Кіріспе

Окитаниядағы коммуна, Франция

Aigues Mortes (ɛɡmɔʁt; ) — Францияның Оңтүстігіндегі Окитания аймағындағы Гард департаментіндегі коммуна. Ортағасырлық қала қабырғалары қаланың айналасында жақсы сақталған. Рона-Сете каналы мен Ле-Грау-ду-Ройға дейінгі теңіз арнасының тоғысында орналасқан қала, канал кемелері мен голланд баржалары үшін транзиттік орталық болып табылады.

Топонимика

"Аигус Мортес" атауы 1248 жылы латын тілінде "Aquae Mortuae" түрінде тіркелді, бұл "өлген су" немесе "сайыпқыран су" дегенді білдіреді. Атаудың шығу тегі – ауылды қоршаған батпақтар мен көлдер (онда ешқашан ішуге жарамды су болған емес). Коммуна тұрғындары француз тілінде Aigues Mortais немесе Aigues Mortaises деп аталады. Окситан тіліндегі Aigas Mortas, Morteau Oil диалектісіндегі топонимдердің типімен сәйкес келеді, мысалы: Морте (Дубс): mortua Aqua (1105, VTF521) және Морте (Жоғарғы Марна): mortua Aqua (1163, VTF521). "Grau du Roy" француз тілінде "Патшаның көлі" деген мағынаны білдіреді. Окситан тілінде "грау" – "жайылған көл" дегенді білдіреді.

Ежелгі дәуір

Рим генералы Гай Мариус шамамен б.з.д. 102 жылы Aigues Mortes-ті құрған деген әңгіме бар, бірақ мұны куәландыратын ешқандай құжаттық дерек жоқ. Римдік Печций есімді адам алғашқы тұзды батпақты өңдеп, оған Пекаи батпағы деген ат берген. Тұз өндіру неолит дәуірінде басталып, эллинистік дәуірде де жалғасты, алайда тұзды судың көне қолданысынан маңызды археологиялық жаңалықтар табылмаған. Қазіргі тұз өндіру нысандары кез келген іздерді жойған болуы мүмкін.

Орта ғасырлар

791 жылы Шарль Ұлы балықшылар мен тұз жұмысшыларының қауіпсіздігі үшін батпақтардың арасына Матафэр мұнарасын салды. Кейбір зерттеушілер бұл мұнараның құрылысына хабар тарату және беру бөтен емес деп санайды, ол флот келген жағдайда ескерту беру үшін жоспарланған, Нимдегі Магне мұнарасы [fr] сияқты. Бұл мұнараның мақсаты Карл Ұлының Бенедикт аббаттығында бекіткен соғыс және рухани жоспарларының бір бөлігі болды, ол Opus Dei (Құдайдың ісі) құрметіне арналған және күндіз-түні үнемі шырқалатын әндері монастырды Псалмодия немесе Псалмоди деп белгіледі. Бұл монастырь 812 жылы да әлі болған, Нимнен келген Бадила жасаған мүлік актісімен расталған. Сол кезде адамдар қамыстан жасалған үйлерде тұрып, балық аулау, аң аулау және теңіз жағалауындағы шағын тұзды көлдерден тұз өндіру арқылы күнкөріс жасаған. Аймақ сол кезде Псалмодия аббаттығының монахтарының билігінде болды. 1240 жылы крест жорықтарына әскер тасымалдау үшін Италияның теңіз республикаларына тәуелділіктен құтылуды көздеген Людовик IX өзінің корольдігінің стратегиялық орналасуына назар аударды. Сол кезде Марсель оның інісі Анжу графы Карлға, Неаполь короліне, Агд Тулуза графына, Монпелье Арагон короліне тиесілі болды. Людовик IX Жерорта теңізіне тікелей қол жеткізуді қалады. Ол қала мен айналасындағы жерлерді аббаттық монахтармен мүлік алмасу арқылы иеленді. Тұрғындар бұрынғы салықтан босатылды, сондықтан тұзды кез келген шектеусіз ала алатын болды. Ол батпақтардың арасына жол салып, қалаға кіруді қорғау үшін Карбоньер мұнарасын [fr] күзет мұнарасы ретінде салдырды. Содан кейін Людовик IX гарнизонды орналастыру үшін ескі Матафэр мұнарасының орнына Констанс мұнарасын салдырды. 1272 жылы оның ұлы және мұрагері, Батыл Филипп III, кішкентай қаланы толығымен қоршау үшін қабырға салуды жалғастыруды бұйырды. Бұл жұмыс тағы 30 жылға созылды. Осы қаладан Людовик IX 1248 жылы жетінші крест жорығына және 1270 жылы сегізінші крест жорығына екі рет аттанды, соңғы жорықта Тунисте дизентериядан қайтыс болды. 1270 жыл көптеген тарихшылар үшін 11 ғасырдың соңында басталган процестің соңғы кезеңі деп қате түрде есептелді. Бұл шешім асығыс, өйткені крестшілер мен жалдамалы әскерлерді Аигу Морт портынан тасымалдау осы жылдан кейін де жалғасты. 1275 жылы Филипп III Батыл және Папа Григорий X 1274 жылы Лион кеңесінен кейін сэр Гийом де Руссилонға Шығыстағы Сент-Жан-д'Акрен нығайтуды бұйырды. Бұл теңіз шаралары тоғызыншы крест жорығы үшін жалғасты, бірақ ол ешқашан өтпеді. Халық арасында 1270 жылы теңіз Аигу Мортке жеткен деген сенім бар. Бірақ инженер Шарль Леон Домбренің зерттеулері растағандай, Аигу Морттың барлық бөлігі, оның ішінде порты да Марет тоғайында, Виел каналында және Грау Луиде орналасқан, Виел каналы теңізге шығу арнасы болды. Грау Луи қазіргі Ла-Гранде-Мотте орналасқан жерде болды. 14 ғасырдың басында Филипп Керемет бұл бекінілген орынды тамплиерлерді түрмеге қамау үшін пайдаланды. 1307 жылдың 8-11 қарашасында олардың қырық бесеуінен жауап алынды, кінәлі деп танылды және Констанс мұнарасында тұтқынға алынды.

Қазіргі және қазіргі кезеңдер

Айгес-Морт патшалар берген артықшылықтарды әлі де сақтап тұрды. Протестант Жан д’Арамбур «Бір көзді», король Генрих IV-нің жеңіл атты әскер командирі және Вендомның бұрынғы губернаторы 1607 жылдың 4 қыркүйегінде Айгес-Морт пен Карбоньер мұнарасының губернаторы болып тағайындалды. Бұл үшін ол католик болған және Беришераның иесі, қарсыласы Адриен де Шанмонды қолдаған Лангедок губернаторы Францияның констеблі Анри де Монморенси алдында ант берді. Қақтығыс 1612 жылға дейін жалғасты, ал Арамбур Төменгі Лангедок пасторлары мен тұрғындарының қолдауымен патшайымға жеке шағым жасап, оны аяқтады. Ол ақырында 1615 жылдың 27 ақпанында ұлы Жан д’Арамбурдың пайдасына отставкаға кетті, бірақ король Людовик XIII оны алты жылға қалпына келтірді. 1616 жылдың 27 шілдесінде ол Гаспар III де Колиньидің пайдасына тағы да отставкаға кетті, бірақ қаланың судьялары мен консулдарына алғыс айтты. XV ғасырдың басында Айгес-Мортқа теңізден кіруді жеңілдету үшін маңызды жұмыстар жүргізілді. Крест жорықтары үшін қазылған ескі Луи каналының орнына Грау де ла Круазетте салынды және Констанс мұнарасының түбінде порт қазылды. 1481 жылдан бастап, Прованс пен Марсель Франция корольдығына қосылғаннан кейін ол маңыздылығын жоғалтты. Тек Пекаи тұзды батпақтарын пайдалану Франсуа I-ді 1532 жылы Айгес-Морттың тұз өнеркәсібін теңізге қосуға итермеледі. Бұл канал, Грау Генри деп аталды, кейін толып кетті. 1752 жылы Грау дю Руаның ашылуы бұл мәселені біраз уақытқа шешті. 1806 жылы Аигес-Морт өзен портын Рона каналы арқылы Сетемен байланыстыру арқылы соңғы шешім табылды. 1575-1622 жылдар аралығында Айгес-Морт протестанттарға берілген сегіз қауіпсіз баспананың бірі болды. 1685 жылы Нант эдиктің күшін жою протестантизмді қатты басуға әкелді, бұл Лангедок пен Севенде 18-ғасырдың басында Камисард соғысымен белгіленді. Қаладағы басқа мұнаралар сияқты, 1686 жылдан бастап Констанс мұнарасы Рим католиктігіне өтуден бас тартқан гугеноттар үшін түрме ретінде пайдаланылды. 1703 жылы Камисардтардың басшысы Абрахам Мазель он алты серігімен қашып құтылуға қол жеткізді. Француз төңкерісі кезінде қала Порт-Пельтье деп аталды. Сол кезде порт толып кетудің салдарынан жоғалып кетті, бұл артықшылықтарды жоюдан кейін су айдынындағы жұмыстың күшеюімен, сондай-ақ орманды және орманды тазартумен байланысты болды. Орманның азаюы топырақтың эрозиясына әкелді, нәтижесінде аймақтың порттарында аллювиалды шөгінділердің саны көбейді. 1804 жылы префект «Мырза де Баранте-пьер» өзінің баяндамасында былай деп жазды: «Бұл департаменттің жағалаулары көбірек толуға бейім. Магуэлонн мен Айгес-Морт порттары және Кеттің ескі порты енді тарихтан басқа ештеңе емес» деп ескертті: «1790 жылдан бері бұл орманды жинау мен көбейтуге деген шексіз тілек бірнеше жылда болашақтың ресурсын жойды, таулар ашылды, көп ұзамай жалаңаш және құнарсыз тау жыныстары, әр саз бұрқанаққа айналады; дауылдармен қозғалған жоғарғы топырақ өзендерге әкелінді, содан кейін төменгі бөліктерге, онда күн сайын ең төменгі бөліктер мен қараңғы батпақтарды табуға қызмет етеді».

Италиялықтардың қырғын (1893 жылдың тамызы)

Aigues Mortes итальяндықтарының қырғыны – 1893 жылғы 16 және 17 тамызда Compagnie des Salins du Midi компаниясының итальяндық жұмысшыларының француз ауыл тұрғындары мен жұмысшыларының қолынан қаза табуына әкелген оқиғалар тізбегі. Оқиғаға қатысты қаза болғандардың саны ресми түрде сегіз деп көрсетілсе, сол кездегі итальян баспасөзінде 150-ге дейін жетеді деген болжамдар айтылды. Бұл іс сол заманғы ең ірі сот дауларының біріне айналды, бірақ ешкім сотталған жоқ.

География

Айгус-Морт Марсельдің солтүстік-батысында, Пети-Камарг аймағында орналасқан. Жолмен жүргенде Айгус-Морт Нимнен оңтүстік-батысқа қарай, ал Монпельеден тікелей шығысқа қарай орналасқан. Коммунаға Сен-Лоран-д'Аигузден Айгус-Морт қаласына дейін D979 тас жолы арқылы жетуге болады. D979 тас жолы коммуна арқылы оңтүстік-батысқа қарай Le Grau du Roi-ге дейін жалғасады. D62 тас жолы да Айгус-Морттан басталып, D979-ға параллель оңтүстік-батысқа қарай жүреді, содан кейін шығысқа бұрылып коммунаның оңтүстік шекарасының бір бөлігін құрайды. D62A тас жолы Plan d'Eau du Vidourie-ге дейін созылады. Коммунаның құрамына Пети-Камаргтың ылғалды жазықтары мен көлдерінің бір бөлігі кіреді. Ол Львов шығанағынан (сонымен қатар Жерорта теңізінен) Ле-Грау-ду-Рой қаласымен бөлінген, алайда Айгус-Морт Рона-Сете каналы арқылы теңізге қосылған. Коммунаның батыс шекарасында Mas de Jarras Listel деп аталатын тағы бір шағын елді мекен орналасқан. Рона-Сете каналы коммунаға солтүстік-батыстан және солтүстік-шығыстан екі тармақпен кіреді, бұл тармақтар негізгі каналдан солтүстікке қарай басталады және Аигус-Морт қаласында қиылысып, содан кейін D979 тас жолы бойымен жалғыз канал ретінде шығып, Ле-Грау-ду-Ройде Жерорта теңізіне құяды. Нимнен басталатын теміржол тармағы Аигус-Морт арқылы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай өтеді, Аигус-Морт қаласындағы стансасы бар, содан кейін Ле-Грау-ду-Ройдегі жағалаудағы соңғы аялдамасына жетеді. Бұл желі теңіз тұзын да тасымалдайды. Сен-Лоран-д'Аигуз және Ле-Грау-дю-Рой коммуналары Айгус-Морт қаласына іргелес орналасқан. Оның тұрғындары Айгус-Мортездер (Aigues Mortais) немесе Айгус-Мортиздер (Aigues Mortise) деп аталады; окситан тілінде олар aigamortencs деп аталады. Айгус-Морт – Оңтүстік Гард аймағының Schéma de cohérence territoriale (SCoT) құрамындағы 79 коммунаның бірі, сондай-ақ Pays Vidourle Camargue аймағындағы 34 коммунаның бірі. Айгус-Морт Гардтың оңтүстігіндегі SCoT құрамындағы төрт коммунаның бірі.

Өнеркәсіп саласы

"Salins" тобының тұз өндіру орнында тұз өндіріледі. Көне заманнан бері пайдаланылып келген Аигу-Морт тұзы балықшылар мен тұз жұмысшыларын тартқан. Бенедикт монахтары 8 ғасырда Псалмодие аббаттығының жанында, Peccais көлдеріндегі осы құнды тауарды пайдалану үшін қоныстанды. Тұз қаланың басты ресурстарының бірі болып ұзақ жылдар бойы сақталды. "Ас тұзының" сапасына қол жеткізу үшін теңізден сорғыланған су 70 км-ден астам қашықтықты "рубиналар" арқылы жүзеді. Натрий хлоридінің концентрациясы 29-ден 260 г/кг-ға дейін жетеді. Механикалық түрде жиналған тұз қаптамаланғанға дейін жылтылдаған "камельдерге" жиналады. Ол адамдарға тамақ ретінде қолдануға жарамды.

Туризм

Коммунаның 13 және 14 ғасырлардағы ортағасырлық мұрасы мен теңізге жақын орналасуы көптеген туристерді және Францияның тұрғындарын қызықтырады.

Теміржол

Айгус-Морт станциясы Ним және Ле-Грау-дю-Рой қалаларымен теміржол байланысына ие. Нимнен Ле-Грау-дю-Ройға дейінгі теміржол желісі Salins тобының тұз өндіруші кәсіпорындарында өндірілген тұзды тасымалдауға да пайдаланылады (төмендегі сілтемеге қараңыз).

Кантон

Қала, сол аттас кантонның астанасы болып табылады, оның бас кеңесшісі Леопольд Россо, Ле Грау-ду-Рой қаласының вице-мэрі және «Камарг жері» коммуналар қауымдастығының (UMP) президенті. Кантон Ним округінің және Гард департаментінің екінші сайлау округінің құрамына кіреді, онда Гилберт Коллард (FN) өкілдік етеді.

Айгус-Мортс Фугасасы

Фугас – көтерілуге қабілетті алғашқы нан өнімдерінің бірі. Ол тәтті (кейде "tarte au sucre" немесе қант торты деп аталады) немесе тұзды (gratillons қосылған немесе қосылмаған) болуы мүмкін. Дәстүр бойынша, Aigues Mortes қаласында тәтті фугас жасау Рождество мезгіліне, Он үш десерттің құрамына кіретін бөлік ретінде арналған. Ол бриош қамыры, қант, май және апельсин гүлінен клиент берген ингредиенттермен нан пісіруші жасаған. Қазір "Айгус Мортес фугасы" жыл бойы сатылады.

Лу Драп

Лу Драп – жергілікті халық ауыз әңгімелерінде кездесетін, түнгі уақытта қала қабырғаларының бойымен кезіп, арқасына 50-100 бала мінгізіп, қайдан да жақсы білінбейтін, "ештемеге" жоғалып кететін көрінеу жылқы.

Тарихи орындар

Айгус-Мортесте өте көптеген тарихи ескерткіштер мен тарихи объектілер тіркелген.

Констанц мұнарасы мен қамалдар

Констанс мұнарасы 1242 жылы Сент-Луи бұрынғы Матафэр мұнарасының орнында салдырған, ал бұл мұнара шамамен 790 жылы Шарльмен патшаның гарнизонына орналасу үшін салынған еді. Құрылысы 1254 жылы аяқталды. Мұнараның диаметрі 22 метр, ал биіктігі дереккөздерге байланысты 33 немесе 40 метрді құрайды. Қабырғаларының қалыңдығы негізде 6 метрге жетеді. Бірінші қабатта күзет бөлмесі және қорғау үшін тор бар. Бөлменің ортасындағы дөңгелек тесік, ішкі бөлмеге, сондай-ақ азық-түлік сақтауға, оқ-дәрі қоймасына және түрмеге алып кетеді. Бұл жерлер француз тіліндегі жер асты түрмелерін білдіретін "куль де бассе фос" деп аталған. Екінші қабатта рыцарьлар залы орналасқан. Оның құрылысы күзет бөлмесіне ұқсас. Осы бөлмеде 18 ғасырда протестанттар түрмеге қамалған, олардың ішіндегі ең танымал – Мари Дюран. Ол құдықтың жиегіне "résister" (ағылшын тілінде "resist" – қарсы тұру) деген сөзді қашап, ол осы күнге дейін сақталған. Ол 15 жасында тұтқындалып, 38 жылдан кейін, Камизарлардың басшысы Авраам Мазел сияқты саяси тұтқындармен бірге босатылды. Бұл екі бөлме арасында төменгі бөлмені бақылау үшін қабырғаға салынған тар, жабық жол бар. Рыцарьлар залынан кейін аймақтың әсем панорамалық көрінісін ұсынатын террасаға кіреберіс бар, бұл оны бақылау үшін өте қолайлы етеді. Кейде тұтқындарға таза ауа алу үшін террасаға шығуға рұқсат етілетін. Қамалдың ұзындығы 1650 метрді құрайды. Олардың биіктігі мен сақталу деңгейі таң қалдырады, тіпті олар 19 ғасырда, мысалы Каркассон сияқты қайта жаңартылмаған. Олар жақсы сақталған күйде қалды. Констанс мұнарасымен бірге, олар 13 және 14 ғасырлардағы батпақты жерлердегі Батыс Еуропаның әскери архитектурасының куәсі болып табылады.

Карбоньер мұнарасы

Сен-Лоран д'Аигуз коммунасында орналасқан Карбоннер мұнарасы алғаш рет 1346 жылғы ескі мәтінде айтылған, онда құрылыстың мақсаты көрсетілген. Онда: «Бұл бекініс осы аймақтағы патшалықтың кілті» делінген. Тұзды батпақтармен қоршалған қамал Аигес-Мортеге кіретін жалғыз жол болды. Оны кастелян мен бірнеше күзетшілерден құралған гарнизон қорғады. Төрт зеңбірек орнатуға болатын террасадан Петти Камаргтың панорамалық көрінісі көрінеді.

Нотр-Дам-де-Саблон шіркеуі

Нотр-Дам де Саблон шіркеуі – готика стиліндегі шіркеу, ол, мүмкін, 13 ғасырдың ортасында, Сент-Луи дәуірінде қамал қабырғалары салынар алдында тұрғызылған. 1537 жылы бұл шіркеу коллегиялық шіркеу ретінде пайдаланылса, 1575 жылы протестанттар тарапынан қиратылған. 1634 жылы қоңырау мұнарасы қайта жаңартылғаннан кейін, Франция революциясы кезінде бұл ғимарат Ақыл-ойы ғибадатханасы, казарма, астық саудагерінің дүкені және тұз қоймасы ретінде қолданылды. 1804 жылы ғибадат орны қайта іске қосылып, ғимарат неоклассикалық барокко стилінде қайта жаңартылды. 1964 және 1967 жылдар аралығында 19 ғасырға тән барлық әшекейлер, әсіресе, күмбезді төбелер алынып тасталды, нәтижесінде бүгін көріп отырған қарапайым және ортағасырлық стильдегі шіркеу пайда болды. 1991 жылдан бері "Supports/Surfaces" өнер қозғалысына жататын заманауи суретші Клод Виаллаттың жасаған боялған шыны терезелері ғимаратқа ерекше жарық пен түс сыйлайды. Бірнеше мүсіндерді қоспағанда, 18-ші және 19-шы ғасырлардағы жиһаздың қалған бөлігі осы кезеңде жоғалып кетті. Фасад үш қоңырау орналасқан қарапайым қоңырау мұнарасымен жабдықталған. Үш қоңыраудың ең ірісінің диаметрі 1,07 метрді құрайды. Ол 1740 жылы шебер балқытушы Жан Путингон жасаған және Францияның тарихи ескерткіші мәртебесіне ие. Сондай-ақ, шіркеуде Сент-Луидің мүсіні де орналасқан.

Сұр қайырымдылар шіркеуі

Сұр қайырымдылар шіркеуі Вигерь алаңының шығысында орналасқан. Ол 1400 жылы құрылған Сұр қайырымдылар бауырластығының меншігі. Фасады Людовик XIV стилінде. Кіреберіс есігі 17 ғасырдан қалған және ағаштан жасалған мүсінмен әсемделген. Алтарь 1687 жылы Сабатье жасаған. Ішінде Мәсіхтің құдайлық азабын бейнелейтін алтарь орналасқан. Ол 1687 жылы Монпельелік мүсінші Сабатье сұр гипстен салған. Бауырластықтың гербі орналасқан осы алтарь хордың арт жағын толыққанды алып жатыр.

Ақ қайырымдылар шіркеуі

Ақ қайырымдылар шіркеуі Республика көшесі мен Луи Бланк көшелерінің қиылысында орналасқан. Ол 1622 жылы құрылған Ақ қайырымдылар бауырластығына тиесілі. Хордың үстінде, шатырда, Мәсіхтің елшілерімен бірге Пасха мен қасиетті бейсенбі күнін тойлаған Иерусалим алтарінің көшірмесі орналасқан. Бас алтарьдың айналасында, Елуін күні Киелі Рухтың түсуін бейнелейтін мата суреті бар. Бұл сурет 1778 жылы Узесте туған суретші Ксавье Сигалонға жатқызылады. Хордың екі жағында екі мүсін тұр: сол жақта – тұтқындарды босатушы Әулие Феликс, оң жақта – Алфейдің ұлы, Иерусалимнің бірінші епископы Яков.

Сен-Луи алаңы

Бұл қаланың туристік ортасы. Орталығында, Порт-де-ла-Гардеттің негізгі кіреберісінің алдында, 1849 жылы Джеймс Прадье салған Сент-Луи ескерткіші орналасқан.

Театрлар жоспары

Театрлар жоспары Камарг бұқа күрестеріне арналған ареналар болып табылады. Олар 1993 жылы этнологиялық және мәдени маңызы бар екендігі үшін Тарихи ескерткіштер тізіміне (MH) енгізілді. Олар 600-ден астам адамды қабылдай алады.

Әдебиеттік сілтемелер

Эрнест Хемингуэйдің өлімнен кейінгі үшінші маңызды туындысы – "Едем бақшасы" романы Аigues Mortes қаласында өтеді. Уэйн Костенбаумның 2004 жылғы "Моира Орфей" романы Аigues Mortes қаласында жарық көрді. Майкл Муркоктың "Hawkmoon" романдары Аigues Mortes қаласын Брас қамалының орны және болашақтың "Камарг" атты мемлекетінің астанасы ретінде бейнелейді. Джованни Боккаччоның "Декамерон" шығармасының екінші күні, жетінші әңгімесінде патша қызының төрт жылдық жоғалуын түсіндіргенде кеме апатына ұшыраған жер деп көрсетілген.

Сәулет деректемелері

Калифорния университетінің Санта-Крус қаласындағы кампусының ерекше жоспары, UC президенті Кларк Керрдің сөзіне сәйкес, Айгус-Мортес қаласының жоспарынан тікелей шабыттанды.