Кіріспе
Лондондағы жыл сайынғы классикалық музыка концерттері – британдық концерттер.
the British concerts
BBC Proms – жыл сайын, негізінен Лондонның орталық бөлігіндегі Корольдік Альберт залында өтетін сегіз апталық жазғы маусым, онда күн сайын оркестрлік классикалық музыка концерттері мен басқа да шаралар ұйымдастырылады. Роберт Ньюман 1895 жылы Proms фестивалін құрды. 1927 жылдан бері BBC Proms ұйымдастырып, таратуды жүзеге асырып келеді. Әр маусымда Корольдік Альберт залында, Кадоган залында (немесе кейде басқа да жерлерде) камералық музыка концерттері, Ұлыбритания бойынша Парктегі соңғы кеш және білім беру мен балаларға арналған іс-шаралар өтеді. Бұл маусым британдық мәдениет пен классикалық музыкадағы маңызды оқиға. Чех дирижері Жири Белоглавек Proms фестивалін "әлемдегі ең ірі және демократиялық музыкалық фестиваль" деп атады. Prom – "променадтық концерт" терминінің қысқартылған түрі, бұл термин бастапқыда Лондонның ойын-сауық бақтарындағы ашық аспандағы концерттерге қатысты, онда тыңдаушылар оркестр ойнап тұрғанда еркін серуендеуге мүмкіндік алатын. BBC Proms аясында "промминг" деп зал ішіндегі (Арена және Галерея) тұрған орындарды пайдалануды білдіреді, мұндай билеттер отыруға арналған билеттерге қарағанда әлдеқайда арзан. Proms концерттеріне қатысушылар, әсіресе тұрып тыңдаушылар кейде "проммерлер" немесе "променадерлер" деп аталады.
Шығуы және сэр Генри Вуд
Лондонның көңіл көтеру бақтарында 18 ғасырдың ортасынан бері серуендік концерттер өткізіліп келді, ал 1838 жылдан бастап Лондондағы 19 ғасыр музыкалық өмірінде жабық промдар маңызды орын алды, осы істе Луи Антуан Жюльен мен сэр Артур Салливан ерекше көзге түсті. Бүгінге дейін жалғасып келе жатқан жылдық "Промдар" сериясы осы қозғалыста қалыптасты. Олар 1895 жылдың 10 тамызында Лэнгем-Плейс қаласындағы Король залында импресарио Роберт Ньюманның ұйымдастыруымен ашылды. Ньюман концерт залында музыканы көбірек тыңдаушыға жеткізуді мақсат тұтты, билет бағасын төмендетіп, бейресми атмосфера ұсынды, онда көрермендерге тамақтанғанға, сусын ішкенге және темекі шегуге рұқсат етілді. 1894 жылы Генри Вудқа өзінің мақсатын былай жеткізді: "Мен күнделікті концерттер өткіземін және халықты кезең-кезеңімен тәрбиелеймін. Алдымен танымал болып, содан кейін классикалық және заманауи музыканы тыңдайтын тыңдарманды қалыптастырамын". Оториноларинголог Джордж Кэткарт Ньюманға "Мистер Роберт Ньюманның серуендік концерттері" сериясын қаржыландыруға қолдау көрсетті, бірақ Генри Вудты жалғыз дирижер ретінде жұмысқа алу шартымен. 26 жастағы Вуд осы мүмкіндікті пайдаланып, серуендік концерттерді орындауға арналған арнайы ансамбль ретінде "Король залы оркестрін" құрды. Кэткарт сонымен қатар (Ньюманның пікіріне қарсы) француз немесе ашық диапазондық концерттік питчті қабылдауын талап етті, бұл оркестр үшін толығымен жаңа үрлейтін аспаптар жиынтығын сатып алуды және Король залындағы органның қайта бапталуын қажет етті. Бұл басқа жетекші оркестрлер мен концерттік сериялардың осы төменгі питчті қабылдауымен сәйкес келді. Концерттер танымалдыққа ие болғанымен, Ньюман 1902 жылы банкротқа ұшырады, ал банкир Эдгар Спейер оларды қаржыландыру шығындарын өз мойнына алды. Вуд 1911 жылы рыцарлық атағын алды. 1914 жылы немісқа қарсы сезімдер Спейерді қызметінен бас тартуға мәжбүр етті, ал музыка баспалары Chappell & Co. концерттерді өз бақылауына алды. Ньюман көркемдік жоспарлауға қатысып тұрғанымен, Вудтың есімі "Промдармен" ең тығыз байланысты болды. 1895 жылы алғашқы концерттің (Вагнердің "Риенци" увертюрасымен ашылған) дирижері ретінде сэр Генри жыл сайын жалғасып жатқан репертуарды құруға басты жауапкершілікті алды. Көптеген танымал және аз талап етілетін шығармаларды қамтығанмен, алғашқы маусымда Бетховен мен Шубертке арналған маңызды кештер болды, ал соңғы аптада жаңа шығармалардың бағдарламасы орындалды. Симс Ривз және Синьор Фоли сияқты көрнекті әншілер де өнер көрсетті. Алғашқы екі онжылдықта Вуд қазіргі композиторлардың (британдық және халықаралық) шығармаларын таныстыру және орындалмаған немесе аз орындалған шығармаларға жаңа өмір беру саясатын нығайтты. 1941 жылы бомбадан зардап шеккен Король залының қираған жерінен табылған сэр Генри Вудтың қола бюсті, қазір Корольдік музыка академиясына тиесілі, бүкіл "Промдар" маусымында органның алдына қойылады. Билеттер қазір "BBC Proms" деп аталатын болса да, олар BBC логотипімен безендірілген, ал билеттерде "BBC Music ұсынады: Генри Вудтың серуендік концерттері" деп жазылған. 1927 жылы Ньюманның өткен жылы кенеттен қайтыс болғаннан кейін, BBC – кейіннен залдың жанында орналасқан Broadcasting House-де орналасқан – концерттерді басқаруды өз қолына алды. Бұл Уильям Бузидің, сол кезде Chappell & Co. басқарушы директорының (Промдардың меншік иесі), радио хабарларын таратуды ұнатпауына және BBC-нің музыкалық ұсынысты бақылаудағы кең ауқымды талаптары мен ниеттерін жалпы қоғамдық концерттердің болашағына қауіп ретінде қарауына байланысты болды. Ол Жаңа Король залы оркестрін таратуға шешім қабылдады, ол 1927 жылдың 19 наурызында Симфониялық концертте соңғы рет ойнады. Ол "Променад" концерттерін және басқа да үлкен серияларды өз бетінше жалғастырудың орнына, радио хабарларын тарату билігіне Король залын беруді тиімді деп тапты, өйткені ол оны тиімді үкімет деп санайтын күшпен тең емес бәсекелестікке ұшырады. Осылайша "Промдар" сақталды, бірақ басқа билік астында. Жаңа Король залы оркестрінің құрамы 1930 жылға дейін "Сэр Генри Дж. Вуд және оның симфониялық оркестрі" ретінде жалғасты. 1930 жылы BBC симфониялық оркестрі (BBC SO) құрылғанда, ол концерттердің негізгі оркестрі болды. Бұл уақытта маусым белгілі бір композиторларға арналған кештерден тұрды; дүйсенбі күндері Вагнер, жұма күндері Бетховен, ал басқа күндері басқа да ірі композиторлардың шығармалары орындалды. Жексенбіде ешқандай қойылымдар болмады.
I am going to run nightly concerts and train the public by easy stages. Popular at first, gradually raising the standard until I have created a public for classical and modern music. George Cathcart, an otolaryngologist, gave financial backing to Newman for the series (called "Mr Robert Newman's Promenade Concerts") on condition that Henry Wood be employed as the sole conductor. Wood, aged 26, seized this opportunity and built the "Queen's Hall Orchestra" as the ensemble specially devoted to performing the promenade concerts. Cathcart also stipulated (contrary to Newman's preference) the adoption of French or Open Diapason concert pitch, necessitating the acquisition of an entirely new set of wind instruments for the orchestra, and the re tuning of the Queen's Hall organ. This coincided with the adoption of this lower pitch by other leading orchestras and concert series. Although the concerts gained a popular following and reputation, Newman went bankrupt in 1902, and the banker Edgar Speyer took over the expense of funding them. Wood received a knighthood in 1911. In 1914 anti German feeling led Speyer to surrender his role, and music publishers Chappell & Co. took control of the concerts. Although Newman remained involved in artistic planning, it was Wood's name which became most closely associated with the Proms. As conductor from the first concert (which opened with Wagner's Rienzi overture) in 1895, Sir Henry was largely responsible for building the repertoire heard as the series continued from year to year. While including many popular and less demanding works, in the first season there were substantial nights devoted to Beethoven or Schubert, and a programme of new works was given in the final week. Distinguished singers including Sims Reeves and Signor Foli appeared. In the first two decades Wood firmly established the policy of introducing works by contemporary composers (both British and international) and of bringing fresh life to unperformed or under performed works. A bronze bust of Sir Henry Wood recovered from the ruins of the bombed out Queen's Hall in 1941, and now belonging to the Royal Academy of Music, is still placed in front of the organ for the whole Promenade season. Though the concerts are now called the BBC Proms, and are headlined with the BBC logo, the tickets are subtitled "BBC Music presents the Henry Wood Promenade Concerts". In 1927, following Newman's sudden death in the previous year, the BBC – later based at Broadcasting House next to the hall – took over the running of the concerts. This arose because William Boosey, then managing director of Chappell & Co. (the Prom. proprietors), detested broadcasting and saw the BBC's far reaching demands and intentions in the control of musical presentation as a danger to the future of public concerts altogether. He decided to disband the New Queen's Hall Orchestra, which played for the last time at a Symphony concert on 19 March 1927. He found it more expedient to let the Queen's Hall to the broadcasting powers, rather than to continue the Promenade concerts and other big series independently in an unequal competition with what he saw as effectively the Government itself. So the Proms were saved, but under a different kind of authority. The personnel of the New Queen's Hall Orchestra effectively continued until 1930 as "Sir Henry J. Wood and his Symphony Orchestra". When the BBC Symphony Orchestra (BBC SO) was formed in 1930, it became the main orchestra for the concerts. At this time the season consisted of nights dedicated to particular composers; Mondays were Wagner, Fridays were Beethoven, with other major composers being featured on other days. There were no Sunday performances.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде
1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, BBC қолдауын кері тартып алды. Бірақ жеке демеушілер Proms концерттерін сақтап қалуға араласты, олар әрқашан сэр Генри Вудтың басшылығымен жүргізілді, 1941 жылдың мамыр айындағы әуе шабуылы салдарынан Король залы қирап, жөндеуге келмейтіндей болғанға дейін. (Бұл жерде қазір Сент-Джордж қонақ үйі мен BBC Генри Вуд үйі орналасқан). Концерттер содан кейін (1944 жылға дейін) қазіргі орнына, Корольдік Альберт залына көшірілді, ал Keith Douglas, Корольдік филармониялық қоғаммен (оның хатшысы болған) бірлесіп, Promenade маусымын ұйымдастырды. Лондон симфониялық оркестрі 1927 жылдан кейін Жаңа Король залы оркестрі таратылғаннан бастап, концерттер сериясына көмектескен, ал 1942 жылы сэр Генри Вуд Лондон филармониялық оркестрін, оның жаңа жетекшісі Жан Пугнетпен бірге осы және келесі маусымдарға қатысуға шақырды. Ол бағдарламаның сергектігін сақтауға тырысты, сонымен қатар BBC-мен промоутерлік байланысты жаңартты. Сэр Генри Вуд 1944 жылы, мерейтойлық маусымында қайтыс болғанға дейін BBC-мен қиын жағдайларда да жұмысын жалғастырды. Осы кезеңде BBC Симфониялық оркестрінің бас дирижері сэр Адриан Болт және Basil Cameron да серияны дирижерлік етуге қатысты, олар 1944 жылы бомбалау қаупі күшейген кезде осы жұмысты жалғастырды, осы жолы концерттер Бедфорд астық биржасында (1941 жылдан бері BBC Симфониялық оркестрінің үйі) өтті, соғыс аяқталғанға дейін олар мұнда концерттер өткізді.
Соғыстан кейінгі
Сэр Адриан Болт пен Базил Кэмерон соғыстан кейін, Корольдік Альберт залына оралғаннан кейін, 1947 жылы Малкольм Сарджент Промдардың бас дирижері болып тағайындалғанға дейін, Променад концерттерінің дирижерлері ретінде қызметін жалғастырды. Сарджент бұл лауазымды 1966 жылға дейін сақтап тұрды; оның 1949 жылдан 1959 жылға дейінгі серіктес дирижері Джон Холлингсворт болды. Сарджент өзінің мінсіз сыртқы түрімен (кешкі киім, гвоздика) және өткір әзілдерімен, шулы тыңдаушыларды жақсы көңілмен сынап, сөз сөйлеуімен ерекше көзге түсті. Сэр Малкольм хор музыкасын, классикалық және британ композиторларын, әсіресе Сэмюэл Колеридж-Тейлорды қолдады. Оның құрметіне құрылған CLIC Sargent қайырымдылық қоры жыл сайын негізгі маусым аяқталғаннан кейін арнайы Променад концертін өткізеді. CLIC Sargent, Музыканттардың көмек қоры және тағы да басқа музыкалық қайырымдылық ұйымдары (әр жыл сайын таңдалады) көптеген концерттерден кейін Проммерлерден түсетін мыңдаған фунт стерлингтік қайырымдалықтан пайда көреді. Қайырымдылыққа шақыру кезінде, Аренадағы Проммерлер маусым бойы концерттер арасында немесе концерт алдында, егер үзіліс болмаса, жиналған соманы жариялайды. Вуд қайтыс болғаннан кейін Джулиан Хербидж бірнеше жыл бойы, Би-би-сиден зейнеткерлікке шыққаннан кейін штаттан тыс қызметкер ретінде, Эдвард Кларк және Кеннет Райт сияқты қызметкерлердің көмегімен Промдардың іс жүзіндегі бас әкімшісі болды. Уильям Глоктың 1960 жылдан 1973 жылға дейінгі Промс бақылаушысы қызметін атқарған кезінде, Промс репертуары кеңейді, Булез, Берио, Картер, Даллапиккола, Питер Максвелл Дэвис, Герхард, Хенце, Лигети, Лутославский, Лютенс, Мау, Мессиан, Ноно, Стокхаузен және Типпет сияқты заманауи және авангардты композиторларды қамтыды, сонымен қатар Пурселл, Кавалли, Монтеверди, Бёрд, Палестрина, Дюфай, Дунстапл және Махаут сияқты бұрынғы композиторлардың музыкасын да қосты. 1960 жылдардан бастап, Промс-ке шақырылған оркестрлердің саны да артты, алғашқы ірі халықаралық дирижерлер (Леопольд Стоковский, Георг Солти және Карло Мария Джулини) 1963 жылы, ал алғашқы шетелдік оркестр, Мәскеу радиосының симфониялық оркестрі 1966 жылы өнер көрсетті. Содан бері барлық ірі халықаралық оркестрлер, дирижерлер мен солистер Промста өнер көрсетті. 1970 жылы Soft Machine тобының қатысуы баспасөз назарына түсіп, олардың алғашқы "поп" тобы екеніне ерекше назар аударды. 1968 жылғы маусым әдеттегідей сенбі күні емес, жұма күні басталды. Бұл концерт 1967 жылғы соңғы түнді өткізіп, сөз сөйлегеннен кейін қайтыс болған сэр Малкольм Сарджентке арналған құрметті шара болды. Ол концертті жүргізе алмай қатты ауырып қалған еді. Содан бері жыл сайын Промс шілде айының жұма күні басталады.
1990 жылдан бастап
Промс бүгін де жалғасуда және әлі де репертуардағы және ерте музыкадағы маңызды туындылармен қатар жаңа тапсырыспен жасалған музыканы ұсынады. Жаңашылдықтар жалғасуда, соңғы бірнеше жылда алдын ала баяндамалар, түскі концерттер, балаларға арналған Промс, саябақтағы Промстар пайда болып, немесе оларға көбірек мән берілуде. Ұлыбританияда барлық концерттер BBC Radio 3 арнасында хабарланады, олардың саны артып келеді, BBC Four арнасында көрсетіледі, ал кейбіреулері BBC One және BBC Two арналарында да трансляцияланады. Телевизиядағы әрбір бағдарламаның басында (2011 жылғы маусымға дейін) ойналатын музыкалық тақырып Артур Блисстің «Түсті Симфония» туындысының «Қызыл» бөлімінің соңынан алынған үзінді болды, 2017 жылы Анна Клайннің «Masquerade» (2013 жылы Промс тапсырысы), ал 2019 жылдан бастап Ян Арбердің жаңа тақырыбы қолданылады. Концерттерді BBC Proms веб-сайтынан тікелей эфирде тыңдауға болады. «Соңғы Түн» көптеген елдерде де көрсетіледі. 1996 жылы дүйсенбі күндері Промс маусымында өтетін сегіз түскі камералық концерттен тұратын цикл бастау алды. Бірінші жылы олар Корольдік музыка колледжінің Бриттен залында (Альберт залынан Принс Консорт жолының ар жағында) өтті. Келесі жылы олар одан сәл алысқа, Виктория және Альберт мұражайындағы Генри Коулдың лекциялық залына көшті. 2005 жылы олар тағы да алысқа, Лондонның Слоан скверіне жақын орналасқан жаңа Кадоган залына көшті. Бұл Промсқа Альберт залының үлкен кеңістігіне сәйкес келмейтін музыканы қосуға мүмкіндік берді. 1998 жылдан 2007 жылға дейін BBC телеарнасының ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келе жатқан «Blue Peter» бағдарламасымен бірлесіп «Blue Peter Prom» жыл сайын өткізілетін шара болып келді. Балалар мен отбасыларға арналған Промс ресми емес форматта өтеді, көрермендердің қатысуы, әзіл-қалжыңдар мен танымал классикалық туындылар орын алады. Билеттерге деген сұраныс жоғары болғандықтан – олар маусымдағы ең төмен бағалы билеттердің қатарында – 2004 жылы бұл Промс екіге бөлінді, екеуі де бірдей мазмұнға ие болды. 2008 жылы «Blue Peter Prom» «Doctor Who Prom»мен ауыстырылды, ол 2010 және 2013 жылғы маусымдарда қайта жаңғыртылды. 2004 жылғы маусымда залдың жаңадан қайта салынған орган да көрсетілді. Бұл жұмысқа екі жыл кетті (2002–2004), және оны Лондонның Noel Mander, Ltd. компаниясы жасады. Бұл 1936 жылы Харрисон мен Харрисон жасаған жұмыстан кейінгі аспапты толыққанды қалпына келтірудің алғашқы жолы болды. Промминг дәстүрі фестивальдің маңызды бөлігі болып табылады, әр концертте 1000-нан астам тұрған орын бар, олар орталық аренада (Шекспирдің «Глобус» театрындағы шұңқырдағы көрермендер сияқты) немесе залдың галереясында орналасқан. Промминг билеттері барлық концерттер үшін бірдей бағаға сатылады (2023 жылғы деректер бойынша қазіргі уақытта 8 фунт стерлинг), бұл танымал шаралар үшін айтарлықтай арзан нұсқаны ұсынады. Көптеген промминг билеттерін концерт күні таңғы сағат 10:30-ға дейін сатып алуға болмайды (бірақ толық маусымдық және демалыс күндеріне арналған билеттер бар), сондықтан олар басқаша сатылып кеткен концерттерге қатысуға мүмкіндік береді. 2010 жылы BBC Proms веб-сайтында Промс архиві ашылды, бұл Промс басталғаннан бері орындалған барлық туындыларды және барлық суретшілерді жүйелі түрде іздеуге мүмкіндік берді. 2011 жылдың 1 қыркүйегінде Израиль филармониясының концерті палестиналық наразылардың араласуынан зардап шекті. Палестина ынтымақтастық науқаны бойкотқа шақырғанмен, олар Корольдік Альберт залындағы тәртіпсіздіктің артында тұрғанын жоққа шығарды. BBC бірінші рет Промс концертін эфирден алып тастады. Глоктан кейін Промс басшылары Роберт Понсонби (1973–1985), Джон Драммонд (1986–1995), Николас Кенион (1996–2007) және Роджер Райт (2007–2014) болды. 1986 мен 2014 жылдар аралығында BBC Proms директорының лауазымы көбінесе BBC Radio 3 басшысының қызметімен біріктірілді. Эдвард Блейкман, BBC Radio 3 редакторы, Райт 2014 жылдың шілдесінде кеткеннен кейін уақытша Промс директоры болды. 2015 жылдың мамырында BBC Дэвид Пикардты BBC Proms директоры етіп тағайындағанын жариялады, ол Райттің орнына келді. 2023 жылдың қарашасында BBC Пикардтың 2024 жылғы маусымнан кейін Промс директоры лауазымынан кететінін хабарлады. 2024 жылдың ақпан айында Сэм Джексон Промс директоры болды.
Masquerade (a Proms commission in 2013) and since 2019 an original theme by Ian Arber. It is also possible to hear the concerts live from the BBC Proms website. The Last Night is also broadcast in many countries around the world. In 1996, a related series of eight lunchtime chamber concerts was started, taking place on Mondays during the Proms season. In their first year these were held in the Britten Hall of the Royal College of Music (just across Prince Consort Road from the Albert Hall). The following year they moved slightly further afield, to the Henry Cole Lecture Theatre at the Victoria and Albert Museum. In 2005, they moved further again, to the new Cadogan Hall, just off London's Sloane Square. These allow the Proms to include music which is not suitable for the vast spaces of the Albert Hall. From 1998 to 2007, the Blue Peter Prom, in partnership with long running BBC television programme Blue Peter, was an annual fixture. Aimed at children and families, the Prom is informal, including audience participation, jokes, and popular classics. High demand for tickets – which are among the lowest priced in the season – saw this Prom be split in 2004 into two Proms with identical content. In 2008, the Blue Peter Prom was replaced with a Doctor Who Prom which was revived in both the 2010 and 2013 seasons. The 2004 season also featured the Hall's newly rebuilt pipe organ. It took two years to complete the task (2002–2004) and was the work of Noel Mander, Ltd., of London. It was the first complete restoration of the instrument since Harrison and Harrison's work in 1936. The tradition of Promming remains an important aspect of the festival, with over 1000 standing places available for each concert, either in the central arena (rather like the groundlings in the pit at Shakespeare's Globe) or high in the hall's gallery. Promming tickets cost the same for all concerts (currently £8 as of 2023), providing a considerably cheaper option for the more popular events. Since most promming tickets cannot be bought until 10:30am on the morning of the concert (although there are full season tickets and weekend passes available), they provide a way of attending otherwise sold out concerts. In 2010, the Proms Archive was introduced on the BBC Proms webpage, to allow for a systematic searching of all works that have been performed and all artists who have appeared at the Proms since their inception. On 1 September 2011, a Prom given by the Israel Philharmonic Orchestra was severely affected by interruptions from pro Palestinian protesters. While the Palestine Solidarity Campaign had urged a boycott, they denied being behind the disruption inside the Royal Albert Hall. For the first time ever, the BBC took a Prom concert off the air. Successive Controllers of the Proms after Glock have been Robert Ponsonby (1973–1985), John Drummond (1986–1995), Nicholas Kenyon (1996–2007), and Roger Wright (2007–2014). Between 1986 and 2014, the post of Director, BBC Proms had mostly been combined with the role of Controller, BBC Radio 3. Edward Blakeman, editor of BBC Radio 3, became interim Proms Director upon Wright's departure in July 2014. In May 2015, the BBC announced the appointment of David Pickard as Director of BBC Proms, in succession to Wright. In November 2023, the BBC announced that Pickard is to stand down as Proms Director after the 2024 season. In February 2024, Sam Jackson became Director of The Proms.
Балуандардың соңғы түні
Көптеген адамдардың Proms туралы түсінігі соңғы түнге негізделген, бірақ бұл басқа концерттерден өте ерекше. Ол әдетте қыркүйек айының екінші сенбісінде өтеді және Ұлыбританияда BBC Radio 3 радиосында және BBC Two телеарнасында (бірінші жартысы) және BBC One телеарнасында (екінші жартысы) көрсетіледі. Концерт әдетте жеңіл, "жайлау" сипатында өтеді, содан кейін британдық патриоттық шығармалардың екінші жартысы келеді. Бұл реттілік әдетте Эдвард Элгардың "Pomp & Circumstance March No. 1" (оның бір бөлігі "Үміт пен даңқ елі" деп әнделеді) және Генри Вудтың "Британ теңіз әндеріндегі фантазиясы", содан кейін Томас Арнның "Британияны билейік!" шығармаларын қамтиды. Концерт Хьюберт Пэрридің "Иерусалим" әнімен және 2010 жылдан бері Бенджамин Бриттеннің аранжировкасымен британдық ұлттық әнұранмен аяқталады. Эльгардың шеруінің соңғы түнде қайталануы 1901 жылғы концертте оның премьерасынан кейін көрермендердің қосымша орындау талабына байланысты болуы мүмкін. Екінші жартысының соңғы бөлігі 1954 жылы Саргенттің бас дирижер болып тағайындалған кезде толыққанды қалыптасты. Prommers концерттің соңында "Auld Lang Syne" әнін айтуды дәстүрге айналдырды, бірақ бұл бағдарламаға 2015 жылға дейін енгізілген жоқ. Алайда, шотландтық Джеймс Логран 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Last Night концертіне жетекшілік еткенде, ол бұл шығарманы бағдарламаға қосты. Билеттерге сұраныс өте жоғары. Билеттер сол маусымдағы концерттермен бірдей бағаланады, бірақ отыратын билеттер қымбаттау. Орынды алдын ала брондау үшін бастапқы іріктеу бес немесе одан көп Proms концертіне билет алғандарға ашық дауыс берудің жеңімпаздарына ұсынылады, ал 2023 жылы 2022 жылғы шараға билет алғандарға алдын ала сату да ұйымдастырылды. Алдын ала брондау кезеңінен кейін қосымша концерттерге билет алу талап етілмейді, бірақ соған дейін "Соңғы түн" билеттері сатылып бітеді, бірақ бос билеттер болуы мүмкін. Тұрған орындар үшін толық маусымдық билет автоматты түрде соңғы түнге кіруді қамтиды; кейбір күндері Prommers әртүрлі күндері өткен концерттердің бес билетін көрсетіп, шектеулі билеттерді ала алады, олар Аренада немесе Галереяда (2009 жылға дейін талап басқа алты концерт үшін болды), бірақ көпшілігі күні Promming билеттері концерттің күні таңертең әркімге ашық, олар бұрын брондаған немесе жоқ. Соғыстан кейінгі кезеңде, "Соңғы түннің" танымалдылығы артып келе жатқан кезде, билеттерді алудың жалғыз жолы - пошта арқылы дауыс беру. Билеттері бар келушілер әдеттегіден әлдеқайда ерте кезекте тұруы мүмкін (көптегендер түнде, ал өткен жылдары кейбіреулері өз орындарын күзету үшін үш аптаға дейін залдан тыс жерде ұйықтады, бірақ бұған енді рұқсат етілмейді), жақсы орын алу үшін; нәтижесінде достық атмосфера қалыптасады. Кейбіреулері сәнді киім киіп, кешкі киімнен бастап патриоттық футболкаға дейін келеді. Көптеген адамдар бұл мерекені британдықтардың ерекшеліктерін көрсету үшін пайдаланады. Prommers одақ туларын, әсіресе "Британия билік құрсын!" кезінде желбіретеді. Басқа ұлттық тулар, шарлар мен мерекелік попперлер де қош келеді, бірақ Джон Драммонд директор болған кезінде "артық шу" туралы ескертті. Сэр Генри Вудтың бюстіне серуендеушілердің өкілдері лавр гүлін кигізеді, олар көбінесе маңдайынан тердің ойдан шығарылған тамшысын сүртеді немесе осыған ұқсас жұмсақ көрнекі әзіл жасайды. Promming билеттерінің (тұрған билеттердің) бағасы 8 фунтты құрайды. Көптеген адамдар оларды ең жақсы билеттер деп санайды, өйткені залда үш сағатқа дейін тұру атмосферасы бар, әрине, жиырма бес минуттық үзіліспен. Тағы бір дәстүр бойынша, концерт соңында дирижер музыканттар мен көрермендерге алғыс айтып, маусымның негізгі тақырыптарын атап өтеді, маусым бойы Promenaders музыкалық қайырымдылық ұйымдарына жиналған жиынтық соманы жариялайды және келесі жылға арналған Бірінші түннің күнін хабарлайды. Бұл дәстүр 1941 жылдан басталады, сол жылы сэр Генри Вуд сол маусымның соңында алғашқы рет осындай сөз сөйледі, ол Royal Albert Hall-да алғаш рет өтті, ол әріптестері мен демеушілеріне алғыс айтты. Вуд 1942 жылы өткен соңғы түнде осыған ұқсас сөз сөйледі, ал 1943 жылы өткен соңғы түнде алдын ала жазылған нұсқасы ойнатылды. Дирижер ретінде қызмет еткен кезінде сэр Малкольм Сарджент "Соңғы түн" сөздерін көбірек күлкілі етудің тонын қалыптастырды. Кейінгі дирижерлер, әдетте, осылай жалғастырды, бірақ бір ерекшелік 1997 жылы сэр Эндрю Дэвис 1997 жылы Уэльс ханшайымы Диананың, Ана Терезаның және сэр Георг Шольтидің қазасына қатысты. Леонард Слаткин, 2000 жылдан 2004 жылға дейін BBC Симфониялық оркестрінің бас дирижері, "Соңғы түннің" ұлтшылдығын азайтуға ниеттенгенін білдірді, ал 2002 жылдан 2007 жылға дейін "Британия билейік!" Генри Вудтың "Британ теңіз әндеріндегі фантазиясының" бөлігі ретінде ғана естілді (тағы бір "Соңғы түнге" дәстүрлі шығарма), жеке емес. Слаткин, америкалық және "Соңғы түнге" жетекшілік еткен алғашқы Ұлт Достастығына жатпайтын азамат, 2001 жылы, 11 қыркүйекке дейін өткен күндері алғаш рет дирижерлік етті. Атмосфера әдеттегіден салмақтырақ және мерекелігі аз болды, Бетховеннің 9-симфониясының финалы "Теңіз әндерін" алмастырған және 11 қыркүйек құрбандарына арналған Сэмюэл Барбердің "Струналарға арналған элегиясы" орындалды. 2005 жылғы "Соңғы түн" күні зал басқаруы бомба туралы ескерту алды, нәтижесінде Альберт Холл бес сағат бойы мұқият тексерілді, бірақ концерт қысқа ғана кешігуден кейін өтті. Бұл британдық мәдениетте "Соңғы түннің" мәртебесін ескере отырып, қауіпсіздік алаңдаушылығының күшеюіне әкелді, Royal Albert Hall қызметкері Жакки Келли атап өткендей:
Бұл өте қиын жағдай болды – біздің ең маңызды шарамыз, Альберт Холлдың барлығы білетін шарамыз, және біз оны жоғалту қаупінде тұрдық. Біз көпшілік назарындағы белгілі бір нысанбыз, сондықтан осыған дайын болуымыз керек. 2008 жылы да дәстүрлі бағдарламадан кейбір өзгерістер болды. "Pomp and Circumstance March No. 1" дирижердің сөзінен кейін орын ауыстырылды. Сонымен қатар, Вудтың "Британ теңіз әндеріндегі фантазиясының" көп бөлігі Воан-Уильямстың Теңіз әндерімен алмастырылды, оның мерейтой жылында соңғы құрмет ретінде. Алайда, Вудтың "Фантазияның" басындағы теңіз шаңырағының үрлеу шақырулары сақталды, ал Сардженттің "Британия билейік!" аранжировкасы Брин Терфелмен солист ретінде қайта оралды. 1994 жылғы "Соңғы түндегі" өнер көрсетуінде болғандай, ол бір шумақты уэльс тілінде орындады, хор да уэльс тіліне аударылды. Сонымен қатар, 2008 жылы шотланд композиторы Анна Мередиттің Proms-тегі премьерасы, forms бағдарламаға қосылды, ол Ұлыбританияның әртүрлі аймақтарынан тікелей эфирде трансляция жасайтын бес түрлі музыкант тобын қамтыды. 2009 жылы Вудтың Теңіз әндерінің болмауы жалғасты, бұл жолы арнайы тапсырыс бойынша жазылған фанфарлармен және Гендельдің "Корольдықтағы музыка" шығармаларының үзінділерімен алмастырылды. 2009 жылы "Соңғы түн" алғаш рет Азияның бірнеше кинотеатрларында, сондай-ақ Канада мен Австралияда тікелей эфирде көрсетілді. 2016 жылы Brexit-ке қарсы наразылар әдеттегі Ұлыбритания туларымен қатар Еуроодақтың туларын да желбіретті. Наразылықтар келесі жылдары да жалғасты. 2020 жылы COVID-19 шектеулеріне байланысты концерт бос залға орындалды. Шараның жойылғанына байланысты 2023 жылғы Proms-тің Бірінші түнінің күні 2023 жылдың сәуір айына дейін жарияланбады.
Өткен түннің дирижерлері
Келесі кестеде жыл бойынша Last Night of the Proms дирижерлері көрсетілген. Жалпы, Сарджент қызмет еткеннен бері BBC симфониялық оркестрінің бас дирижері осы концертті жүргізіп келеді, бірақ бірнеше рет қонақ дирижерлер де соңғы түнді басқарды. Дәстүр бойынша британдық дирижер шақырылып, егер қазіргі бас дирижер болмаса, BBC симфониялық оркестрімен немесе басқа BBC оркестрлерінің біреуімен байланысы бар дирижер тағайындалған. Чарльз Маккеррас 1980 жылы "Соңғы түнді" жүргізген алғашқы британдық емес дирижер болды. Леонард Слаткин 2001 жылы "Соңғы түннің" алғашқы американдық дирижері атанды. 2007 жылы Жири Бěлоhlávek "Соңғы түнді" жүргізген алғашқы ана тілі ағылшын емес дирижер болды. Марин Альсоп 2013 жылы "Соңғы түннің" алғашқы әйел дирижері болды.
Дирижер | Соңғы түн(дер) | 19 ғ. – 1940 жж. | 1950-ші жж. | 1960-шы жж. | 1970-ші жж. | 1980-ші жж. | 1990-шы жж. | 2000-шы жж. | 2010-шы жж. | 2020-шы жж.
------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | --------
Генри Вуд | 1895–1938, 1941–1943 | | | | | | | | |
Сэр Адриан Болт | 1945, 1946 | | | | | | | | |
Базиль Кэмерон | 1945 | | | | | | | | |
Констант Ламберт | | | | | | | | | |
Сэр Малкольм Сарджент | 1947–1966 | | | | | | | | |
Колин Дэвис | 1967–1972 | | | | | | | | |
Норман Дель Мар | 1973, 1975 | | | | | | | | |
Сэр Чарльз Гроувз | 1974, 1976, 1978 | | | | | | | | |
Джеймс Лагран | 1977, 1979 | | | | | | | | |
Сэр Чарльз Маккеррас | 1980 | | | | | | | | |
Вернон Хэндли | 1985 | | | | | | | | |
Реймонд Леппард | 1986 | | | | | | | | |
Марк Эльдер | 1987 | | | | | | | | | 2006
Сэр Эндрю Дэвис | 1988 | | | | | | | | | 1990–1992, 1994–1999, 2000, 2018
Сэр Джон Притчард | 1989 | | | | | | | | |
Барри Уордсворт | 1993 | | | | | | | | |
Леонард Слаткин | 2001–2004 | | | | | | | | |
Пол Дэниел | 2005 | | | | | | | | |
Жири Бěлоhlávek | 2007 | | | | | | | | | 2010, 2012
Сэр Роджер Норрингтон | 2008 | | | | | | | | |
Дэвид Робертсон | 2009 | | | | | | | | |
Эдвард Гарднер | 2011 | | | | | | | | |
Марин Альсоп | 2013, 2015 | | | | | | | | | 2023
Сакари Орамо | 2014, 2016, 2017, 2019 | | | | | | | | | 2021, 2024
Далия Стасскава | 2020, 2022 | | | | | | | | |
Балуандық маусымдар
Жоқ Маусым Басталу күні (алғашқы түні) Аяқталу күні (соңғы түні) Орналасқан жері Концерттер саны 1 1895 Сенбі, 10 тамыз Сенбі, 5 қазан Queen's Hall, London 49 2 1896 Сенбі, 29 тамыз Сенбі, 10 қазан Queen's Hall, London 37 3 1897 Сенбі, 28 тамыз Сенбі, 9 қазан Queen's Hall, London 43 4 1898 Сенбі, 27 тамыз Сенбі, 15 қазан Queen's Hall, London 43 5 1899 Сенбі, 26 тамыз Сенбі, 21 қазан Queen's Hall, London 49 6 1900 Сенбі, 25 тамыз Сенбі, 10 қазан Queen's Hall, London 67 7 Жаз 1901 Сенбі, 24 тамыз Сенбі, 9 қазан Queen's Hall, London 67 7a Қыс 1901/02 Сенбі, 26 желтоқсан Сенбі, 1 ақпан Queen's Hall, London 33 8 1902 Сенбі, 23 тамыз Сенбі, 8 қараша Queen's Hall, London 67 9 1903 Сенбі, 22 тамыз Жұма, 23 қазан Queen's Hall, London 54 10 1904 Сенбі, 6 тамыз Жұма, 21 қазан Queen's Hall, London 66 11 1905 Сенбі, 19 тамыз Жұма, 27 қазан Queen's Hall, London 60 12 1906 Сенбі, 18 тамыз Жұма, 26 қазан Queen's Hall, London 60 13 1907 Сенбі, 17 тамыз Сенбі, 26 қазан Queen's Hall, London 61 14 1908 Сенбі, 15 тамыз Сенбі, 24 қазан Queen's Hall, London 61 15 1909 Сенбі, 14 тамыз Сенбі, 23 қазан Queen's Hall, London 61 16 1910 Сенбі, 13 тамыз Сенбі, 22 қазан Queen's Hall, London 61 17 1911 Сенбі, 12 тамыз Сенбі, 21 қазан Queen's Hall, London 61 18 1912 Сенбі, 17 тамыз Сенбі, 26 қазан Queen's Hall, London 61 19 1913 Сенбі, 16 тамыз Сенбі, 25 қазан Queen's Hall, London 61 20 1914 Сенбі, 15 тамыз Сенбі, 24 қазан Queen's Hall, London 61 21 1915 Сенбі, 14 тамыз Сенбі, 23 қазан Queen's Hall, London 61 22 1916 Сенбі, 26 тамыз Сенбі, 21 қазан Queen's Hall, London 49 23 1917 Сенбі, 25 тамыз Сенбі, 20 қазан Queen's Hall, London 49 24 1918 Сенбі, 11 тамыз Сенбі, 19 қазан Queen's Hall, London 61 25 1919 Сенбі, 16 тамыз Сенбі, 25 қазан Queen's Hall, London 61 26 1920 Сенбі, 14 тамыз Сенбі, 23 қазан Queen's Hall, London 61 27 1921 Сенбі, 13 тамыз Сенбі, 22 қазан Queen's Hall, London 61 28 1922 Сенбі, 12 тамыз Сенбі, 21 қазан Queen's Hall, London 61 29 1923 Сенбі, 11 тамыз Сенбі, 20 қазан Queen's Hall, London 61 30 1924 Сенбі, 9 тамыз Сенбі, 18 қазан Queen's Hall, London 61 31 1925 Сенбі, 8 тамыз Сенбі, 17 қазан Queen's Hall, London 61 32 1926 Сенбі, 14 тамыз Сенбі, 16 қазан Queen's Hall, London 55 33 1927 Сенбі, 13 тамыз Сенбі, 24 қазан Queen's Hall, London 37 34 1928 Сенбі, 11 тамыз Сенбі, 6 қазан Queen's Hall, London 49 35 1929 Сенбі, 10 тамыз Сенбі, 5 қазан Queen's Hall, London 49 36 1930 (Солтүстік) Дүйсенбі, 26 мамыр Сенбі, 21 маусым Free Trade Hall, ManchesterPhilharmonic, LiverpoolTown Hall, Leeds 24 36a 1930 (Лондон) Сенбі, 9 тамыз Сенбі, 4 қазан Queen's Hall, London 49 37 1931 Сенбі, 8 тамыз Сенбі, 3 қазан Queen's Hall, London 48 38 Жаз 1932 Сенбі, 6 тамыз Сенбі, 1 қазан Queen's Hall, London 49 38a Қыс 1932/33 Сенбі, 31 желтоқсан Сенбі, 14 ақпан Queen's Hall, London 13 39 1933 Сенбі, 12 тамыз Сенбі, 7 қазан Queen's Hall, London 49 40 Жаз 1934 Сенбі, 11 тамыз Сенбі, 6 қазан Queen's Hall, London 49 40a Қыс 1934/35 Дүйсенбі, 31 желтоқсан Сенбі, 12 қаңтар Queen's Hall, London 12 41 Жаз 1935 Сенбі, 10 тамыз Сенбі, 5 қазан Queen's Hall, London 49 41a Қыс 1935/36 Дүйсенбі, 30 желтоқсан Сенбі, 11 қаңтар Queen's Hall, London 12 42 1936 Сенбі, 8 тамыз Сенбі, 3 қазан Queen's Hall, London 49 43 1937 Сенбі, 7 тамыз Сенбі, 2 қазан Queen's Hall, London 49 44 1938 Сенбі, 6 тамыз Сенбі, 1 қазан Queen's Hall, London 49 45 1939 Сенбі, 12 тамыз Жұма, 1 қыркүйек Queen's Hall, London 17.5 46 1940 Сенбі, 10 тамыз Сенбі, 7 қыркүйек Queen's Hall, London 25 47 1941 Сенбі, 12 шілде Сенбі, 23 тамыз Royal Albert Hall, London 37 48 1942 Сенбі, 27 маусым Сенбі, 22 тамыз Royal Albert Hall, London 49 49 1943 Сенбі, 19 маусым Сенбі, 21 тамыз Royal Albert Hall, London 55 50 1944 Сенбі, 10 маусым Бес сенбі, 29 маусым Royal Albert Hall, London 17 51 1945 Сенбі, 21 шілде Сенбі, 15 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 52 1946 Сенбі, 27 шілде Сенбі, 21 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 52a Қыс 1947 Дүйсенбі, 6 қаңтар Сенбі, 18 қаңтар Royal Albert Hall, London 12 53 Жаз 1947 Сенбі, 19 шілде Сенбі, 13 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 53a Қыс 1948 Дүйсенбі, 5 қаңтар Сенбі, 17 қаңтар Royal Albert Hall, London 12 54 Жаз 1948 Сенбі, 24 шілде Сенбі, 18 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 54a Қыс 1949 Дүйсенбі, 10 қаңтар Сенбі, 22 қаңтар Royal Albert Hall, London 12 55 Жаз 1949 Сенбі, 23 шілде Сенбі, 17 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 55a Қыс 1950 Дүйсенбі, 9 қаңтар Сенбі, 21 қаңтар Royal Albert Hall, London 12 56 Жаз 1950 Сенбі, 22 шілде Сенбі, 16 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 56a Қыс 1951 Дүйсенбі, 8 қаңтар Сенбі, 20 қаңтар Royal Albert Hall, London 12 57 Жаз 1951 Сенбі, 28 шілде Сенбі, 22 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 58 Қыс 1952 Дүйсенбі, 7 қаңтар Сенбі, 19 қаңтар Royal Albert Hall, London 12 58a 1952 Сенбі, 26 шілде Сенбі, 20 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 59 1953 Сенбі, 25 шілде Сенбі, 19 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 60 1954 Сенбі, 24 шілде Сенбі, 18 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 61 1955 Сенбі, 23 шілде Сенбі, 17 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 62 1956 Сенбі, 21 шілде Сенбі, 15 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 63 1957 Сенбі, 20 шілде Сенбі, 14 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 64 1958 Сенбі, 26 шілде Сенбі, 20 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 65 1959 Сенбі, 25 шілде Сенбі, 19 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 66 1960 Сенбі, 23 шілде Сенбі, 17 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 67 1961 Сенбі, 22 шілде Сенбі, 16 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 68 1962 Сенбі, 21 шілде Сенбі, 15 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 69 1963 Сенбі, 20 шілде Сенбі, 14 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 70 1964 Сенбі, 25 шілде Сенбі, 19 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 71 1965 Сенбі, 17 шілде Сенбі, 11 қыркүйек Royal Albert Hall, London 49 72 1966 Сенбі, 23 шілде Сенбі, 17 қыркүйек Royal Albert Hall, London 50 73 1967 Сенбі, 22 шілде Сенбі, 16 қыркүйек Royal Albert Hall, London 51 74 1968 Жұма, 19 шілде Сенбі, 14 қыркүйек Royal Albert Hall, London 52 75 1969 Жұма, 18 шілде Сенбі, 13 қыркүйек Royal Albert Hall, London 52 76 1970 Жұма, 17 шілде Сенбі, 12 қыркүйек Royal Albert Hall, London 53 77 1971 Жұма, 23 шілде Сенбі, 18 қыркүйек Royal Albert Hall, London 54 78 1972 Жұма, 21 шілде Сенбі, 16 қыркүйек Royal Albert Hall, London 57 78a Қыс 1972/73 Жұма, 29 желтоқсан Жұма, 5 қаңтар Royal Albert Hall, London 8 79 1973 Жұма, 20 шілде Сенбі, 15 қыркүйек Royal Albert Hall, London 55 80 1974 Жұма, 19 шілде Сенбі, 14 қыркүйек Royal Albert Hall, London 55 81 1975 Жұма, 25 шілде Сенбі, 20 қыркүйек Royal Albert Hall, London 57 82 1976 Жұма, 16 шілде Сенбі, 11 қыркүйек Royal Albert Hall, London 56 83 1977 Жұма, 22 шілде Сенбі, 17 қыркүйек Royal Albert Hall, London 55 84 1978 Жұма, 21 шілде Сенбі, 16 қыркүйек Royal Albert Hall, London 55 85 1979 Жұма, 20 шілде Сенбі, 15 қыркүйек Royal Albert Hall, London 54 86 1980 Жұма, 18 шілде Сенбі, 13 қыркүйек Royal Albert Hall, London 57 87 1981 Жұма, 17 шілде Сенбі, 12 қыркүйек Royal Albert Hall, London 56 88 1982 Жұма, 16 шілде Сенбі, 11 қыркүйек Royal Albert Hall, London 57 89 1983 Жұма, 22 шілде Сенбі, 17 қыркүйек Royal Albert Hall, London 57 90 1984 Жұма, 20 шілде Сенбі, 15 қыркүйек Royal Albert Hall, London 59 91 1985 Жұма, 19 шілде ...