Кіріспе

Кристофер Холдер (1631-1688) - квакерлердің алғашқы евангелист, ол түрмеге қамалып, қамшымен соқты, құлағын кесіп тастады және Массачусетс шығанағындағы колонияда және Англияда діни белсенділігі үшін өліммен қорқытылды. Ол Англияның батысындағы Бристоль қаласына жақын Глостерширдің азаматы болғандықтан, 1656 жылы 25 жасында өзінің квакерлік хабарын тарату үшін "Спидуэлл" кемесімен Жаңа Англияға алғаш рет сапар шекті. Оның тобындағы барлық квакерлер тұтқындалып, сол кемемен Англияға қайтарылды. Ол 1657 жылдың тамызында сәттілік туралы болжамдар аз болғанымен, Жаңа Амстердамға қонып, шағын барка Вудхауста Жаңа Англияға оралды. Жас болса да, ол Американың колонияларына тараған он бір квакер миссионерлерінің бірі болды. Холдер өзінің жиі кездесетін серігі Джон Коуплендпен бірге, квакерлерге қарсы заңдардың күшейіп келе жатқанына қарамастан, өздерінің евангелистік күш-жігерлерін бастау үшін Массачусетс шығанағы колониясына солтүстікке барды. Мартаның жүзім бағында сәл жетістікке жетіп, олар Кейп-Кодқа көшіп барды, онда олар Сандвичте жылы қабылдады, Америкадағы ең алғашқы квакерлік кездесуді құрды. Сандвичтен Холдер мен Копленд Плимут колониясындағы Плимутқа, содан кейін Массачусетс колониясындағы бірнеше қалаларға көшіп барды. Қатыгездікпен дүре соққыға ұшыраған және үш айдай тұтқында болған Холдер, Коупленд және тағы бір серігі түрмеде тұрып, алғашқы Квакерлік сенім декларациясын жаза алды. 1657 жылдың соңында босатылғаннан кейін ол Англияға оралып, Барбадосқа барды, бірақ 1658 жылдың басында өзінің миссионерлік жұмысын жалғастыру үшін Жаңа Англияға оралды. Сәуірде Коплендпен бірге Сандвичке оралғанда, ер адамдар тұтқындалып, қамшымен соққыға ұшырады, бірақ ұзақ ұсталмайды. Род-Айлендте, квакерлердің панасында, сауығып, маусым айында Бостонға оралған ер адамдар тез арада тұтқындалды. Бұл жолы олар ұзақ уақытқа қамалып, жиі-жиі қамшымен соққыға ұшырағаннан кейін, пуритандық заңдардың күшейіп, оң құлақтарын кесіп тастады. Олар қиратуларға қарамастан, ақыр соңында босатылды. Ол қыста миссионерлік жұмысын жалғастыру үшін оңтүстікке кетті, бірақ 1659 жылы Массачусетске оралды. Пуритандар бұл кезде қуғын-сүргін бұйрығына қарсы шыққан үшін өлім жазасын шығарған еді, ал Холдер сол жазда қайтадан тұтқындалған болса да, оның әлеуметтік жағдайы мен білімі билікті оған Англияға қайтуға рұқсат беруге мәжбүр етті. Алайда, босатылғаннан бес күн өткен соң, Уильям Робинсон мен Мармадук Стивенсон Массачусетс штатында квакерлік шейіт ретінде ең бірінші асылғандар болды. Англияда Холдер квакерлердің негізін қалаушы Джордж Фокспен кеңеске қатысқан және Бреда декларациясынан және квакер Эдвард Берроудың корольге ықпалынан туындаған жаңа діни бостандықтардың қызығушылығына қатысқан болуы мүмкін. Холдер 1663 жылы Жаңа Англияға оралды, бірақ Жаңа Англия, Англия және Вест-Индия аралығында кеңінен саяхаттауды жалғастырды. Ол Ньюпорттың (Род-Айленд) тұрғыны болды және квакерлік белсенділерге екі рет үйленді. Ол Род-Айлендте өте құрметтелетін, сондықтан колонияның патша Филип соғысы кезінде қираған кезінде ол 16 колониялық басшылардың бірі болды, оның кеңесі 1676 жылдың сәуірінде өте қиын кезеңде іздестірілді. Холдер 1680-ші жылдардың басында Англияға оралды, онда квакерлерді қуғын-сүргінді жалғастырғаннан кейін бірнеше рет тұтқындалып, бір жылдан астам уақыт қамауға алынды. 1685 жылы босатылғаннан кейін, ол тағы бірнеше жыл өмір сүрді, 1688 жылы Глостерширде қайтыс болды. Ол өзінің көшбасшылығы, евангелизм және Массачусетс колониясындағы квакерлерге қарсы қатыгез заңдарға қарсы күрестегі азаптары үшін есінде қалды.

Ерте өмір

Кристофер Холдердің ерте өмірі туралы қазіргі уақытта ештеңе де белгісіз. Ол 1656 жылы кемедегі жолаушылар тізіміне сүйенсек, 1631 жылы Англияның батысындағы Бристольдің маңында Глостерширде дүниеге келген. Ол жас кезінде 1647 жылы Джордж Фокс құрған Куакерлер деп аталатын Достар қоғамының белсенді мүшесі болды. Квакерлер шомылдыру рәсімінен, ресми дұғадан, Иеміздің кешкі ас ас асқан кешкі ас аспаннан және діни қызметке тағайындалудан бас тартты. Әр мүшесі өз құқығында қызмет етті, әйелдер рухани мәселелерде еркектер сияқты қаралды және олар Киелі кітаптағы жазба орындарынан гөрі рухани илхамның көзі ретінде "Мәсіхтің ішкі жарығына" сүйенді. Олар дін қызметкерлерін айыптап, оларға оннан бір бөлігін беруден бас тартқаннан басқа, ар-ұждан бостандығын ешкімнен айырылғысыз құқық деп есептеп, шіркеу мен мемлекеттің ажыратылуын талап етті. Киелі Рухтың жетелеуімен өмір сүргендер кейде жария түрде уағыз айтып, жұрттың көңілінен шығатын. Олар сәлемдесуден, шапқыншыларды шешіп алудан, ант беруден және соғыста соғыспаудан бас тартты. Массачусетс штатындағы пуритандар квакерлерді еретиктердің ең кінәлілері деп қарастырды. Холдер өмірінің көп бөлігін діни белсенділігі үшін түрмеде өткізді, 1655 жылы Сомерсет штатының Ильчестер қаласында шапанын шешуге бас тартқаны үшін түрмеге қамалды. 1650-ші жылдардың басында Фокс Уэльске және Ирландияға квакерлік миссионерлерді жіберді, ал 1656 жылы ол американдық колонияларға евангелистерді жіберу уақыты келді деп тапты, бұл іс Холдермен бірге болды. Массачусетс шығанағындағы колонияға алғаш рет 1656 жылдың жазында "Свалоу" кемесімен Бостонға келген Мэри Фишер мен Энн Остин келді. Олардың бұл жерге келуіне тыйым салған заң болмаса да, олар үш аптаға түрмеге қамалып, Англияға қайтарылды.

"Спидуэлл" кемесімен Жаңа Англияға сапар

Англиядан Нью-Англияға кететін квакерлердің екінші тобы "Спидуэлл" атты шағын кемемен жолға шықты. Роберт Локк кеме бастығы болды, ал 1656 жылы 30 мамырда Грейвсендте жасалған жолаушылар тізіміне 40 адам кірді. Сегіз жолаушының есімдеріне "Q" деген әріп қойылып, олардың квакерлер екенін және Англияның билік өкілдерінің осы адамдардың діни құлшынысына алаңдайтынын білдірді. 25 жастағы Холдер сегіз адамның бірі болды, оның үйі Винтерборн деп аталды және басқалар оның серігі, Холдернестен келген 28 жастағы Джон Копленд, 21 жастағы Сара Гиббонс және Дороти Во. Кеме Бостонға 1656 жылдың 27 шілдесінде келіп қонды (күнтізбе айырмашылығы осы қыркүйекте болуы мүмкін), ал квакерлер болған төрт ер адам мен төрт әйелді тергеу үшін алды. Олар негізінен діни ілімдері бойынша тергеуден өтті, және Холдер мен Коупленд екеуі де осы топтың басшылары ретінде билікті таң қалдырды, олардың Киелі кітапты жақсы білуімен; Холдер заң саласында да жақсы білген. Сегіз адамнан тұратын топ түрмеге жабылды, бірақ Холдер оларды ұстауға заң жоқ екенін білдірді. Холдер губернатор Эндикотттан олардың бостандығынан неге айырылғанын сұрағанда, губернатор оларға "біздің шіркеу заңдарын бұзбаудан сақ болыңыз, сонда сіздер шынымен де қатал боласыз" деп жауап беріп, асып тастаумен қорқытты. Квакерлер кітаптары мен кітапшаларын жариялы түрде өртеп жіберді, ал олар тұтқындалған кезде, 1656 жылдың 18 тамызында түрме бастығы "квакерлердің қорқынышты ілімдерін" таратып жібермеу және квакерлерді "жақын тұтқындарда ұстау, оларға ешкіммен сөйлесуге немесе кеңесуге жол бермеу, қағаз немесе сияға ие болуға рұқсат бермеу" туралы бұйрық берді. Топ әлі түрмеде болған кезде, 1656 жылы 14 қазанда квакерлерді колонияға әкелген кез-келген кеме командиріне 100 фунт айыппұл салу туралы заң қабылданды. Үш айдай қамауда болғаннан кейін сегіз квакерді "Спидуэллге" қайта отырғызып, Англияға қайтарып жіберді.

"Вудхаус" кемесімен Жаңа Англияға оралу

Ол Англияға оралғаннан кейін, өз міндетін орындау үшін Жаңа Англияға қайтуға дайын болды. Ол экспедицияны қаржыландыруға жеткілікті қаражатты иеленді, бірақ кеме қажет болды. Холдер Спидуэллдің капитанынан өз тобының Бостонға қайтуын сұрады, бірақ Локк 100 фунт айыппұл салуға қарамастан, мұны істемеді. Алайда Холдер квакерлік кеме жасаушы Роберт Фаулер деген кішкентай кеме жасап, оған Вудхаус деген ат қойды. Фаулер Атлантиканы аралайтын шағын кемені ұсынды, өйткені ол "құдайдан тапсырылған" деп ойлады. Ол теңізшілікті білмейтін, бірақ "Құдайға қызмет ету" үшін Америкаға баратын кемеге бас қалаушы болуды ұсынды. Кеме жүзіп кеткенде, Фаулер кемедегі 17 адамның бірі болды, оның ішінде ол және тағы бес адам экипаж мүшелері болды, олар үш ер адам мен үш жігіттен тұратын. Он бір жолаушының арасында бұрынғы Спидвелл миссиясында болған бірнеше адам болды, соның ішінде Холдер мен Копленд, сонымен қатар Уильям Робинсон, кейінірек Бостонның төрт шейітінің біріншісі ретінде асылып өлтірілді. Тарихшы Чарльз Холдер 1657 жылдың 1 сәуірінде кемеден шыққанда, "олар өз мақсаттарына мүлдем сай келмегенін" жазған. Ауа райы кемеге Портсмуттан, содан кейін Саутгемптоннан, 11 сәуірде ағылшын жағалауын ашық теңізге шығаруға мүмкіндік берді. Топ компассыз немесе навигация туралы ешқандай білімсіз жүзіп кетті, Фаулер былай деп жазды: "Біз Иеміздің кемемізді ат басын басқан адам сияқты жетелейтінін көрдік; біз ендікті де, бойлықты да ескермейміз". Джордж Фокс қолтаңбалаған кеме журналының түпнұсқасы кейіннен Лондондағы Достар қоғамында сақталды. Оның ұзын атауында: "Мен, Роберт Фаулер, мен кішкентай кемесімен "Woodhouse" атты сапары туралы шындықты баяндадым, бірақ оны Иеміз Нұхтың кемесі сияқты орындады, онда ол бірнеше әділ адамдарды тұтқындап, оларды Арарат төбесінде аман-есен жерге түсірді". Саяхаттан кейін кеме мамыр айының соңында Лонг-Айленд жағалауына жетіп, жеті апта теңізде болғаннан кейін 1657 жылы 1 маусымда Жаңа Амстердамға келіп қонды. Құрға түскеннен кейін жолаушылардың басым көпшілігі өз тапсырмаларын орындау үшін оңтүстікке, Мэриленд пен Вирджинияға қарай бет алды. Холдер мен Копленд кемені алып, Жаңа Англияға қайтып, Наррагансет шығанағына қарай Провиденске қарай жүзіп кетті. Холдер Джордж Фокстан хабарды қаланың негізін қалаушы Роджер Уильямсқа беруге тырысты, бірақ Уильямс қызығушылық танытпады. Уильямс квакерлермен теологиялық жағынан келіспеушіліктер туындап, "олар өздері ғана түсіндіретінін мойындайды, өйткені олар Киелі жазбаларды өздерінің ішкі рухынан шығарды және Киелі жазбалардан жоғары тұр және олардың барлық істегендері мен айтқандары - бұл Киелі жазбалар. Холдер мен Копленд Ричард Скотттың үйінде тұрды, ол Провиденстің алғашқы квакері деп айтылады. Ричардтың әйелі Кэтрин Марбери Скотт Лондонның преподобный Франсис Марберидің қызы және өзінің діни көзқарасы үшін Массачусетс колониясынан қуылған атақты Антиномиялық еретик Энн Хатчинсонның әлдеқайда кіші әпкесі болды. Естердің "қасиетті, ақылды, ескі әйел, сөзге сөз таппай, жақсы білімді, жақсы өмір сүрген" екені айтылған. Шотландтардың екі қызы болды, Мэри үлкені және Сабырлық жасөспірімге дейінгі. Бірнеше жылдан кейін Холдер Мэри Скоттке үйленеді.

Массачусетс штатындағы миссионерлік қызмет

1657 жылы 12 маусымда Копленд өзінің ата-анасына Провиденстен хат жазып, "Мен және Кристофер Холдер Құдайдың еркіне мойынсұнып, Мартаның жүзім бағына бара жатырмыз, бұл біздің қуанышымыз" деп жазды. Провиденс Холдер мен Копленд Вудхауста Ньюпортқа жөнелді, онда олар Мэри Дайер мен оның күйеуі Уильяммен бірге болды. Сол жерде олар балық аулайтын қайық тауып, оны Мартаның жүзім бағына жеткізеді. Олар 16 маусымда аралға келіп, жергілікті конгрегациялық шіркеуде преподобный Мейхью ұсынған уағызға қатысты. Қауым мүшелері ғибадат соңында тұрып, уағыз туралы сұрақтар қоятын немесе куәлік беретін. Осыған орай, Мейхью уағызынан кейін Холдер қауымға арнап сөз сөйлеп, "Ол достар түсінген сөзді алып келді және Америкадағы бауырластарына Құдайдың сүйіспеншілігін жеткізуші хабаршылар болды" деді. Холдер мен Коупленд кешкі және кешкі кездесулерден кейін де өздерінің хабарын жариялауда табанды болды. Олар аралда бірнеше күн жасырынған соң, Кейп-Кодқа дейін жүзуге дайын жергілікті тұрғындарды тапты. Холдер мен Копленд жағаға шыққаннан кейін олар Сандвичке қарай жолға шықты. Қаланың діни қызметкері жаңадан қайтыс болған еді, ал көптеген адамдар Холдер мен Коупленд ұсынған квакерлік хабарды қабылдады. Бұл жерде екі квакер дін қызметкері Америкадағы алғашқы Достар жиналысын ұйымдастырды. Олар қауымның бір мүшесінің үйінде жиналған болса да, кездесуге сырттан орын тапқан. Олар орманның бір бұрышындағы бұлақ жағасына жиналды. Кейін бұл жер "Кристофердің аңғары" деп аталды. Екі министр Плимут қаласына көшіп барды, онда олар Сандвичтегіден әлдеқайда қолайсыз жағдайға тап болды. Бірнеше рет қарсылықтан кейін, оның ішінде губернатормен кездесуден кейін, оларға Плимут колониясының юрисдикциясынан кетуді бұйырған бұйрық берілді. Олар Род-Айлендке қарай бес миль жүріп, сол жаққа кетті.

Түрмеге қамау

Шілде мен тамыз айларында Холдер мен Копленд басқа қауымдастықтарға, соның ішінде Даксбери, Мэнсфилд, Дедэм, Чарльзтаунда, Кембридж және Линн қалаларына барды, олар Массачусетс колониялық билігімен кездеспей қалды. Салемге жеткенде, оларды Лоренс пен Кассандра Саутвиктердің үйіне қоныстандырады. 1657 жылы 29 тамызда олар басқа жерлерде істегендей, конгрегациялық шіркеуде қызметте болды. Уағыздан кейін Копленд шіркеудің артқы жағында тұрып, Квакерлердің нұсқаларымен хабарға қарсылық білдірді. Басқа қалалардан айырмашылығы, бұл жағдай анағұрлым зорлық-зомбылық реакциясын туғызды, ал жергілікті комиссардың әрекеті былай деп жазылды: "Президент біткеннен кейін, [Холдер] басын шашымен сүйреп, аузын қатты тоқтатты, оған қатты ашумен сіздің шіркеу мүшелеріңіздің бірі қолғап пен қолқаппен соқты". Холдер тыныс ала алмады, бірақ Сэмюэл Шаттак атты кісі қылмыскерді бір жағына итеріп, Холдердің тамағынан бөгеттерді алып тастады. Холдер, Копленд және Шаттак Бостонға жеткізілді, онда Шаттак айыппұлмен босатылды, бірақ басқа екі адам қамауға алынып, он аптадан астам уақыт ұсталды. 1657 жылы 23 қыркүйекте Холдер отыз белбеумен "бір жерде ұстап, жерін өлшеп, соққыларын үлкен күшпен және артықшылықпен алып" қамшылады. Үшінші квакер Ричард Даудни Дедхемде тұтқындалып, басқа екі адаммен бірге түрмеге жабылды. Түрмеде отырған кезінде бұл үш адам Куакерлердің алғашқы сенім декларациясын жазды. Ұзақ мерзімге қамалғаннан кейін Холдер мен басқалар колониядан қуылды, бірақ қайта оралды. Квакерлер қуғын-сүргінге ұшыраған, ал Холдерді қолдаған Саутвиктер түрмеге қамалып, ақырында Массачусетс колониясынан қуылды. Алайда бұл губернатор Эндикоттке жеткіліксіз болды. Лоуренс пен Кассандра Саутвиктің Дэниел есімді ұлы мен Провидед есімді қызы болды, ал Эндикотт осы екі баланы құлдыққа жіберуге тырысты. Алайда, кеме капитаны немесе колониядағы басқа да адам осы зұлымдыққа қатысы жоқ. Белгілі квакер ақыны Джон Гринлиф Уиттиер осы оқиға туралы "Кассандра Саутвиктің баладасы" деген өлең жазды, бірақ өлеңде анасы Кассандра емес, қызы Провиде туралы айтылған.

Пюритандықтардың квакерлерге реакциясы

Нью-Англияға квакерлік миссионерлердің басып кіруіне қатты алаңдаушылық білдірген Біріккен колониялардың (Массачусетс, Плимут, Нью-Хейвен және Коннектикут) бір топ комиссарлары 1657 жылы 12 қыркүйекте Род-Айленд губернаторына хат жолдады. Құжатта квакерлердің жақында келгені туралы хабарланып, оларды елеулі еретиктер деп аталып, оларды колониялардан тез арада алып тастауды талап етті. Біріккен колониялар квакерлерді Ньюпорттағы қауіпсіз баспаналарының бірінен алып тастауды қалады және сауданы ұстап қалу туралы қатерлі жағдайды өздерінің позициясын күшейту үшін қолданды. Род-Айленд колониясы мамыр айында жаңа президент ретінде Бенедикт Арнольдты сайлаған болатын, және Арнольд квакерлердің досы болмаса да, оның төрт Род-Айленд көмекшісінің (әр қаладан біреу) қолдаған жауабы Род-Айлендтің діни төзімділік туралы ілімін берік ұстанатынын көрсетті. Ол былай деп жазды: "Қазір арамызда жүрген бұл квакерлер туралы, біздің арамызда ешкімді тек сөздермен, олардың ойлары мен түсініктері туралы, құтқарылу мен мәңгілік жағдай туралы айтқандары үшін жазалайтын заң жоқ". Президент Арнольд Массачусетс штатының губернаторы Саймон Брэдстритке келесі Бас Ассамблеяның сессиясында квакерлердің "экстраваганттылық әрекеттері" қарастырылатынын және "олардың ілімдері мен әрекеттерінің жаман әсерін" болдырмау үшін қандай да бір іс-қимыл жасалатынын уәде етті. 1658 жылдың наурыз айында Ассамблеяның сессиясында Род-Айлендтегі "түрлі ар-ожданның бостандығы" туралы ілім қайтадан расталды және Біріккен колониялардың комиссарларына хат жіберілді. Бұдан кейін басқа колониялардан ешқандай шағымдар келмеді. Дегенмен, Массачусетс басшылары квакерлерді теологиялық ілімдерінің "тазалығына" қауіп төндіретін адамдар деп санады және олардың қолданыстағы заңдары "квакерлік мәселені" шешпегенін көріп, оларға қарсы барған сайын қатыгез заңдар шығару жоспарын қабылдады. 1657 жылдың қазан айында Массачусетс штатының жалпы соты жиналғанда, квакерлерді қонаққа шақырғандарға айыппұл мөлшерін көбейтті. Ал Массачусетске қуғын-сүргінге ұшырағандарға қатысты жаңа заңда былай делінген: "Бірінші рет құлағын кесіп, өз еркімен босатылғанға дейін түзеу үйінде жұмыс істеуге мәжбүрлеу; екінші рет құлағын кесіп тастау керек". Әрбір квакер әйел қатты қамшымен дүреленеді және түзеу үйіне жіберіледі [сонымен қатар, екінші қылмыс үшін, үшінші қылмыс үшін:] Әрбір квакер, ол немесе ол қызған темірмен тілдерін тесуге және түзеу үйінде ұстауға тиіс.

1658 жылғы оқиғалар

1657 жылдың соңында түрмеден босағаннан кейін Холдер Англияға оралды, одан Батыс Үндістанға барды. 1658 жылдың ақпан айында ол Барбадостан Род-Айлендке кемемен барды. Джон Коупленд Холдермен Род-Айлендте кездесті, олар Кейп-Кодқа қайтуға шешім қабылдады. Америка колонияларында қазір квакерлердің 15 миссионерлері қызмет етіп жүр: алғашқы 11 миссионер Вудхауста жүзіп шыққан, Род-Айлендтен Мэри Дайер және Барбадостан тағы үш миссионер, олардың бірі болашақта шейіт болған Уильям Леддра. 1658 жылы 15 сәуірде Холдер мен Копленд Род-Айлендтен кетіп, 23 сәуірде олар Сандвичте Достар жиналысына қатысты. Кездесу барысында олар тағы да ұсталып, Барнстеблге қарай жүріп кетті, онда оларды бағанаға байлап, әрқайсысына 33 қамшы соқты, олардың көптеген бауырлары "құмарлықтың құлақ және көз куәсі" ретінде қарап тұрды. Содан кейін олар ұзақ уақыт ұсталмай, Род-Айлендке қайтып оралды. Қайталанған ұрып-соғудан ауыр жарақат алған Холдер Скотттардың Провиденстегі үйіне оралды, онда ол денсаулыққа күтім жасады. Бұл оның Мэри Скоттпен тұрғаны кез болуы мүмкін. Түрмеде отырған уақыт пен қамшылау табанды миссионерлерді тоқтатпады, ал 3 маусымда Холдер мен Копленд Бостонға оралды. Губернатор Эндикотт оларға әрқайсысының құлағын кесу керектігін айтты. Қабылдаудың алғашқы кезеңінде ол екі тұтқынға Барбадостан келген Джон Роус деген квакер қосылды. 17 шілдеде 1658 жылы үш адам жеке камераға әкелінді, онда ампутация жасалды. Билік оны жария етуге рұқсат бермеді, өйткені ол жағымсыз реакция тудырады. Мэри Дайердің өмірбаянын жазған Рут Плимптонның айтуынша, "құлақтары кесілгенде, олар қатты қажырланып, қуғын-сүргіншілер бұл жаза жеткіліксіз деп ойлады". Бұл қаталдық туралы хабар Бостонға көптеген қолдаушылар әкелді. Кэтрин Скотт пен оның Мэри мен Пейшенс есімді қыздары Мэри Дайер мен Хоуп Клифтонмен бірге ер адамдарға барып қайтты. Уильям Робинсон, ол Woodhouse келді, және Мармадуке Стивенсон да келді, және барлық осы адамдар қамауға алынды. Қартайған Кэтрин Скотт Эндикоттпен бетпе-бет кездесіп, мұны варварлық іс деп атады және оған он қамшы ұрып-соқты. Оларға дене мүшелерін қиып-жандырғаннан кейін, үш адам қайтадан түрмеге қамалып, аптасына екі рет дүре соқты, тоғыз аптадан кейін босатылды. Билік үнемі параноикаға бой алдыратын. Түрмеге қамау, қамшымен соғу және денелерін қию оларды квакерлік проблемадан құтқарған жоқ. 1658 жылдың 19 қазанында Массачусетс штатының жалпы сотының отырысында олардың юрисдикциясында ұсталған кез келген квакер өлім жазасына кесіліп, қуылмақ деген заң қабылданды. Квакерлердің осындай белсенділігі қазір өлім жазасына кесілген қылмыс болды.

1659 жылғы оқиғалар

1658 жылдың соңында Бостоннан шыққан Холдер оңтүстікке қарай сапар шегіп, Мэриленд пен Вирджиниядағы Роберт Ходжсон мен Уильям Робинсонға қосылды. Холдер келесі көктемде Род-Айлендке оралды және 11 жасар Пейшенс Скотт пен басқалармен бірге Массачусетске оралды. Олар бірнеше апта бойы биліктен қашып жүрді, ал мамыр айында Холдер Уильям Робинсонға хат жазып, олардың Салемде екенін айтты. Көп ұзамай Мармадук Стивенсон мен Уильям Робинсон, содан кейін Холдер мен Пейшенс Скотт те тұтқындалды. Халықтың пікіріне қауіп төндіріп, билік өлім жазасын енгізетін заңын сынауға дайын емес еді, сондықтан қыз босатылды, ал басқалары қуылды. Алайда олардың ешқайсысы да тоқтаған жоқ, Стивенсон мен Робинсон Салемге, ал Холдер Массачусетс штатының солтүстігіндегі басқа жерге барды. 1659 жылы тамызда Бостонға оралғанда Холдер тұтқындалып, тағы бір рет түрмеге жабылды. Робинсон мен Стивенсон Салемде тұтқындалғанда, олар достарының үлкен тобымен Бостонға әкелінді және солай түрмеге қамалды. Бұл туралы хабар тараған кезде, тұтқындарға қолдау көрсетуге достары келді, ал 1659 жылы 8 қазанда оларды Мэри Скотт, Хоуп Клифтон және Мэри Дайер түрмеде жолықтырды. Мүмкін, Холдердің мәртебесі мен байланыстары үшін губернатор оны өлім жазасына кескіле бермеген болар. 1659 жылы 22 қарашада ол қайтадан өлім жазасына кесіліп, жер аударылды. Бұл жолы ол Англияға барып, сонда әділдікке қол жеткізуді үміттенді. Ол түрмеден босатылғаннан кейін бес күн өткен соң, оның достары Уильям Робинсон мен Мэтью Стивенсон Бостонда асылып, Бостонның төрт шейітінің алғашқы екеуі болды. Мэри Дайер де асылуға тиіс еді, бірақ арқан оның мойнында болған кезде кешіктірілді.

Англияға оралу

Ол Англияға Самуэль Шаттук пен оның қалыңдығы Мэри Скотт сияқты бірнеше досымен бірге барған. 1660 жылы 12 тамызда Глостерширдің Олвестон қаласында Холдер мен Мэри Скотт үйленді. Англияда король Карл II-нің монархияны қалпына келтіргенінен кейін үлкен толқу болды. 1660 жылы мамыр айында король Бреда декларациясы бойынша таққа қайта отырғызылды, ал жариялау тек ағылшын азаматтық соғыстарына және патшалық аралықтарына қатысқан көптеген азаматтарға рақымшылық жасауды ғана емес, сонымен қатар Англияда бұрын-соңды болмаған діни бостандықтарды ұсынды. Куакерлерге тікелей әсер ететін жарлықтың бір бөлігі былай деп жазылған: "біз ар-ожданның еркіндігін жариялаймыз және ешқандай адам діни мәселелерде пікірлердің айырмашылығы үшін алаңдаушылыққа ұшырамайды немесе күмәнге ұшырамайды, бұл Патшалықтың бейбітшілігін бұзбайды". Массачусетс пуритандары Бостондағы квакерлерді өлім жазасына кесуді ақтайтын мәлімдеме жасап, оны патшаға жіберді. Алайда бұл құжат тез арада корольдің Эндикотт пен басқа да Жаңа Англия губернаторларына берген мандамусымен қарастырылды. Бұл құжат барлық квакерлерді Жаңа Англия түрмелерінен босатып, Англияға жіберуді талап етті. Холдер, Шаттак және басқалар Джордж Фокспен қалай әрекет ету керектігі туралы кеңес берді. Олар Сэмюэл Шаттакты Эндикоттке жеке өзі тапсырманы жеткізуге тағайындады. Ральф Голдсмитпен бірге келген кеме Шаттук пен басқаларды Жаңа Англияға алып кетті, ал Эндикоттпен жаман қарым-қатынаста болған Шаттук оған патша мөрі бекітілген құжатты ұсынды. Ендикотты бұл ұсынысты орындауға мәжбүр етті, бірақ ол өзіне қарсы куәлік береді деп қорқып, Англияға қайтып келуге құмар болған квакерлерді жібермеді. Уиттер бұл оқиға туралы "Патшаның хабаршысы" атты өлеңінде жазған. Ендикотт Массачусетс билігін кез келген заңсыздықтардан тазарту және Массачусетс жарғысының төлемді қамтамасыз ету үшін Лондонға делегация жіберуді жөн көрді. Ол екі адамды жіберді, біреуі Саймон Брэдстрит, екіншісі квакерлерді қудалаудың басты бастамашысы болған дін қызметкері, Джон Нортон. Бұл адамдардың Лондонға келгенін естіген Холдер, Копленд, Фокс және Бостондық шейіт Уильям Робинсонның әкесі екеуін кісі өлтіру қылмысы үшін айыптап отырды. Екі адамнан тұратын делегация Англиядан жарғының жалғасатынына сеніп кетті, бірақ оған Массачусетсте танымал емес шарттар да берілді. Ерлер Нью-Англияға оралған кезде қашып, ашумен қарсы алынды. Брэдстрит дауылды бастан кешіре алса, Нортон олай ете алмады және қайтып келгеннен кейін бір жылдан кейін қайтыс болды.

Кейінгі өмірі

Англияда бірнеше жыл болғаннан кейін Холдер Жаңа Англияға оралып, Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласында қоныстанды. Ол Роджер Уильямстан "Сабырлық аралын" сатып алып, оны әйеліне үйлену тойына сыйлық ретінде берді. Ол көп саяхаттады, әсіресе 1663 жылы, бірақ 1666 жылы Англияға оралған болуы мүмкін, өйткені оның ұлы Глостерширде дүниеге келді. 1672 жылы Холдер Джордж Фокспен Нью-Йоркте болды, Фокс Жаңа Англияға жасаған сапары кезінде. 1673 жылы оның есімі Ньюпорттағы еріктілердің тізімінде пайда болды. Кристофер Холдер Род-Айлендте өте жоғары бағаланған екені 1670-жылдардың ортасындағы оқиғалардан айқын көрінеді. 1675 - 1676 жылдары Род-Айлендтің құрлықтағы қалалары патша Филипп соғысы кезінде қираған. Көптеген жергілікті халықтар мен ағылшын қоныстанушылары арасындағы бұл қақтығысқа Вимпаноагтардың сахемі Метакометтің аты берілді, ол сонымен қатар король Филип деп те белгілі болды. Басқа колонияларға қарағанда индейлермен тату болса да, географиялық жағдайға байланысты Род-Айленд колониясы осы қақтығыстан зардап шекті, Уорвик пен Паутухет елді мекендері толығымен жойылып, Провиденстің көп бөлігі де жойылды. 1676 жылы сәуірде Род-Айленд штатының Бас Ассамблеясы "осы колониядағы қиын-қыстау және қиын-қыстау уақытта, осы Ассамблея ең ақылды тұрғындардың кеңесі мен келісіміне ие болғысы келеді, егер ол жалпы игілік үшін болса, келесі отырыста Кристофер Холдер мырзаның және тағы 15 адамның серіктестігін және кеңесін қалайды" деп дауыс берді. Род-Айлендтегі Кристофер Холдер туралы соңғы дерек 1680 жылы салық төлеген кезінен басталады. Көп ұзамай Англияға оралып, 1682 жылы мамыр айында оған соғыс ант беруден бас тартқаны үшін тұтқындалды. 1660 жылы квакерлерге көрсетілген мейірімділік кейінге шегеріліп, қуғын-сүргін қайта басталды. Келесі жылы ол тағы да тұтқындалып, 1685 жылға дейін Корнуолл қаласында қамалды, сонда король Джеймс II бүкіл патшалық бойынша қамалған барлық квакерлерді тағы да босатты.

Өлім және мұра

Ол бостандыққа шыққаннан кейін миссионерлік қызметінен зейнеткерлікке шықты, өйткені ол өзінің ауыр өмір сүруінен және зорлық-зомбылықтан қатты шаршады. Оның өлімі келесідей жазылды: "Соммерсет графтығындағы Пуддимордан Кристофер Холдер, Алмондсбери 13, 4 мо. 1688 [13 маусым 1688], және Хазвелл қаласында жерленді". 1909 жылы филантроп Оливия Слокум Сейдж, Рассел Сейдждің жесірі, Принстон университетінің жатақханасын сыйлады, ол оның ата-бабасы Кристофер Холдердің құрметіне аталған. Ғимарат - готика стиліне тән төртбұрышты ғимарат. Ғимараттың қасбетіне салынған тақташа Холдер туралы естелік жасайды.

Отбасы

Холдер екі рет үйленген, оның екі әйелі де квакерлік белсенділер болған, олар бір-бірімен дос болған және жиі тұтқындалған квакерлік достарын қолдаған. Оның алғашқы әйелі Мэри Скотт 1665 жылы 17 қазанда қайтыс болды, ал сол жылдың 30 желтоқсанында Томас пен Мэри Клифтонның қызы Хоуп Клифтонға үйленді. Клифтондар Глостерширден келген, 1641 жылы Конкордқа көшіп келді, содан кейін екі жылдан кейін Провиденске қоныс аударды және квакерлер болды. Холдердің бірінші әйелімен екі баласы, екіншісімен тағы жеті баласы болды. Әр некеден тек ең үлкен бала аман қалған. Оның бірінші некедегі үлкен баласы Мэри (1661 1737) Пэлег Слокумға (1654 1733) тұрмысқа шыққан; олардың он баласы болды. Слокэм квакер дін қызметкері болды, ал отбасы Дартмутқа (Массачусетс штаты) көшіп барды, онда Слокэм 1699 жылы бірінші квакер кездесу үйін салды. Холдердің екінші некесінің ең үлкен баласы Кристофер, 1666 жылы Глостерширдің Винтерборн қаласында дүниеге келді. Ол 1691 жылы Винтерборнның Элизабет Дэниеллге үйленді, сол кезде оның резиденциясы көршілес Сомерсеттегі Халлатроу деп аталды. Кристофердің Ньюпортта (Род-Айленд штаты) жері болды. 1692 жылы ол жерді Роджер Гулдингке 50 акр сатты.