Кіріспе
Монтобан – Францияның Окситания аймағындағы әкімшілік бөлініс. Бұл Францияның оңтүстігіндегі Тарн және Гаронна департаментіндегі коммуна. Ол департаменттің астанасы және Тулузадан солтүстікке қарай орналасқан. Монтобан – Тарн және Гаронна департаментіндегі ең көп халқы бар қала, ал Окситанияда Тулуза, Монпелье, Ним, Перпиньян және Безиерден кейін халық саны бойынша алтыншы орында тұр. 2019 жылы Монталбанайс аталған 61 372 тұрғыны болды. 2015 жылдан бері қала «Өнер және тарих қаласы» (Ville d’art et d’histoire) мәртебесіне ие. Қала негізінен қызыл кірпіштен салынған және Тарн өзенінің оң жағалауында, Теску өзені құятын жерде орналасқан.
Montauban (/US/,/m//ɒ//n//t//oʊ/'/b//ɒ//n//, /,/m//oʊ//n//t//oʊ/'/b//ɒ̃/, mɔ̃tobɑ̃; ) is a commune in the southern French department of Tarn et Garonne. It is the capital of the department and lies north of Toulouse. Montauban is the most populated town in Tarn et Garonne, and the sixth most populated of Occitanie behind Toulouse, Montpellier, Nîmes, Perpignan and Béziers. In 2019, there were 61,372 inhabitants, called Montalbanais. The town has been classified Ville d’art et d’histoire (City of art and history) since 2015. The town, built mainly of a reddish brick, stands on the right bank of the Tarn at its confluence with the Tescou.
Тарих
Монтубан – Францияның оңтүстігіндегі бастидалардың екінші ең көнесі (Мон-де-Марсаннан кейін). Оның негізі 1144 жылға дейін салады, осы жылы Тулуза графы Альфонс Жордан қалаға либералды харта берген. Тұрғындарының көп бөлігі Монтариоль ауылынан келген, ол көршілес Сент-Теодард монастырының маңында өскен. 13 ғасырда қала Альбиген соғысының және Инквизицияның салдарынан көп зардап шекті, бірақ 1317 жылға қарай Иоанн XXII оны діни округ орталығы етіп таңдауға жеткілікті түрде қалпына келді, ал Сент-Теодард базиликасы соборға айналды. 1360 жылы Бретиньи шарты бойынша қала ағылшыздарға өткізілді, бірақ 1414 жылы тұрғындар оларды қуды. 1560 жылы епископтар мен билік өкілдері протестантизмді қабылдап, монахтарды қуды және соборды бұзды. Он жылдан кейін Сен-Жермен бейбіт шарты бойынша Монтубан төрт гугенот бекінісінің біріне айналып, шағын тәуелсіз республика құрды. 1621 жылғы гугенот көтерілісінің бас штабы осы қалада орналасқан, және Людовик XIII-нің 86 күндік қоршауын сәтті тартты. Монтубан протестанттық қала болғандықтан, католик патшасына адалдық көрсете бермей, патша билігіне қарсы тұрып, өз позициясын сақтап қалды. Патшаның қарсыластарын қорқыту және қоршауды аяқтауды жеделдету үшін 400 зеңбірек оғы атылды, бірақ Монтубан қарсылық көрсетті және патша әскері жеңіліске ұшырады. Сен-Жак шіркеуі әлі күнге дейін зеңбірек оқтарының іздерін сақтап тұр, ал қала жыл сайын қыркүйек айында «les 400 coups» («400 оқ») мерекесін тойлайды, бұл француз тілінде жиі қолданылатын тіркес. Монтубан 1629 жылы Ла-Рошель құлағаннан кейін ғана патша билігіне бағынды, сол кезде кардинал Ришелье қаланың бекіністерін бұзды. Протестанттар ғасырдың соңында қайтадан қуғын-сүргінге ұшырады, өйткені Людовик XIV олардың үйлеріне әскер жіберіп (драгундық жорықтар) қудалауды бастады, ал 1685 жылы қоғамға төзімділік танытқан Нант эдиктын жойды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Леонардо да Винчидің «Мона Лиза» картинасы Монтубандағы шарап погребінің артындағы құпия сақтау орнында қысқа мерзімге жасырылған.
Климат
Монтабанның Кёппен климаттық жіктелімі бойынша шекаралық мұхиттық климаты (Cfb) және ылғалды субтропиктік климаты (Cfa) бар. Қыста температуралар салыстырмалы түрде жұмсақ, ал жазда ыстық болады. Қала 2003, 2006, 2012 және 2015 жылдары ауыр құрғақшылықты бастан өткізді. 2015 жылдың 31 тамызында Тарн-и-Гаронна аймағы аса күшті дауылдардың салдарынан қатты зардап шекті. Өте күшті желдермен бірге келген бұл дауылдар департаменттің көп бөлігінде үлкен бұзылыстарға әкелген торнадо тудырды. Монтабанға ерекше зиян келді, қала орталығында желдің жылдамдығы сағатына 130-150 шақырымға жетті (бұл рекордтық көрсеткіш).
Көрікті жерлер
Оның бекіністері бульварлармен алмастырылды, олардың артында көптеген қала маңы орналасқан, ал Тарнның сол жағалауында Виллебурбон маңы орналасқан, ол қаламен 14 ғасырдың басындағы ерекше көпір арқылы байланысты. Бұл көпір Pont Vieux (яғни "Ескі көпір") деп аталады. Франция королі Филипп Керемет 1303 жылы Тулузаға сапарға шыққанда көпірдің құрылысын ресми түрде бастады. Жобаны аяқтауға 30 жыл кетті, ал көпір 1335 жылы ашылды. Басты сәулетшілер – Этьен де Ферриер және Матье де Верден. Бұл қызғылт кірпіштен тұрғызылған, ұзындығы шамамен ... болатын құрылыс, бірақ оның бекініс мұнаралары жоғалғанмен, қалған бөлігі жақсы сақталған. Көпір Тарнның күшті су тасқындарына төтеп беру үшін салынған, және ол 1441 және 1930 жылдардағы екі мыңжылдық су тасқынына сәтті қарсы тұрды. Көпір тік, деңгейлі болып келді, бұл ортағасырлық Еуропа үшін ерекше жағдай, себебі технологиялық білімнің жетіспеуінен көптеген көпірлер дөңгелек пішінде салынды. Музей Ингрес, Тулуза графтарының сарайының орнында және бұрын Монтабан епископтарының резиденциясы болған жерде, көпірдің шығыс жағында орналасқан. Ол негізінен 17 ғасырға жатады, бірақ кейбір бөліктері әлдеқайда көне, атап айтқанда, қара ханзаданың залы (Salle du Prince Noir) деп аталатын жер асты камерасы. Онда Жан Ингрестің (Монтабанда туған, оның тууына арналған ескерткіш бар) көптеген туындылары, соның ішінде "Заң оқытушыларының арасындағы Иса" картинасы қойылған. Бұл әлемдегі ең ірі Ингрес картиналары мұражайы. Мұражайда Монтабанның тағы бір тумасы, белгілі мүсінші Антуан Бурделдің мүсіндері, сондай-ақ антикварлық заттар (грек вазалары) және 18-ші, 19-шы ғасырларға тән керамикалық бұйымдар да бар. Place Nationale – 17 ғасырға жататын алаң, әр бұрышында кіреберістер орналасқан, олар арқылы екі қатар аркадалармен қоршалған қызғылт кірпіштен салынған үйлерге қол жеткізеді. Префектура Монтабанның интенданты (Француз революциясына дейінгі префектке тең) салған сарайда орналасқан. Бұл үлкен, әсем 18 ғасырлық үй, қызғылт кірпіш пен ақ таспен салынған, көк сұр тақташадан жасалған тік шатыры бар, солтүстік және оңтүстік француз сәулет стилінің ерекшеліктерін біріктіреді. Монтабанның басты шіркеулері – собор, ол Ингрес шедеврлерінің бірі "XIII Луидің серті" картинасына және Компостеланың Яковқа арналған Сент-Жак шіркеуіне (14 және 15 ғасырлар) ие, оның қасбеті әдемі сегізбұрышты мұнарамен безендірілген, мұнараның негізі роман стилінде, ал жоғарғы қабаттары кейіннен салынғандықтан готика стилінде. Монтабан:
Экономика
Монтабанның коммерциялық маңызы көбінесе өнеркәсіптеріне емес, ауыл шаруашылығы өнімдері, жылқы, аң және құс сатуға байланысты, оның ішінде гүлзар шаруашылығы, мата тоқу, мата тазалау, ұн тарту, ағаш кесу, жиһаз, жібек тор және сабаннан тоқылған шляпалар жасау сияқты салалар бар. Дегенмен, Тулуза қаласына жақындығы мен өнеркәсіптік жерлердің төмен бағасының арқасында, онда механикалық өнімдердің көлемі артып келеді.
Демография
Монтаубан 2017 жылы 79 300 тұрғыны бар қалалық аймақтың орталығы болып табылады.
Көлік
Қала теміржол торабы болып табылады, ал Gare de Montauban Ville Bourbon станциясы Тулуза, Бордо, Париж, Брив-ла-Гейлард, Марсель және бірнеше өңірлік бағыттармен байланыс ұсынады. Монтебан Гароннамен Монте каналы арқылы қатынасады.
Ескерткіштер
1144 жылы Тулуза графы қалаға негіз салған Монтобанның ерекшеліктері бар: оның орталық көшелері қызыл кірпіштен салынған және тік бұрыштарда қиылысып, Францияның ең әдемі алаңдарының бірі саналатын Ұлттық алаңда (Place Nationale) түйіседі. "Ingres мұражайы", "Ұлттық алаң", "Ескі көпір", "Saint Jacques шіркеуі", "Notre Dame соборы", «Ескі иезуит колледжі», «Мұражай» сияқты бірнеше ғимараттар мен архитектуралық кешендер ерекше көзге түседі.
Негізгі көрікті жерлер
Ингрес Бурделл мұражайы – бұл 1664 жылы Пьер де Бертье бастамасымен, Жүз жылдық соғыс кезінде Қара ханзада басып алған сарайдың орнында салынған ескі қалалық әкімшілік ғимараты және епископ сарайы. Соңғы сарайдың бір бөлігі, жертөледе, келушілерге ашық. Ғимаратта екі бұрынғы тұрғыны – Жан-Огюст Доминик Ингрес және Антуан Бурделлдің туындылары қойылған. Сент-Жак бекінілген шіркеуі. XIII ғасырда салынған екінші шіркеуден тек Тулуза стиліндегі қоңырау мұнарасы мен ғимараттың негізгі бөлігі қалған. XIV ғасырда жалпақ апсида көпбұрышты апсидамен ауыстырылды, сол кезде қала гүлденіп, шіркеу приходқа айналды. Француз дін соғыстары кезінде қарауыл мұнарасы (қоңырау мұнарасы), тұз қышқылы өндірісінің шеберханасы (ғимараттың негізгі бөлігі) және бекініс (хор) ретінде пайдаланылған Сент-Жак шіркеуінің қасбетінде 1621 жылғы қоршау кезіндегі зеңбірек оқтарының іздері сақталған. 1629 жылы католиктер қайта басып алғаннан кейін кардинал Ришелье шіркеуді нақты сол күйінде қайта құруға бұйрық берді. Бір кезде кафедралық собор болған (1629–1739) бұл шіркеу 18 ғасырда жаңа бүйірлік есіктермен және галереямен жабдықталды. Фасадтағы неороман стиліндегі порталдың үстіндегі мозаика XIX ғасырға жатады.
Спорт
Қала регби одағының US Montauban клубының мекенжайы болып табылады. Команда 2006–07 Top 14 маусымы үшін Pro D2 турнирінен көтерілді. Тұрғындардың бәрі регбиді қолдайды, бірақ спорт клубы да өте нәтижелі және 2007 жылдан бері ұлттық деңгейде үнемі жақсы нәтижелер көрсетіп келеді. Монтабанның спорт клубындағы кейбір спортшылар халықаралық деңгейдегі спортшылар. 2004 жылдан бері қалада жыл сайын Рене Аркусет кроссы ұйымдастырылып келеді.
Фильмдер
1963 жылы түсірілген және көрсетілген Жорж Лотнердің француз классикасы "Les Tontons Flingueurs" фильмінде Лино Вентураның кейіпкері Монтабан қаласынан келген кәсіпкер. Жеке мәселе бойынша Парижге шақырылған ол, Бернард Блиердің кейіпкері оны "Le gugusse de Montauban" (Монтабандық жігіт) деп атайды. Ал "гугус" кейіннен: "Монтабаннан ешқашан шығуға болмайды" дейді. Жақында қала орталығындағы дөңгелек жол "Тонтон Флингуерс айналымы" деп өзгертілді және актерлердің суреттері салынған плакаттар орнатылды.
Мекемелер
Монтабан – епископтық орда және қазыналық соттың орны. Онда бірінші инстанция және коммерциялық соттар, коммерциялық палата және сауда төрелігі кеңесі, лицейлер мен педагогикалық колледж, коммерция және шарап өндірісі мектептері, Франция банкінің бөлімшесі және протестанттық теология факультеті бар.