансамбльдерге арналған өлеңдер» және «Уақыттың жеңісі» шығармаларымен бірге, классикалық музыка әлемінде Біртуистлдің танымалдылығын арттырды. Питер Брейгельдің ағаш кескінінен шабыттанған «Уақыттың жеңісі» оркестрлік туындысы 1972 жылы тұңғыш рет орындалды. 1975 жылы ол Лондондағы жаңадан құрылған Корольдік ұлттық театрының музыкалық директоры болды және 1983 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Одан кейін Біртуистлдің «Орфейдің бетпердесі» атты эпикалық операсы жарық көрді. Келесі жылы «Panic» саксофондық концерті «Промс» фестивалінің соңғы кешіндегі екінші бөлімде тұңғыш рет орындалды, бұл заманауи музыканың алғашқы туындысы болды. Daily Telegraph газетінің мәліметінше, ол көптеген көрермендердің түсінігіне келмеді. 1995 жылы Біртуистл Эрнст фон Сименс музыкалық сыйлығымен марапатталды. 2006 жылы Айвор Новелло сыйлығының салтанатында ол поп-музыканттарды тым жоғары дыбыспен орындағаны және көптеген клишелерді қолданғаны үшін сынады. Оның шығармаларын орындаған музыканттардың қатарында дирижерлер Пьер Булез, сэр Эндрю Дэвис, Даниэль Баренбойм, Кристоф фон Дохнани және Оливер Кнуссен болды, бірақ ол кейде сұхбаттар беріп тұратын. 2019 жылы ол BBC Radio 3 арнасында «Аптаның композиторы» бағдарламасында сұхбат берді. 1958 жылы ол әнші Шила Даффқа үйленді. Олардың Шила және Сайлас атты екі баласы бар, екеуі де суретшілер. Шила 2012 жылы қайтыс болды.

Стиль

Биртвистлдің музыкасы ешқандай нақты мектепке немесе бағытқа жатпайды. Бір кезде ол Манчестер мектебіне жатқызылған, бұл атау екінші Вена мектебімен салыстыру үшін Біртвистл, Гоэр және Дэвиске қатысты қолданылған. Тіпті сахналық көріністерді қамтитын көрнекі туынды жасамағанның өзінде, Биртвистлдің музыкалық шығармалары көбінесе театрлық тұрғысынан ойластырылған. Музыка соната формасы сияқты классикалық формалардың логикасы мен қағидаларын ұстанбайды, алайда драма сияқты құрылымдалған. Сонымен қатар, әртүрлі музыкалық аспаптар драмадағы әртүрлі кейіпкерлердің рөлін сомдайтын сияқты көрінеді. Бұл әсіресе 1984 жылғы «Құпия театр» атты туындысында айқын байқалады. Туындының әртүрлі бөлімдерінде бірнеше музыканттар солист ретінде өнер көрсетеді. Олар үшін ансамбльдегі өз орындарынан тұрып, ансамбльдің шетіне жеке-жеке орналасады, ал рөл аяқталған соң топқа қайта оралады.