Кіріспе

Құс түрлері Қызыл мұражайлы көкпар (Cyanoramphus novaezelandiae), сондай-ақ қызыл маңдайлы көкпар және маори тілінде kākāriki деп аталады, Жаңа Зеландиядан келген кішкентай көкпар. Оның ерекшелігі - жарқын жасыл түсті қауырсын және басындағы қызыл түсті өрнек. Бұл көп қырлы құс әр түрлі тағамдарды жей алады және көптеген мекенде болады. Бұрын ол қатерлі деп саналатын, өйткені жаулап алушы жыртқыш аңдар оны тарихи аумағынан шығарып тастаған, бірақ қазір ол кем дегенде алаңдаушылық тудырады. Бұрын бұл түр бүкіл аралды алып тұратын, бірақ қазір тек материктегі және кейбір жағалаудағы аралдардағы бірнеше аймақтармен шектелген.

Таксономия

Қызыл тәжді попугайлар - бұл Psittaciformes отрядының мүшесі, оны попугайлар деп те атайды. Бұл Cyanoramphus тұқымдасына жатады, оған қазіргі уақытта 12 түрді қамтиды. C. novaezelandiae бір кездері Жаңа Зеландияның шеткі аралдарынан, Жаңа Каледония мен Норфолк аралынан бірнеше басқа попугаимен бірге болды, бірақ оларға қазір толық түр мәртебесі берілді.

Кіші түрлер

Материктік қызыл тәжді көкпар, C. novaezelandiae novaezelandiae Chatham қызыл тәжді көкпар, C. novaezelandiae chathamensis Norfolk parakeet, C. cooki

Ересектер

Қызыл тақталы көкпарғалар - үлкен құйрықты жасыл көкпарғалар. Оларды ашық сары жасыл түсті қауырсыннан, алқалы, көздері мен басына қызыл түсті жолақтардан оңай анықтауға болады. Сонымен қатар, олардың артқы жағында қызыл түсті дақтар бар. Ұшып бара жатқанда, олардың көк түсті сыртқы қанаттары көрінеді. Қызыл түстегі бауырсақтардың аяқтары мен аяқтары сұр немесе ашық қоңыр түсті. Олардың ақшалары ақтан сұр түске дейін, ұшы қара түсті. Олардың таралу аймағы сары түске ие көкпарлылармен жапса, қызыл түске ие көкпарлылар орман шеттері мен ашық жерлерді жақсы көреді. және Мату/Сомес аралы) және оңтүстіктегі Окленд аралдары. Басқа түркілер өз аралдарында, атап айтқанда Кермадек аралдары мен Чатем аралдарында өмір сүреді.

Өсіру

Қызыл тажы бар көкпарлар бір жұпқа бірігіп тұрады. Жұптар ұя салу сәттілігіне байланысты, көбейту маусымынан кейін бірге қалуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Жұптар арасында тамақтану және басқа да қатынастар қазан айының ортасында, жұмыртқа салуға екі ай қалғанда басталады. Қазан айының басында аталар ұя салуға болатын жерлерді тексеру үшін серігін ертіп барады. Ол шұңқырдың алдында күзетте тұрғанда, аналық оны абайлап зерттейді. Ол өзінің бірін тапқанын, ойықтан бірнеше рет кіріп-шығып, жеткізеді. Осыдан кейін аналық ұяшықтың еденінде 10-12 см тереңдікте және 15 см енде ұяшықтың төменгі жамбасын және аяғын пайдаланып, шұңқыр қазып алады. Қабырғадағы ағаш сынықтары жуылғаннан кейін, субстрат ретінде пайдаланылады. Ұя құрып жатқанда аталық құс жақын жерде болады. Жауырындылық сәтті өткен жұптар келесі жылы да дәл осы жерге оралып, ұя салады. Ұялар көбінесе ірі, сау ағаштардың тесіктерінде болады, бірақ басқа да қуыстар да кездеседі. Бұларға жартастардағы ойықтар, өсімдіктер тамырларындағы қуыстар, теңіз құстарының тастап кеткен орлары мен адам қолымен жасалған құрылыстар жатады. Сондай-ақ, ұялардың көпшілігі солтүстікке қарай ашылатыны байқалады. Жұмыртқа салу қарашадан қаңтарға дейін, ал ең көп желтоқсанда болады. Орташа есеппен, құрттар 7 жұмыртқа санайды, бірақ 4-9-ға дейін болуы мүмкін. Жұмыртқалар инкубация кезінде әлсіз жалтырап, жұмыртқалар овал және ақ болып көрінеді. Қызыл түске ие балапанда тек аналық балапан ғана ұялайды. Ұяда олар жұмыртқаларын үнемі айналдырып отырады. Ондайда олар уақыттарын ұйқымен, үйді тазалаумен немесе қазумен өткізеді. Бұл кезең 23-25 күн аралығында созылады. Бұл ретте де аталық құстар ұяға жиі келіп, жұбайына қайтадан құсу арқылы азық береді. Жұмыртқалардың барлығы бір мезгілде ұрықтанбайды. Кейбір балапандар алғашқыдан бірнеше күн өткен соң шығады. Жас балапандар ашық сұр түсті түске боялған, орташа салмағы 4,6 г болатын болып туады. Олар қазірдің өзінде қатты, биік дыбыстарды шығара алады. Алайда, жас бөбектер басқаларға тән, олар туғаннан бастап негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ата-аналарына толықтай тәуелді. Алғашқы екі күн бойы балапандар анасы әкелген мөлдір, сіркелі сұйықтықты жейді. Кейін олар қатты топырақ бөлшектерін жей алады. Тоғызыншы күннің ортасында, жас балапандар көздерін ашқан кезде, аталық ұяға қайта шақырылады. Осыдан бастап, екі ата-ана да өз балаларын тамақтандыруға қамқорлық жасайды. Ұядан шыққаннан кейін 30 күн өткен соң, балапандардың денесі көбіне қауырсынды болады және шамамен 83 граммға дейін өседі. Олар ұядан шығып кетеді, бірақ ұяның жанында жерде тұрады. Ата-аналары әлі күнге дейін балаларына тамақ беріп, оларды күтіп-баптайды. Ұшқаннан кейін 10 күн өткен соң ғана жас құстар өздігінен тамақтана бастайды. Олар ұядан шыққаннан кейін 4-5 аптадан кейін толық тәуелсіздікке ие болады. Қызыл тәжді балапандардың әртүрлі түрлерінің арасында олардың әртүрлі экологиялық жағдайлары бар аймақтарда өмір сүретінін ескерсек, олардың уақытында және ұяларының мөлшерінде айырмашылықтар болуы мүмкін екеніне назар аударыңыз.

Қалыптануы мен сақталуы

1953 жылы Жаңа Зеландияда қабылданған "Жабайы табиғат туралы" заң бойынша қызыл таждары қорғауға алынған. Бұл түр сондай-ақ құрып бара жатқан жабайы фауна мен флораның түрлерімен халықаралық сауда туралы конвенцияның (CITES) I қосымшасында көрсетілген, яғни халықаралық экспорт/импорт (бөліктер мен туындыларды қоса алғанда) реттеледі. Ол бір кездері Жаңа Зеландияның аралдары мен құрлықтарында кеңінен таралған. 1880 жылдары өте көп болды және бірнеше жерлерде жарылыстар болды. Алайда олардың саны құрлықта қатты азайды, себебі олар әкелінген түрлерге, әсіресе, мысықтар мен опоссумдарға бейім.

Қайта енгізу

Қайта енгізудің әртүрлі әрекеттері зерттелді. 1976-1986 жылдар аралығында Оукленд маңындағы Уайтакер тауларында он жеті қызыл тажы бар көкпарлар шығарылды. Жоба өте мұқият бақыланбағандықтан, ол сәтсіз аяқталды. Жаңа Зеландияның Тиритири Матанги аралында 2004-2006 жылдар аралығында жүргізілген зерттеулер жаңадан келген жыртқыш жануарлар жоқ жерлерде қайта енгізуге болады деген қорытындыға келді.

Құйрық және қауырсын ауруының вирусы

Жаңа Зеландияның Литтл Барриер аралында жүргізілген соңғы зерттеулер жергілікті қызыл тажы бар популяция арасында пситтациннің құйрығы мен қауырсын ауруының (PBFD) бар екенін растады.

Тіл

Маори тілінде шулы әңгімелесу немесе уәде-шарт жасау "Ko te rua porete hai whakariki" (қақарики ұясына ұқсайды) деген сөзбен ұяға шақыратын какарики балапандарына теңеледі.

Құс шаруашылығы

Қызыл тақталы попугай құс шаруашылығында кең таралған және оны өсіру өте оңай. Түстің бірнеше түрлері бар, соның ішінде сары, қызылша және қара түсті. Кейінгі көбейту желілері буги фенотиптеріне ұқсас циан түстерін шығарды, бірақ бұл нұсқалардың ешқайсысы да жабайы табиғатта кездеспейді.