Теміржол моделі жасау хоббиі

Кіріспе

Пойыздарды модельдеу хоббисі

Темір жол модельдеуі (Ұлыбритания, Австралия, Жаңа Зеландия және Ирландия) немесе модельдік темір жол салу (АҚШ және Канада) – бұл темір жол көлігі жүйелерін кішірейтілген масштабта модельдеуге арналған хобби. Масштабты модельдерге локомотивтер, вагондар, трамвайлар, рельстер, сигнал беру құрылғылары, крандар, сондай-ақ ландшафт элементтері кіреді: ауылдық жерлер, жолдар, көпірлер, ғимараттар, көлік құралдары, порты, қалалық пейзаж, модельдік фигуралар, жарықтандыру және өзендер, төбелер, туннельдер, шатқалдар сияқты ерекшеліктер. Ең алғашқы темір жол модельдері 1840 жылдары «кілемдегі темір жолдар» ретінде пайда болды. Алғашқы құжатталған темір жол моделі 1859 жылы император Наполеон III-нің үш жасар ұлы, сондай-ақ Наполеон үшін Париждегі Сен-Клауд сарайының аумағында салынған «Императордың ұлының темір жолы» (француз тілінде: Chemin de fer du Prince Impérial) болды. Ол сағаттық механизммен жұмыс істеп, сегіздік пішінде жүрді. Электр пойыздары 20-шы ғасырдың басында пайда болды, бірақ олар алғашқыда қарапайым болды. Бүгінгі күні модельдік пойыздар технологиялық жағынан дамыған, сонымен қатар реалистік. Бүгінде модельдеушілер темір жол макеттерін жасайды, көбінесе тарихи кезеңдердегі және нақты жерлерді қайта жасайды. Әлемдегі ең көне жұмыс істеп тұрған темір жол моделі – Ланкашир және Йоркшир темір жолындағы сигнал берушілерді оқыту үшін жасалған модель. Ол Англияның Йорк қаласындағы Ұлттық темір жол мұражайында орналасқан және 1912 жылға дейін салынған. Ол 1995 жылға дейін пайдаланылды. Модель компанияның Хорвич зауытының оқушыларымен оқу мақсатында салынды және Бассетт Лоук компаниясымен вагондармен жабдықталды.

Жалпы сипаттама

Теміржол үлгілерімен айналысу, пойыздың үлгісін иеленуден бастап, теміржолдың үлкен және нақты үлгісін, сондай-ақ оның ландшафтын жасауға көп уақыт пен қаржы жұмсауға дейін жетеді, мұндай үлгі "макет" деп аталады. "Теміржол модельдеушілер" немесе "модельдік теміржолшылар" деп аталатын хоббистер, тіпті үстіне отырып саяхаттауға болатын үлгілерді де (мысалы, тірі бумен жұмыс істейтін шағын теміржолдар мен арт жарықтағы теміржолдар) ұстай алады. Модельдеушілер пойыз үлгілерін жинап, олардың өтетін жерлерін құрастырады, тіпті шағын теміржол желісін іске қоса алады. Кейбір модельдеушілер үшін макетті құрудың мақсаты – оны нақты теміржол сияқты (егер макет автордың қиялымен жасалса) немесе нақты теміржолдың прототипі сияқты (егер макет прототип негізінде жасалса) жүргізу болып табылады. Егер модельдеушілер прототипті модельдеуді таңдаса, олар нақты теміржолдың жолдарын шағын масштабта қайта жасай алады, көбінесе прототиптік жол сызбалары мен тарихи карталарды пайдаланады. Макеттердің көлемі бірнеше дөңгелек жолдан бастап, нақты жерлердің масштабталған, шынайы көшірмелеріне дейін өзгереді. Ұлыбританиядағы ең үлкен модельдік ландшафт Оксфордширдегі Пендон мұражайында орналасқан, онда 1930 жылдарғы Ақ жылқы аңғарының EM өлшемді (00 шкаласымен бірдей 1:76,2 масштабта, бірақ дәлдік өлшемімен) үлгісі салынып жатыр. Мұражайда Джон Ахерн жасаған ең алғашқы көрікті үлгілердің бірі – Маддер доласының макеті де орналасқан. Бұл 1930 жылдардың соңында 1950 жылдардың соңына дейін салынды және реалистік модельдеуді енгізді, соның нәтижесінде Model Railway News және Model Railroader журналдарында жарияланды. Бэкингемширдегі Беконскот – ең көне модельдік ауыл, онда 1930 жылдардан бері сақталған модельдік теміржол бар. H0 шкаласындағы әлемдегі ең үлкен теміржол үлгісі – Германияның Гамбург қаласындағы Miniatur Wunderland. 40 шақырымдық (25 миль) теміржол желісі бар ең үлкен тірі бумен жұмыс істейтін макет – Train Mountain, Орегон штаты, Чилокин қаласы, АҚШ. Желілік көлікті модельдеудің маңызды аспектісі – операциялар, көптеген макеттер жұмыс істейтін теміржолдың операциялық ерекшеліктерін имитациялауға арналған. Мұндай макеттер бірнеше маршруттармен, қозғалыс схемаларымен және кестелік жұмыспен өте күрделі болуы мүмкін. Банбери байланыстарының британдық контурлық теміржолы әлемдегі ең күрделі модельдік теміржолдардың бірі болып саналады. Модельдік теміржол клубтары бар, онда хоббистер жиналады. Клубтар көбінесе модельдерді көпшілік назарына ұсынады. Бір маманданған саласы үлкен масштабтар мен өлшемдерге назар аударады, мұндай масштабтағы модельдер көбінесе қолмен жасалады және тірі бумен немесе дизельдік гидравликалықпен қуаттандырылады, ал локомотивтер ондаған жолаушыларды тасымалдауға жеткілікті қуатты болады. 1950 жылдары MIT-дегі Tech Model Railroad Club (TMRC) телефондық релелерді пайдалану арқылы рельстерді ауыстыруды автоматтандыруды бастады. Ең көне қоғам – "The Model Railway Club" (1910 жылы құрылған), Лондонның Кингс-Кросс маңындағы Ұлыбритания. Онда 5000-ға жуық кітап пен журнал сақталған. Сол сияқты, Дербиширдегі Рипли қаласына жақын Баттерлидегі "Тарихи модельдік теміржол қоғамы" тарихи мәселелерге маманданған және мүшелері мен мүшелері жоқ адамдарға қолжетімді мұрағаттарға ие.

Involvement ranges from possession of a train set to spending hours and large sums of money on a large and exacting model of a railroad and the scenery through which it passes, called a "layout". Hobbyists, called "railway modellers" or "model railroaders", may maintain models large enough to ride (see Live steam, Ridable miniature railway and Backyard railroad). Modellers may collect model trains, building a landscape for the trains to pass through. They may also operate their own railroad in miniature. For some modellers, the goal of building a layout is to eventually run it as if it were a real railroad (if the layout is based on the fancy of the builder) or as the real railroad did (if the layout is based on a prototype). If modellers choose to model a prototype, they may reproduce track by track reproductions of the real railroad in miniature, often using prototype track diagrams and historic maps. Layouts vary from a circle or oval of track to realistic reproductions of real places modelled to scale. Probably the largest model landscape in the UK is in the Pendon Museum in Oxfordshire, UK, where an EM gauge (same 1:76.2 scale as 00 but with more accurate track gauge) model of the Vale of White Horse in the 1930s is under construction. The museum also houses one of the earliest scenic models – the Madder Valley layout built by John Ahern. This was built in the late 1930s to late 1950s and brought in realistic modelling, receiving coverage on both sides of the Atlantic in the magazines Model Railway News and Model Railroader. Bekonscot in Buckinghamshire is the oldest model village and includes a model railway, dating from the 1930s. The world's largest model railroad in H0 scale is the Miniatur Wunderland in Hamburg, Germany. The largest live steam layout, with 25 mile (40 km) of track is Train Mountain in Chiloquin, Oregon, U. S.
Operations form an important aspect of rail transport modelling with many layouts being dedicated to emulating the operational aspects of a working railway. These layouts can become extremely complex with multiple routes, movement patterns and timetabled operation. The British outline model railway of Banbury Connections is one of the world's most complicated model railways. Model railroad clubs exist where enthusiasts meet. Clubs often display models for the public. One specialist branch concentrates on larger scales and gauges, commonly using track gauges from Models in these scales are usually hand built and powered by live steam, or diesel hydraulic, and the engines are often powerful enough to haul dozens of human passengers. The Tech Model Railroad Club (TMRC) at MIT in the 1950s pioneered automatic control of track switching by using telephone relays. The oldest society is 'The Model Railway Club' (established 1910), near Kings Cross, London, UK. As well as building model railways, it has 5,000 books and periodicals. Similarly, 'The Historical Model Railway Society' at Butterley, near Ripley, Derbyshire specialises in historical matters and has archives available to members and non members.

Шама мен өлшегіштер

Масштаб пен өлшеуіш сөздері бірінші көріністе ауыстырылатын сияқты көрінеді, бірақ олардың мағыналары әртүрлі. Масштаб – модельдің түпнұсқаға пропорционалдық өлшемі, ал өлшеуіш – рельстер арасындағы қашықтық. Локомотивтердің мөлшері масштабқа байланысты және ең ірі, тікелей бумен жүретін масштабтар үшін, мысалы 1:4, ең кішкентай: Z масштабы (1:220) немесе T масштабы (1:450) сияқты, өзгеруі мүмкін. Типикалық HO (1:87) локомотиві биік және ұзын болады. Ең танымал масштабтар: G масштабы, Gauge 1, O масштабы, S масштабы, HO масштабы (Ұлыбританияда ұқсас OO), TT масштабы және N масштабы (АҚШ-та 1:160, ал Ұлыбританияда 1:148). HO және OO ең танымал. Тар өлшемді масштабтарға Sn3, HOn3 және Nn3 жатады, олар S, HO және N сияқты, бірақ рельстер арасындағы қашықтық тар (осы мысалдарда, стандартты өлшемнің орнына 3 фут). Ең ірі таралған масштаб – 1:8, ал 1:4 кейде саябақтағы аттракциондар үшін қолданылады. G масштабы (бақша, 1:24 масштабы) артқы аула модельдеуі үшін ең танымал. G масштабындағы модельді бақшаға орналастыру және декорацияны пойыздарға пропорционалды ету оңай. Gauge 1 және Gauge 3 де бақша үшін танымал. O, S, HO және N масштабтары көбінесе үй ішінде қолданылады. Масштабтар: T1:450, Z1:300, Z1:220, N1:160, 2mm1:152, TT1:120, 3mm1:101, HO1:87, OO1:76.2, S1:64, O1:48, 1:32, G1:22.5.

The words scale and gauge seem at first interchangeable but their meanings are different. Scale is the model's measurement as a proportion to the original, while gauge is the measurement between the rails. The size of engines depends on the scale and can vary from tall for the largest rideable live steam scales such as 1:4, down to matchbox size for the smallest: Z scale (1:220) or T scale (1:450). A typical HO (1:87) engine is tall, and long. The most popular scales are: G scale, Gauge 1, O scale, S scale, HO scale (in Britain, the similar OO), TT scale, and N scale (1:160 in the United States, but 1:148 in the UK). HO and OO are the most popular. Popular narrow gauge scales include Sn3, HOn3 and Nn3, which are the same in scale as S, HO and N except with a narrower spacing between the tracks (in these examples, a scale 3ft instead of the 4ft8.5in standard gauge). The largest common scale is 1:8, with 1:4 sometimes used for park rides. G scale (Garden, 1:24 scale) is most popular for backyard modelling. It is easier to fit a G scale model into a garden and keep scenery proportional to the trains. Gauge 1 and Gauge 3 are also popular for gardens. O, S, HO, and N scale are more often used indoors. ScaleRatioT1:450ZZ1:300Z1:220N1:1602mm1:152TT1:1203mm1:101HO1:87OO1:76.2S1:64O1:4811:32G1:22.5
At first, model railways were not to scale. Aided by trade associations such as the National Model Railroad Association (NMRA) and Normen Europäischer Modellbahnen (NEM), manufacturers and hobbyists soon arrived at de facto standards for interchangeability, such as gauge, but trains were only a rough approximation to the real thing. Official scales for the gauges were drawn up but not at first rigidly followed and not necessarily correctly proportioned for the gauge chosen. 0 (zero) gauge trains, for instance, operate on track too widely spaced in the United States as the scale is accepted as 1:48 whereas in Britain 0 gauge uses a ratio of 43.5:1 or 7 mm/1 foot and the gauge is near to correct. British OO standards operate on track significantly too narrow. The 4 mm/1 foot scale on a 16.5 gauge corresponds to a track gauge of 4ft1.5in, (undersized). 16.5 gauge corresponds to 4ft8.5in standard gauge in H0 (half 0) 3.5 mm/1 foot or 1:87.1. This arose due to British locomotives and rolling stock being smaller than those found elsewhere, leading to an increase in scale to enable H0 scale mechanisms to be used. Most commercial scales have standards that include wheel flanges that are too deep, wheel treads that are too wide, and rail tracks that are too large. In H0 scale, the rail heights are codes 100, 87, 83, 70, 55, 53, and 40 the height in thousandths of an inch from base to railhead (so code 100 is a tenth of an inch and represents 156 pound rail). Later, modellers became dissatisfied with inaccuracies and developed standards in which everything is correctly scaled. These are used by modellers but have not spread to mass production because the inaccuracies and overscale properties of the commercial scales ensure reliable operation and allow for shortcuts necessary for cost control. The finescale standards include the UK's P4, and the even finer S4, which uses track dimensions scaled from the prototype. This 4 mm:1 ft modelling uses wheels or less wide running on track with a gauge of 18.83. Check rail and wing rail clearances are similarly accurate. A compromise of P4 and OO is "EM" which uses a gauge of 18.2 with more generous tolerances than P4 for check clearances. It gives a better appearance than OO though pointwork is not as close to reality as P4. It suits many where time and improved appearance are important. There is a small following of finescale OO which uses the same 16.5mm gauge as OO, but with the finer scale wheels and smaller clearances as used with EM it is essentially 'EM minus 1.7mm.'

Бастапқыда модельдік теміржолдар масштабқа сәйкес келмеген. Ұлттық модельдік теміржол қауымдастығы (NMRA) және Еуропалық модельдік теміржол стандарттары (NEM) сияқты сауда қауымдастықтарының көмегімен өндірушілер мен хоббистер тез арада габарит сияқты өзара алмастырылатын стандарттарға келді, бірақ пойыздар тек нақты нәрсеге жуық болды. Шектеулер үшін ресми масштабтар жасалды, бірақ бастапқыда қатаң сақталмады және таңдалған габаритке пропорционалды болмады. Мысалы, 0 (нөл) масштабындағы пойыздар АҚШ-та кең арақашықтықпен жүреді, өйткені масштаб 1:48 деп қабылданады, ал Ұлыбританияда 0 масштабы 43,5:1 немесе 7 мм/1 фут қатынасын қолданады және габарит дұрысқа жақын. Британдық OO стандарттары тым тар габаритпен жұмыс істейді. 16,5 мм габариттегі 4 мм/1 фут масштабы 4 фут 1,5 дюймдық габаритке сәйкес келеді. 16,5 мм габарит H0 (жартылай 0) 3,5 мм/1 фут немесе 1:87,1 стандартты габаритке сәйкес келеді. Бұл британдық локомотивтері мен вагондарының басқа жерлердегілерге қарағанда кішірек болуына байланысты туындады, бұл H0 масштабының механизмдерін пайдалануға мүмкіндік беретін масштабтың өсуіне әкелді. Көптеген коммерциялық масштабтар дөңгелек қаптамасы тым терең, дөңгелек жүріс жағы тым кең және рельс жолы тым үлкен стандарттарға ие. H0 масштабында рельс биіктіктері 100, 87, 83, 70, 55, 53 және 40 кодтарында болады – биіктік рельс басынан негізге дейін мыңнан бір бөлігінде өлшенген (мысалы, 100 коды – оннан бір дюйм және 156 фунттық рельс). Кейін модельдер қателіктерге наразы болып, барлық нәрсенің дәлдігі бойынша стандарттар жасады. Бұларды модельдер қолданады, бірақ олар жаппай өндіріске тараған жоқ, өйткені коммерциялық масштабтардың дәлсіздіктері мен шамадан тыс қасиеттері сенімді жұмыс істеуді қамтамасыз етеді және шығындарды бақылау үшін қажетті қысқартуларға мүмкіндік береді. Жоғары дәлдікті стандарттарға Ұлыбританияның P4 және прототиптен масштабталған жол өлшемдерін қолданатын одан да жоғары дәлдікті S4 жатады. Бұл 4 мм:1 фут модельдеуде дөңгелектер немесе одан да кіші ені бар дөңгелектер 18,83 мм габаритті жолмен жүреді. Тексергіш рельстер мен қанаттық рельстердің аралықтары да дәл. P4 және OO-ның компромистік түрі – "EM", ол 18,2 мм габаритті қолданады және P4-ке қарағанда тексеру аралықтары кеңірек. Ол OO-дан жақсы көрінеді, бірақ нүктелік жұмыс P4-ке қарағанда шындыққа жақын емес. Бұл уақыт пен жақсы көрініс маңызды болған көптеген адамдарға сәйкес келеді. OO-мен бірдей 16,5 мм габаритті пайдаланатын, бірақ EM-де қолданылғандай ұсақ масштабтағы дөңгелектер мен кішігірім аралықтары бар ұсақ масштабты OO да бар, ол негізінен "EM минус 1,7 мм".

Модульдер

Көптеген топтар модульдерді құрастырады, олар макеттердің бөліктері болып табылады және жиналыстар немесе ерекше жағдайлар үшін үлкен макет құруға біріктірілуі мүмкін. Әрбір модульдік жүйе үшін интерфейс стандарты болады, осылайша әртүрлі қатысушылар жасаған модульдер, бұрын қосылмаған болса да, біріктіріле алады. Осы модульдердің көптеген түрлері осы мақаланың "Макет стандарттары ұйымдары" бөлімінде тізімделген.

Қоспалар мен жалғаулар

Әр түрлі масштабтардан басқа, вагондарды біріктіру үшін әр түрлі жұптастырғыштар бар, олар бір-бірімен үйлесімсіз. HO масштабында американдықтар мүйізді ілгек немесе X2F жұптастырғыштарын стандарттады. Horn hook жұптастырғыштары көбінесе жұмыс істейтін түйінді жұптастырғыш деп аталатын конструкцияға жол берді, оны Kadee Quality Products Co. танымал етті, ал соңғы жылдары көптеген өндірушілер оны үлгі алды. Жұмыс істейтін түйінді жұптастырғыштар сол жерде және басқа жерлерде қолданылатын "автоматты" жұптастырғыштарға жақын. Сондай-ақ HO масштабында еуропалық өндірушілер жұптастырғыштың өзі емес, жұптастырғыш орнату стандартында келісімге келді: көптеген түрлі жұптастырғыштарды NEM жұптастырғыш қорабына қосуға (және шығаруға) болады. Көптеген танымал жұптастырғыштар континентте кең таралған үш буынды тізбектің прототипіне ұқсамайды. Британдық модельдер үшін, олардың ең танымал масштабы OO, стандартты жұптастырғыш - кернеулі құлыптағыш, ол әдеттегі үш буынды тізбекті жұптастырғыштарды көшіруге тырыспайды. Bachmann және соңғы кезде Hornby NEM жұптастырғыш ұяларымен жабдықталған модельдерді ұсына бастады. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл британдық теміржол модельдерін жасаушыларға кез келген басқа NEM362 жұптастырғышын ауыстыруға мүмкіндік береді, бірақ көптеген Bachmann модельдері жұптастырғыш ұясын дұрыс биіктікте орнатпайды. Жиі қолданылатын балама – прототипте кездесетін тізбекті жұптастырғыштардың бейнелерін пайдалану, бірақ бұл рельстен шығудан сақтану үшін үлкен радиусты қисықтарды пайдалануды талап етеді. Басқа масштабтарда да үйлесімсіз жұптастырғыштардың ұқсас диапазондары бар. Барлық масштабтарда жұптастырғыштарды әртүрлі деңгейде қиындықпен алмастыруға болады.

Жерді абаттандыру

Кейбір модельдеушілер өз макеттерін ландшафттық безендіруге, қиял әлемін жасауға немесе нақты, көбінесе тарихи жерді модельдеуге назар аударады. Ландшафттық безендіру "декорация жасау" немесе "сцена жасау" деп аталады. Сцена жасауға әртүрлі құрылыс материалдарын қолдану қажет, олардың ішінде (бірақ олармен шектелмейтін) металл тор, картон жолақтарынан жасалған тор немесе кеңейтілген полистиролдан (стирофома) жасалған ойылған қабаттар бар. Сценаның негізі жер астына жабыстырылады; әдеттегі негіздерге құю гипсі, Париж гипсі, аралас қағаз массасы (папиер-маше) немесе Geodesic Foam Scenery сияқты жеңіл көбік/шыны талшығы/көпіршік пленкасынан жасалған композит кіреді. Сценаның негізі жер жамылғысының орнына жабылады, ол статикалық шөп немесе шашыраңқы болуы мүмкін. Шашыраңқы материал немесе үйір диорамалар мен модельдік теміржолдарды жасауда шөп, мак, отбастақ, жол балласты және басқа да декоративтік жер жамылғысын имитациялау үшін қолданылады. Жол балласын имитациялау үшін қолданылатын шашыраңқы материал әдетте ұсақ дәнді гранит болады. Түсті шөпті имитациялайтын шашыраңқы материал әдетте боялған арақ шайыры, ағаш қиыршықтары немесе ұнтақталған көбік болады. Бұталарды имитациялау үшін көбік немесе табиғи лишайларды немесе коммерциялық шашыраңқы материалдарды қолдануға болады. Шөп үшін шашыраңқы материалға балама ретінде статикалық шөп қолданылады, ол статикалық электр қуатын пайдаланып, имитациялық шөпті тік тұрғызады. Ғимараттар мен құрылыстар жиынтық түрінде сатып алынуы мүмкін немесе картоннан, балса ағашынан, липа ағашынан, басқа жұмсақ ағаштардан, қағаздан немесе полистиролдан немесе басқа пластиктен жасалуы мүмкін. Ағаштар батыс шалфейі, кандітуф және каспия сияқты материалдардан жасалуы мүмкін, оларға жабысқыш және модельдік жапырақтар жабыстырылады; немесе оларды мамандандырылған өндірушілерден дайын күйде сатып алуға болады. Суды полиэстерден құйылған шайыр, полиуретан немесе толқынды шыны арқылы имитациялауға болады. Тастар гипстен немесе көбікпен қапталған пластиктен құйылған. Құймаларды бояу және көлеңке беру үшін дақтар қолданылады.

Ауа райының әсері

Модельдеуде ауа райының әсерін көрсету – бұл модельдің қолданылған және ауа райына ұшыраған сияқты көрінісін жасау, нақты көліктер, құрылыстар мен жабдықтардағы ластану мен тозуды имитациялау арқылы. Көптеген модельдер жаңа күйде шығады, себебі ауа райына төзімді жабынды жасау оңайырақ. Сонымен қатар, жүк вагонының немесе ғимараттың тозуы оның жасына ғана емес, сонымен қатар қай жерде пайдаланылғанына да байланысты. Қалалардағы вагондар ғимараттар мен автомобильдердің түтінінен, сондай-ақ граффитиден ластанады, ал шөлдердегі вагондар бояуды сырып тастайтын немесе тоздыратын құм дауылдарына ұшырауы мүмкін. Ауа райына ұшыратылған модель, сатып алушы өз бетінше ауа райына ұшыратқан таза модельге қарағанда, аз макеттерге сәйкес келеді. Ауа райының әсерін көрсетуге арналған көптеген техникалар бар, олар бояу (құрғақ щеткамен немесе аэрографпен), абразия, сындыру және тіпті коррозияны тудыратын химиялық заттарды қолдануды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді. Кейбір процестер модельдеушінің шеберлігіне байланысты өте шығармашылыққа толы болуы мүмкін. Мысалы, тотығу эффектін жасау үшін бірнеше қадамдар қолданылуы мүмкін, бұл дұрыс түсті ғана емес, сонымен қатар дұрыс текстура мен жылтырлықты қамтамасыз етеді. Сатып алынған модельдерді ауа райына ұшырату кең таралған, ең болмағанда, масштабты модельдердің пластик тәрізді жабынын азайту мақсатында жасалады. Лас, тоз, тот және тозудың имитациясы реализмді арттырады. Кейбір модельдеушілер бактардағы жанармай дақтарын немесе аккумуляторлық қораптардағы коррозияны имитациялайды. Кейбір жағдайларда апаттар немесе жөндеулердің белгілері қосылуы мүмкін, мысалы, ойықтар немесе жаңа боялған ауыстыру бөлшектері, ал ауа райына ұшыраған модельдерді тиісті түсірілген кезде прототиптерінен ажырату қиын.

Қуаттандыру әдістері

Статикалық диорама модельдері немесе "итеру арқылы қозғалатын" масштабты модельдер – қозғалтқышы жоқ локомотивтерге арналған модельдік теміржолдардың бір саласы, мысалы, Lone Star және Airfix модельдері. Қозғалтқышты теміржолдар қазіргі уақытта төмен вольтты тұрақты ток (DC) электр энергиясымен жұмыс істейді, бірақ Märklin және Lionel Corporation сияқты ауыспалы ток (AC) қолданатын ерекше жағдайлар да бар. Қазіргі заманғы Цифрлық командалық басқару (DCC) жүйелері ауыспалы токты пайдаланады. Басқа локомотивтер, әсіресе үлкен модельдер, буды қолдануы мүмкін. Бумен және сағаттық механизммен жұмыс істейтін қозғалтқыштар коллекционерлер арасында әлі де ізделіс тапқан.

Сағат жүйесі

Ойыншықтар нарығына арналған алғашқы модельдердің көпшілігі сағат механизмімен жұмыс істеді және локомотивтегі тұтқалармен басқарылды. Бұл басқаруды қарапайым қылғанымен, модельдер үлкен және жеткілікті мықты болғандықтан, басқару органдарын қолдану ыңғайлы болды. Әр түрлі өндірушілер локомотивтегі тұтқаларды іске қосып, стансаларда тоқтауға мүмкіндік беретін баяулату және тоқтату жолдарын ұсынды.

Тірі бу

Тірі бумен жұмыс істейтін қозғалтқыштар көбінесе үлкен сыртқы өлшемдерде, 1 және 2 габаритте жасалады, сондай-ақ 1 габаритте, G габаритте, 16 мм габаритте де қолжетімді, ал O және OO/HO габариттерінде де кездеседі. Hornby Railways OO габаритте тірі бу локомотивтерін шығарады, олар алғашқыда әуесқой модельші жасаған эскиздерге негізделген. Басқа модельдер HO/OO, OO9 және N габариттерінде тірі бу модельдерін жасады, ал Австралияда Z габаритте бір модель бар.

Ішкі жану

Кейде нағыз дизельдік-электрлік локомотивтер үлгісімен жасалған бензин-электрлік модельдер хоббишілер арасында кездеседі, және Pilgrim Locomotive Works сияқты компаниялар мұндай локомотивтерді сатады. Ірі масштабты бензин-механикалық және бензин-гидравликалық модельдер де бар, бірақ олар электр қуатымен жұмыс істейтін нұсқалардан сирек және қымбатқа түседі.

Бастапқыдан бастау

Қазіргі заманғы өндіріс техникалары көптеп өндірілетін модельдерге тиімді бағамен жоғары дәлдік пен шынайылыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұрын бұл мүмкін болмағандықтан, модельді бастаудан жасау кең таралған. Қарапайым модельдер картонды қолдану арқылы жасалады. Күрделірек модельдер мыс жалатылған парақтар мен төмен температурадағы құймаларды қолдана отырып жасалуы мүмкін. Дөңгелектер мен байланыстырғыштар сияқты машинамен өңдеуді қажет ететін бөлшектер сатып алынады. Жалатылған жиынтықтар әлі де танымал және төмен температурадағы құймалармен бірге келеді. Бұл жиынтықтар не ірі өндірушілермен шығарылмаған, не жаппай өндірісте жоқ масштабтағы модельдерді жасауға мүмкіндік береді. Лазерлік өңдеу техникасы бұл мүмкіндікті бу және басқа локомотивтердің үлгілері үшін қалың материалдарға дейін кеңейтті. Модельді бастаудан жасаушылар өздері жасаған бөлшектердің силикон резеңке қалыптарын жасап, оларды түрлі пластик шайырларға (қайырлы құюға қараңыз) немесе гипске құя алады. Бұл жұмысты қайталауды болдырмау үшін немесе басқаларға сату үшін жасалуы мүмкін. Көптеген прототиптер үшін "шеберлер жиынтығы" резеңкеден жасалған түрде де қолжетімді.

Бақылау

Бірінші сағат механизмі (көктемдік жетек) және тірі бу локомотивтері қуаты таусылғанша жұмыс істеді, оператордың локомотивті тоқтатып, қайта іске қосуына немесе жылдамдығын өзгертуіне мүмкіндік болмады. 1890 жылдары коммерциялық түрде пайда болған электр пойыздары жылдамдықты ток немесе кернеуді өзгерте отырып бақылауға мүмкіндік берді. Пойыздар трансформаторлар мен түзеткіштермен қуаттана бастағанда, күрделірек газ педальдары пайда болды, ал көп ұзамай айнымалы токпен (AC) қуатталатын пойыздарда оператор қуатты ауыстырғанда бағытты өзгертуге немесе бос жүріске өтуге арналған механизмдер пайда болды. Тұрақты токпен (DC) қуатталатын пойыздар полярлықты кері бұру арқылы бағытын өзгерте алады. Электр энергиясы жолдың оқшауланған бөліктеріне бөлу арқылы басқаруға мүмкіндік береді, онда пойыздардың жылдамдығын азайтуға немесе бөлікке қуатты тоқтату арқылы тоқтатуға болады. Жолды бөліктерге бөлу операторларға бірнеше пойызды жылдам пойыздың баяу пойызға соқтығысып қалу қаупін азайта отырып жүргізуге мүмкіндік береді. Бөліктер сигналдарды немесе басқа да аксессуарларды іске қосуға қабілетті, бұл реализмді немесе ойыншылдықты арттырады. Үш рельсті жүйелер көбінесе жолдың бір бөлігіндегі ортақ рельстердің біреуін оқшаулайды және аксессуарды қосу үшін өтетін пойызды пайдаланады. Көптеген макет жасаушылар дәстүрлі DC дизайнына қарағанда макеттерін цифрлық басқаруды таңдайды. Барған сайын көптеген бәсекелес жүйелердің арасында 2020 жылы көптеген өндірушілер ұсынған командалық жүйе Digital Command Control (DCC) нұсқасы болды. DCC-нің артықшылығы – рельс кернеуінің тұрақты болуы (әдетте 20 вольт айнымалы ток диапазонында) және командалық газ педалі кішкентай схемалық карталарға немесе декодерлерге сигнал жібереді, олар жабдықтың ішіне жасырылған және жеке локомотивтің бірнеше функцияларын басқарады, оның ішінде жылдамдық, қозғалыс бағыты, шамдар, түтін және әртүрлі дыбыстық эффекттер. Бұл модельдеушіге бір рельс жолында бірнеше локомотивті тәуелсіз басқаруға мүмкіндік береді. Бірнеше өндірушілер DCC макетін компьютерлік басқаруды қамтамасыз ететін бағдарламалық құралдарды да ұсынады. Ірі масштабтарда, әсіресе бақша теміржолдары үшін, радиобақылау және бақтағы DCC танымал болды.

The first clockwork (spring drive) and live steam locomotives ran until out of power, with no way for the operator to stop and restart the locomotive or vary its speed. The advent of electric trains, which appeared commercially in the 1890s, allowed control of the speed by varying the current or voltage. As trains began to be powered by transformers and rectifiers more sophisticated throttles appeared, and soon trains powered by AC contained mechanisms to change direction or go into neutral gear when the operator cycled the power. Trains powered by DC can change direction by reversing polarity. Electricity permits control by dividing the layout into isolated blocks, where trains can be slowed or stopped by lowering or cutting power to a block. Dividing a layout into blocks permits operators to run more than one train with less risk of a fast train catching and hitting a slow train. Blocks can also trigger signals or other accessories, adding realism or whimsy. Three rail systems often insulate one of the common rails on a section of track, and use a passing train to complete the circuit and activate an accessory. Many layout builders are choosing digital operation of their layouts rather than the more traditional DC design. Of the several competing systems, the command system offered by the majority of manufacturers in 2020 was a variant of Digital Command Control (DCC). The advantages of DCC are that track voltage is constant (usually in the range of 20 volts AC) and the command throttle sends a signal to small circuit cards, or decoders, hidden inside the piece of equipment which control several functions of an individual locomotive, including speed, direction of travel, lights, smoke and various sound effects. This allows more realistic operation in that the modeller can operate independently several locomotives on the same stretch of track. Several manufacturers also offer software that can provide computer control of DCC layouts. In large scales, particularly for garden railways, radio control and DCC in the garden have become popular.

Жасау стандарттары ұйымдары

Жекелеген макет бөлімдері (көбінесе "модульдер" деп аталады) арасындағы қосылу үшін стандарттарды орнатуға бірнеше ұйым жұмыс істейді. Бұл арқасында бірнеше (немесе жеткілікті орын мен қуат болса, жүздеген) адамдар немесе топтар өз модульдерін әкеліп, оларды мүмкіндігінше аз қиындықпен қосып, пойыздарын жүргізе алады. Әртүрлі дизайн және жұмыс істеу философиясына қарамастан, ұйымдардың мақсаттары ұқсас: басқа модульдермен қосылуды жеңілдету үшін стандартталған ұштары, стандартталған электр жабдықтары, құрал-саймандары, қисық радиустері. ausTRAK, N Scale, екі рельсті негізгі және жасырын үшінші рельсті (оны NTRAK-тың үшінші негізгі релі ретінде, қайтару/үздіксіз цикл ретінде немесе жасырын аула/жақтау/желідегі сақтау ретінде пайдалануға болады). Австралиялық пейзаж және жылжымалы құрам стандартты өлшемде үлгіленген. FREMO – Еуропалық ұйым, бір рельсті, HO Scale-ге бағытталған. Сондай-ақ N Scale модульдері үшін стандарттарды белгілейді. Стандарттар модульдің пішіні жағынан NTRAK-қа қарағанда икемдірек, және жылдар бойы әртүрлі пейзаж түрлерін қамту үшін кеңейтілді. Free mo 1995 жылы Сан-Луис-Обиспо Модельдік Теміржол Клубы (Калифорния) тарапынан әзірленген, Солтүстік Америкада өсіп, бүкіл әлемге таралуда. Free mo стандартының мақсаты – икемді, модульдік ортада прототиптік модельдеу үшін платформа ұсыну. Free mo модульдері тек нақты модельдерді жүргізуге ғана мүмкіндік бермейді, сонымен қатар нақты, ықтимал пейзажға, сенімді жолдарға және операцияларға баса назар аударады. Free Mo операцияларға бағытталған және прототиптік теміржолға күшті әсер еткен, шын мәнінде әмбебап "еркін пішіндес" модульдік дизайн құру үшін дәстүрлі жабық циклдан асып түседі. Бұл "Free mo" ұранында көрсетілген: "Жай ғана стандарттан артық". MOROP, Еуропалық модельдік теміржол және теміржол жанкүйерлері одағы, Еуропалық стандарттау ұйымы. NEM, неміс модельдеу стандарттары ұйымы. NMRA, Ұлттық модельдік теміржол қауымдастығы, модельдік теміржол хоббиін дамытуға, насихаттауға және тамашалауға арналған ең ірі ұйым. Norma, поляк N Scale (1:160) модульдер ұйымы. NTRAK, стандартталған үш рельсті (күшті жұмыс) магистраль, бірнеше қосымша тармақ желілерімен. Стандартты калибрге бағытталған, бірақ тар калибрге арналған ерекшеліктері де бар. Оның танымалдылығына байланысты, оны аймақтық түрлендірулерде кездестіруге болады, ең бастысы – императорлық өлшемдердің метрикалық өлшемдерге айналуы. Көбінесе "операциялау" емес, "көрсету" үшін қолданылады. oNeTRAK, FREMO-ға ұқсас, бір рельсті магистральға стандартталған, әртүрлі өлшемдегі және пішіндегі модульдерді қамтиды. NTRAK ерекшеліктерін ескере отырып жасалған, оның модульдерімен толық үйлесімді. NC Sipping and Switching Society – HO модульдерінің жүйесін әзірлеген қоғам/қауымдастық, онда 5 мм лауан ағашынан жасалған жеңіл вафли конструкциясы және ілеспе модульдегі 1 дюймдік тесіктерге тіреу тіректерін орналастыру үшін металл шаблонын пайдалануға негізделген интерфейс қолданылады. Рельстер тіреу тіректерімен дәл сәйкес келеді. Рельстер модульдердің соңына дейін жетеді, сондықтан көршілес модульдердегі рельстерге қосымша рельстердің қажеті жоқ, бірақ пойыздардың бір бөлімнен екіншісіне өтуі үшін рельстердің орналасуының дәлдігіне байланысты. Бұл модуль стилі, қосымша рельстерді пайдаланатын модульдік жүйелермен салыстырғанда, тез орнатуға мүмкіндік береді. sTTandard, поляк TT Scale (1:120) модульдер ұйымы. T TRAK – модульдік жүйе, үстел үстіндегі модульдерді қолданады, олар модульдердің бөлігі емес, бірақ мүшелері кездесетін орындарда көбінесе кездеседі. Ол модульдерді біріктіретін арнайы тректік интерфейсті пайдаланады, бұл тез орнатуға және алып тастауға мүмкіндік береді. Z Bend Track модульдің екі жағында жүретін қос рельсті магистральды желіні пайдаланады. Модульдер кез келген ұзындықта немесе енінде болуы мүмкін. Z Bend Track деп аталатын "стандарт" модульдің басқа модульдермен, электрлік интерфейсімен және биіктігімен соңғы интерфейсіне ғана қатысты.

Several organizations exist to set standardizations for connectibility between individual layout sections (commonly called "modules"). This is so several (or hundreds, given enough space and power) people or groups can bring together their own modules, connect them together with as little trouble as possible, and operate their trains. Despite different design and operation philosophies, different organizations have similar goals; standardized ends to facilitate connection with other modules built to the same specifications, standardized electricals, equipment, curve radii. ausTRAK, N Scale, two track main with hidden third track (can be used as NTRAK's third main, as a return/continuous loop, or hidden yard/siding/on line storage). Australian scenery and rolling stock modelled in Standard Gauge. FREMO a European based organisation focusing on a single track line, HO Scale. Also sets standards for N Scale modules. Standards are considerably more flexible in module shape than NTRAK, and has expanded over the years to accommodate several scenery variations. Free mo Originally developed by the San Luis Obispo Model Railroad Club in 1995 (California), it has grown across North America and is expanding across the world. The objective of the Free mo Standard is to provide a platform for prototype modelling in a flexible, modular environment. Free mo modules not only provide track to operate realistic models, but also emphasize realistic, plausible scenery; realistic, reliable trackwork; and operations. Free Mo was designed to go beyond the traditional closed loop set up in creating a truly universal "free form" modular design that is operations oriented and heavily influenced by prototype railroading. This is emphasized in the Free mo motto, "More than Just a Standard". MOROP, European Union of Model Railroad and Railroad Fans, the European standardization organisation. NEM, The German modelling standards organisation. NMRA, National Model Railroad Association, the largest organization devoted to the development, promotion, and enjoyment of the hobby of model railroading. N orma, Polish N scale (1:160) modules organization. NTRAK, standardized three track (heavy operation) mainline with several optional branchlines. Focuses on standard gauge, but also has specifications for narrow gauge. Due to its popularity, it can be found in regional variations, most notably the imperial to metric measurement conversions. Tends to be used more for "unattended display" than "operation". oNeTRAK, operationally similar to FREMO, standardises around a single track mainline, with modules of varying sizes and shapes. Designed with the existing NTRAK spec in mind, is fully compatible with such modules. Sipping and Switching Society of NC is a society/association of individuals which has developed a system of HO modules, which feature lightweight waffle construction using 5 mm lauan plywood underlayment and an interface which depends on using a metal template to locate pegs to mate to 1 inch holes in the adjoining module. The rails of the tracks are positioned in an exact relationship with the pegs. The rails come up to the end of the modules, so that the rails on adjacent modules do not need joiner track, but depend on the accuracy of the placement of the rails to allow trains to pass from one section to another. This style of module allows for very quick set up, compared with module systems that use joiner tracks. sTTandard, Polish TT scale (1:120) modules organization. T TRAK, is a modular system that uses table top modules, high, which set on tables, that are not part of the modules, but are often found at sites which members meet. It uses a specific track interface, which has joiners which hold the modules together, which enables quick setting up and taking down. Z Bend Track, uses a double track mainline running down both sides of a module. Modules can be of any length or width in the middle and any overall shape. The "standard" called Z Bend Track applies only to the last of the module's interface to other modules, the electrical interface and the module height.

Танымал мәдениетте

1990 жылы шыққан "Болашаққа оралу III" фильмінде Док Браун 1885 жылы Мартиге уақыт саяхатының тәжірибесін көрсету үшін "нақты өлшемде емес" электрленген рельстік модельді жасайды. "Hinterland" сериалының 1-маусымының 4-бөлімі ("Судағы қыз") -да Борт теміржол станциясында тұратын және жұмыс істейтін, көптен бери адамдардан жасырынған адам, қолмен жасалған бөлшектері бар пойыз моделін ұстап тұрады; модель және оның кейбір бөліктері өлімге себеп болады және кісі өлтіруді тергеуде маңызды оқиғаларға нұсқау береді. Тергеу кезінде бас инспектор Том Матиас, қайтыс болған ағасы пойыз моделін ұнататын адам болғанын айтады. "Сопрано" сериалында Бобби Бакальери пойыз моделін ұнатады. Ол гараждағы пойыз моделімен ойнағанда инженерлік бас киім кигені көрінеді. "Симпсондар" мультсериалында Пастор Лавджой, діни міндеттерін орындамағанда, көбінесе өз пойыздар модельдерімен ойнайды, көбінесе кондуктордың формасын және бас киімін киеді. "Trailer Park Boys" сериалының 7-маусымының 4-бөлімі ("Өлгендердің достары") -нда, хэви-метал әншісі Себастьян Бах Бангордағы пойыз моделі конвенциясына арнайы қонақ ретінде шақырылады және "біздің бәсекеге қабілетті пойыз моделі әлем чемпионы" деп таныстырылады. Ол өзінің бәсекелесі Патрик Суэйзиге деген жеккөрушілігін білдіреді. Отбасылық шараға келгендер Себастьянның дөрекі сөздеріне таңғалады, ол рок-концерт стилінде көпшілікке үндеу жасап, "Мен білемін, мен білемін, Бангорда керемет пойыздар бар!" деп айқайлайды.