Кіріспе

жоқ Ресей Федерациясының салық жүйесі (Ланг ру) барлық қолданыстағы салықтар мен алымдар саласында салық органдары мен салық төлеушілер арасындағы қарым-қатынастардың кешені болып табылады. Ол барлық мүшелері мен байланысты нысандар туралы үздіксіз байланысты білдіреді: төлеушілер; заңнамалық база; қадағалау органдары; міндетті төлемдердің түрлері. Ресей Федерациясының салық кодексі (Налоговый кодекс Российской Федерации) - Ресей Федерациясының негізгі салық заңы. Кодекстің құрылуы, қабылдануы және іске асырылуы үш кезеңнен тұрады. Бірінші бөлігі 1998 жылдың 31 шілдесінде қабылданған, сонымен қатар жалпы бөлігі деп аталады, салық төлеушілер, салық агенттері, салық жинау органдары мен заң шығарушылар арасындағы қарым-қатынастарды, салықтық тексеру рәсімдерін, дауларды шешуді және заңдылықты қолдануды реттейді. 2001 жылдың 5 тамызында қабылданған екінші бөлігінде салықтың нақты мөлшерлемелері, төлем кестелері және салықты есептеудің егжей-тегжейлі тәртібі анықталды. 2001-2003 жылдары корпоративтік пайдаға салынатын салықтың жаңа бөлімі мен шағын бизнес үшін жаңа оңайлатылған салық жүйесі сияқты толықтырулар енгізіліп, елеулі түрде өзгертілді. Кодекске тұрақты түрде өзгерістер енгізіліп тұрады, олар федералды заңдар арқылы жүзеге асады. Бұл кодекс федералды, аймақтық және жергілікті салықтардың толық ұлттық жүйесі ретінде жасалған, бірақ кедендік тарифтерді қоспағанда. Аймақтық және жергілікті салық салудың ережелері мен мөлшерлемелері Кодексте белгіленген шеңберге сәйкес болуы тиіс. Кодексте нақты көрсетілмеген немесе оның нақты ережелерін бұза отырып қабылданған салықтар немесе алымдар заңсыз және жарамсыз деп саналады. Ресейдің салық жүйесі орташа біркелкі немесе регрессивті салық ставкаларын қолданады. Ол федералды мемлекет үшін өте орталықтандырылған және мұнай мен табиғи газ корпорацияларының кірісіне қатты сүйенеді, олар өздері көбінесе мемлекетке тиесілі. 2006 жылы мұнай компанияларының салық жүктемесі таза сатудың 45 пайыздан астамын құрады (құрылыс саласы бойынша 12 пайызды, телекоммуникация саласы бойынша 16,5 пайызды құрайды). Мұнайға байланысты салықтар мен тарифтер мөлшерлемелері, кәдімгі салықтардан айырмашылығы, Салық кодексімен емес, үкіметтік қаулымен белгіленеді. Ресейдің Қаржы министрлігі салық кодексімен реттелетін кірістер 2008 қаржы жылында федералды кірістердің 68 пайызын құрағанын, ал 2010 жылы 73 пайызға көтерілгенін болжады. Жеке тұлғалар табыс салығын (13 пайыз), жер салығын (арнайы формула бойынша есептелген жердің кадастрлық учаскесінің 0,3 пайызы) және көлік салығын (көлік құралының қозғалтқыш қуатына байланысты) төлейді. Шағын бизнестің көпшілігі жеңілдетілген салық салуды қолданады және келесі салықтардың бірін таңдай алады: табыс салығы (6 пайыз), пайда салығы (35 пайыз), бірыңғай ауыл шаруашылығы салығы (6 пайыз, тек фермерлер) немесе есептелген табыс салығы (арнайы формула бойынша, тек кейбір компаниялар үшін). Орта және ірі бизнес үшін корпоративтік салықтарға пайда салығы (20 пайыз), қосылған құн салығы (20 пайыз), мүлік салығы (0 2 пайыз) және су салығы мен минералды салық сияқты басқа да салықтар жатады.

Кодекске дейінгі Ресейдегі салық салу

Кодекстің күшіне енуіне дейін Ресейдің салық заңнамасы Кеңес Одағының соңғы жылдарында қабылданған заңдардың (әсіресе, 1990 жылғы жеке және корпоративтік табыс салығы туралы заңдар), 1991 жылғы "Ресей Федерациясындағы салық жүйесінің жүйесі туралы" заң және кейінгі федералды, өңірлік және жергілікті заңдар мен атқарушы жарлықтар; бухгалтерлік есеп пен бизнес-тәжірибе туралы кеңес қағидалары негізінен өзгеріссіз қалды. 1992-1998 жылдары салық салу едәуір орталықтандырылды: аймақтық және жергілікті билік органдары өз салықтарын ойлап табуға құқылы болды немесе керісінше, "ішкі оффшорлар" үшін салықтық жұмақтарды құруға құқылы болды. 1995 жылы ақпанда Борис Ельцин өзінің президенттік сөзінде салық жүйесін қайта орталықтандыруды және бірыңғай салық кодексі арқылы оңтайландыруды ұсынды. Ельцин Кодекстің мақсаты өндіріске инвестицияларды ынталандыру, сонымен бірге салықтарды толық жинау екенін мәлімдеді және әсіресе салықтық жеңілдіктерді жоюды және салық төлеуден жалтаруды талап етті. Ол мемлекет салық салудың маңызды мәселелеріне нақты шешім таппағанын мойындады. Бір жылдан кейін Ельцин салықтан жалтарудың "жаңа әдістерін" және "өңірлік өзін-өзі қаржыландыруды" қысқартуды қайталап шақырды. Ол кодекстің алдағы уақытта күшіне енуі тек бастама екенін, үкімет демеушілік еткен жобаның толық емес екенін және ұсынылған мөлшерлемелердің шамадан тыс екенін айтты. Бұл кезеңде қабылданған және 2008 жылы әлі де қолданыста болатын жалғыз салық заңы жеке меншік мүлік салығы (1991 жылы енгізілген өзгерістермен). Жеке меншік мүлік салығын Кодексте нақты рұқсат етілген, бірақ ол жеке заң ретінде бар.

Бірінші бөліктің күшіне енуі

Ресей Үкіметі Бірінші бөлімнің алғашқы ресми жобасын Мемлекеттік Думаға 1996 жылдың ақпан айында, 1996 жылғы президенттік сайлауға төрт ай қалғанда ұсынды; Екінші бөлім 1997 жылдың сәуірінде ұсынылды. Заң жобасын қаржы вице-министрі Сергей Шаталов ұсынды. Бір жылдан астам уақыт бойы пысықталғаннан кейін, Дума заң жобасын бірінші тыңдаудан (тезірек үдерісі үш кезеңді немесе тыңдауды қажет етеді) 1997 жылдың 19 шілдесінде қабылдады. Маусым-қазан айларында Дума заң жобасына 4500-ден астам түзетулер енгізді, бұл одан әрі ілгерілеуді мүмкін емес етеді. 1997 жылдың қазан айында Дума мен Үкімет 1998 қаржы жылына арналған федералды бюджет мәселесі бойынша қақтығысты, ал Үкімет қарсыластарын қанағаттандыру үшін заң жобасын қайтарып алды. Бұл кезең аяқталғаннан кейін Дума ескі заң жобасына қайта оралудан бас тартты; орталықтандырылған салық жинаудың басты қарсыласы Юрий Лужков "салық кодексі өлді. Ол иіскейді". Дума бұл процесті қайта бастады, 1998 жылдың 31 қаңтарына дейін бәсекелестік жобаларды тапсыруға шақырды. Мерзімінен бұрын Думаға он балама, сондай-ақ жаңа үкіметтік нұсқасы келді; бұл жолы қаржы министрі Михаил Задорнов пен оның орынбасары Михаил Моторин демеушілік етті. Олар кез келген альтернативті жобаға Президенттің вето қоятынын, сонымен бірге бәсекелестік жобалардан идеяларды енгізетінін түсіндірді. 1998 жылдың 16 сәуірінде Дума 312 дауыспен 18 қарсы дауыспен үкімет жобасын таңдады. Кодексті қабылдауды 1998 жылғы Ресейдің қаржылық дағдарысы жеделдетті. 1998 жылдың сәуірінде премьер-министр болып тағайындалған Сергей Кириенко кодексті үкіметтің дағдарысқа қарсы пакетінде енгізді. Ельцин егер Дума оны тез арада қабылдамаса, Кодексті жарлықпен енгізумен қорқытты. 1998 жылдың 16 шілдесінде Мемлекеттік Дума бюджет теңгерімінің ұсыныстарын жоққа шығарды, бірақ бірінші бөлім бойынша үшінші және соңғы тыңдауды мақұлдады; келесі күні оны Федерация кеңесі мөрлеп, ақыры 1998 жылдың 31 шілдесінде Президент заңға қол қойды (айрықша ерекшеліктермен 1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енеді). Бұл ресми түрде 6 тамызда "Российская газетада" жарияланды. Дағдарысқа қарсы шаралар сәтсіз аяқталды, ал 1998 жылдың 17 тамызында Ресей өзінің мемлекеттік облигацияларын өтемеді.

Екінші бөліктің күшіне енуі

Бірінші бөлім салық төлеушілер мен мемлекет арасындағы күнделікті қарым-қатынасты қайта құруға ықпал еткенмен, онда нақты салықтар қарастырылмаған; осылайша, 1999-2000 жылдары салық төлеушілер бұрынғы мөлшерлемелермен бірнеше салық төледі. Екінші бөлім, Владимир Путиннің тұсында жүзеге асырылған (2000 жылдың тамызында қабылданған, 2001 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген) жеке табыс салығының 13 пайыздық ставкасын жариялады және әр түрлі әлеуметтік жарналарды бірыңғай әлеуметтік салықпен (ЖСТ) алмастырды. 2001 жылы жеке табыс салығын жинау 26 пайызға өсті (инфляция бойынша). Салық салудың талаптары жақсарды; бұрын салық салынбаған жұмыстардың үштен бірі салық салуға қосылды, дегенмен экономистер салық ставкаларының әсерін жалпы экономикалық қалпына келтіруден және құқық қорғауды жақсартудан ажырата алмайды. Сатуға негізделген салықтарды жоюға қатысты міндеттеме муниципалды тұрғын үй салығын (2000) және, ақыр соңында, жол салығын және бөлшек сауда салығын (2003) жоюға әсер етті. Қалалық кірістердің төмендеуін өтеу үшін Путин корпоративтік табыс салығының мөлшерлемесін 2001 жылы уақытша 35 пайызға дейін арттырды (банктер үшін 43 пайыз); пайдаға салық салудың шеңберін қайта айқындау керек еді.

Салық және алымның анықтамасы

Келесі абзацтарда талқыланатындай, салық пен алым деген сөздерді нақты анықтау қажет. Ресейдің салық кодексіне сәйкес, салық - бұл ұйымдардан да, жеке тұлғалардан да алынатын міндетті төлем. Бұл төлем қайтарымсыз және міндетті, ол ақшалай қаражатты аудару арқылы алынады. Салық салудың мақсаты меншік құқығын, экономикалық юрисдикцияны немесе операциялық басқаруды пайдалану арқылы мемлекеттік және муниципалдық қызметті қаржыландыру болып табылады. Ал мерзімді алым ұйымдардан да, жеке тұлғалардан да талап етілетін міндетті төлем ретінде түсінілуі мүмкін. Бұл мемлекеттік органдар мен жергілікті мемлекеттік органдардың нақты құқықтық маңызды іс-әрекеттерді, мысалы, құқықтарды беру немесе салық төлеушілерге рұқсаттар (лицензиялар) беруді жүзеге асыруының алғышарты болып табылады.

Аймақтық және жергілікті салықтар

Ресейдегі барлық аймақтық және жергілікті салықтар активтерге байланысты: мүлік салығы, көлік салығы, жер салығы және ойын бизнесіне салынатын салық. Бұл салықтар қайта есептеледі және қайта төленеді. Нақты мөлшерлемені кодекс аясында аймақтық (мүлкі, көлік құралдары, ойын) немесе муниципалды (жер) заң шығарушылар белгілейді. Жер салығы - Ресейдегі жалғыз жергілікті салық: оның мөлшерлемелерін муниципалдық органдар белгілейді (федералды қалалар Мәскеу мен Санкт-Петербургті қоспағанда, онда мөлшерлемелерді қалалық заң шығарушылар белгілейді). Ең жоғары мөлшерлеме ауыл шаруашылығы, тұрғын үй және дачалар үшін бөлінген жерлерге 0,3 пайызды, ал басқа жерлерге 1,5 пайызды құрайды. Орман қоры мен су айдындары осы ережеден босатылған. Жердің құнын жер тіркелімдері тұрақты түрде бағалайды және оны нарықтық бағадан төмен ұстайды. Корпоративтік мүлік салығынан айырмашылығы, жер салығын жеке салық төлеушілер төлейді. Корпоративтік мүлік салығы немесе негізгі құралдар салығы негізгі құралдардың жылдық орташа есептік құны бойынша есептеледі, жерді қоспағанда (жер салығы салынады). Радиоактивті қалдықтарды сақтау орындары, ғарыш спутниктері, шіркеу мүліктері және басқа да нақтыланған активтер салық салудан ерекше босатылады. Төтенше жағдайларды реттеу жөніндегі мемлекеттік органдармен келісілген келісімдер Бұл Кодексте тыйым салынған жасырын жеке артықшылықтарды анықтау әдісін ұсынады. Көлік құралдары салығы жыл сайын автокөлік пен тіркемелердің, кемелер мен ұшақтардың иелерінен алынады. Коммерциялық кемелер мен тасымалдаушы компаниялар пайдаланатын әуе кемелері, ауыл шаруашылығы, әскери көліктер мен жедел жәрдем көліктері салықтан босатылады. Кодекспен қозғалтқыштың қуатына байланысты ең жоғары мөлшерлер белгіленеді. Жылқы күші артуымен жылдамдық артады. Мәселен, 2009 қаржы жылында Мәскеу қаласы 100 сағ. жолаушылар көлігі үшін 700 рубль, 120 сағ. үшін 2400 рубль, 200 сағ. үшін 12000 рубль және 300 сағ. үшін 45000 рубль төлейді. Құмар ойындар бизнесіне салынатын салық тіркелген ойын орындары үшін бір үстел, ойын автоматтары немесе букмекерлік касса үшін біржолғы мөлшерлеме бойынша төленеді. Кодексте ең төменгі және ең жоғары мөлшерлемелер (1:5 арақатынасы) көзделген, сондықтан салықсыз құмар ойындарды құруға тыйым салынады. Мысалы, бір ойын автоматы жылына 1500-7500 рубль, ал бір үстел жылына 25000-125000 рубль салық салынады. 2009 жылдың 1 шілдесінен бастап Ресейде құмар ойындарға тыйым салынды, бірақ оқшау аймақтардағы төрт құмар ойындар алаңы арнайы бөлінген. Онлайн құмар ойындарға тыйым салынған.

Арнайы салық салу жүйелері

Жоғарыда көрсетілген федералды және өңірлік корпоративтік салықтар жиынтығы (яғни, тұрақты CPT, ҚҚС, UST және мүлік салығы), ол барлық корпоративтік салық төлеушілер мен тіркелген жеке кәсіпкерлер үшін міндетті болып табылады, ол жалпы салық жүйесі деп аталады. Үш баламалы салық жүйесі жоғарыда аталған салықтарды жеңілдетілген рәсіммен алмастырады: Есептелген салық салу белгілі бір, әдетте шағын бизнеске, халықпен қолма-қол ақшамен сауда жасауды қамтитын қызметке қолданылады: шағын бөлшек сауда және тамақ өнімдерін сату орындары, қонақ үйлер, жөндеу дүкендері, такси компаниялары және т.б. Салым, жергілікті билік орындары белгілеген пайдалану мөлшерлемелері (дүкеннің шаршы метріне, көлік құралына және т.б.) Барлық салық төлеуге жарамды кәсіпорындар есептелген салық салуды қолданады. Заң ірі корпорациялардың, тіпті жеке өздері елеусіз болса да, тиісті бөліктеріне де міндетті. Мысалы, ірі болат зауытының асханасы әдетте есептелген салықтың субъектісі болып саналады және зауыт оны бөлек салық салынатын бірлік ретінде есепке алуы керек (негізгі бизнес жалпы салық жүйесі бойынша қалады). Салық салудың оңайлатылған жүйесі жылдық сатылымы 60 млн. рубльден кем шағын кәсіпорындарға қолданылады. Банктер, сақтандырушылар, шетелдік компаниялар және басқа да кәсіптер мен кәсіпорындар қатыса алмайды. Кәсіпорынның орташа саны жыл ішінде 100 адамнан аспауы керек, ал жалпы активтері 100 000 000 рубльден аспауы керек. Бірыңғай салық жалпы түсімнен 6 пайыз мөлшерінде немесе табыс салығынан бұрын пайдадан 15 пайыз мөлшерінде алынады; екі нұсқаның бірін таңдау салық төлеушіге жүктеледі. Жайлатылған жүйеде арнайы есептік ережелер жинағы қолданылады, сондықтан да жалпы кірістер мен жалпы маржалар жалпы есептік және салықтық жүйелердегіден жоғары болады. Қосымша салық салуды жүзеге асыру үшін салық төлеуші салық төлеушіге салық төлеудің жалпы немесе жеңілдетілген жүйесін таңдауға мүмкіндік береді. Егер кәсіпорын салық төлеуге жарамсыз болып қалса, ол жыл соңына дейін жеңілдетілген жүйе бойынша жұмыс істеуін жалғастырады, содан кейін ол салық төлеуге жарамсыз болған сәттен бастап жалпы салық жүйесі бойынша салық міндеттемелерін қайта есептеуі керек. Жүйе салық төлеушілерге алдын ала төленген кіріс салығын өз клиенттеріне аударуға мүмкіндік бермейді; мұндай клиенттер ҚҚС төлеуші болып табылады, олар кез келген төменгі сатыда төленген ҚҚС-ты қайтара алмайды. Нәтижесінде B2B-шарт жасайтын кәсіпорындар жалпы салық салуды артық көреді. Ауыл шаруашылығына (адам шаруашылығы мен балық шаруашылығын қоса алғанда) салық салу жүйесі жалпы пайданың 6% -ын құрайтын бірыңғай салықты қолданады, оның өзіндік ерекше есеп беру ережелері бар. Кәсіпорынның көлеміне шектеу қойылмайды, егер оның табысының кем дегенде 70 пайызы ауыл шаруашылығы өнімдерін сатудан түсетін болса. Арнайы негіздемелерде көрсетілген ҚҚС босатулар тек ішкі саудаға салынатын ҚҚС-қа ғана қолданылады. Импортқа салынатын ҚҚС-ты олардың салықтық жүйесіне қарамастан барлық импорттаушылар төлейді. Сонымен қатар Ресейдің зейнетақы қорына төленетін сақтандыру сыйлықақылары ТЖК құрамына кірмейді және оларды барлық жұмыс берушілер төлейді. Сонымен қатар, өнімдерді бөлу туралы келісімнің шеңберінде, әдетте мұнай өндіру саласындағы, мемлекеттік-жекеменшік бірлескен кәсіпорындардың өте шектеулі тізімі қолданылады.

Шетелдіктерге және шетелдік инвестицияларға салық салу

Ресейде бір жылда 183 күн немесе одан да көп уақыт тұратын шетелдіктер салық төлеу үшін резидент ретінде есептеледі және оларға 13 пайыз мөлшерінде салық салынады. Егер олар Ресейде 183 күннен аз уақыт болса, онда олар 30 пайыз табыс салығын (15 пайыз дивидендтер үшін) төлейді. Ресейде шетелдіктерге төленетін жалақыға стандартты салық салынады. Шетелдік туристер Ресейдегі сатып алулар бойынша ҚҚС-ты қайтарып ала алмайды. Шетелдік заңды тұлғалардың филиалдары жалпы салық салуға жатады. Шетелдік компаниялар ресейлік немесе өз елдерінің бухгалтерлік жүйелерін таңдауы мүмкін. Шетелдегі филиал мен бас кеңсе арасындағы және кері аударымдар көзден ұсталатын салыққа жатпайды және салық салынатын табыс немесе шегерімге жататын шығыстар болып саналмайды. Ресейде тұрақты мекемелері жоқ шетелдік компанияларға төленетін төлемдер үшін 10 пайыздық лизингтік төлем, 15 пайыздық дивиденд және импорттық тауарлар үшін төлемдерден басқа барлық төлемдер бойынша 20 пайыздық салық салынады. Бұл мөлшерлемені екіжақты салық келісімдері арқылы төмендетуге болады. Шетелдік заңды тұлғалардың ресейлік еншілес компаниялары отандық салық төлеушілер ретінде қарастырылады; шетелдік компаниялардың филиалдарынан айырмашылығы, еншілес компания мен оның ана компаниясы арасындағы ақшалай аударымдар көзден салыққа тартылуы мүмкін; ана компаниядан еншілес компанияларға ақшалай аударымдар салық салынатын табыс ретінде қарастырылуы мүмкін. Кредиттерді аудару мен өтеудің салықтық әсері бірден болмайды. Арнайы кіші капиталға айналдыру ережесі шетелдік акционерлердің еншілес компанияларына айыппұл салады, егер олар салықтан кейінгі дивидендтерді қайтарудың орнына акционерлерден алынған несиелер бойынша пайыздарды төлеуді таңдаса. Кодекс осы компанияларды шектен тыс пайыздарды шегерімге жатпайтын дивидендтерге қайта жіктеуді талап етеді. Ресейден шетелдік компанияларға аударылған роялти мен қызмет көрсету ақысын шегеруге салық органдары жиі дау көтеріп, PricewaterhouseCoopers, Procter & Gamble және SABMiller еншілес компанияларына қарсы жоғары деңгейдегі істердің тақырыбы болды.

Ресейдің салық жүйесін сынға алу

Ресейдің салық жүйесі бизнестің және оппозициялық партиялардың тарапынан жиі сынға ұшырайды. Алайда, соңғы уақытта дағдарыстың тереңдеуіне байланысты негізгі құрылымдық ұйымдар қазіргі салық жүйесіне деген қанағаттануын білдіре бастады. Мысалы, 2015 жылдың 20 желтоқсанында Ресей сауда-өнеркәсіп палатасының президенті Сергей Катырин "Русская газета" арқылы қолданыстағы салық режимін өзгертуді ұсынды: