Кіріспе

HMCS Bonaventure – Канаданың әскери-теңіз күштеріндегі үшінші және соңғы авианосец болды. Ұшақ тасымалдаушы кеме бастапқыда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері үшін HMS Powerful деген атпен салынбақ болған. Соғыс аяқталғаннан кейін кеменің құрылысы тоқтатылып, 1952 жылы ғана жаңадан басталды, бұл жолы Канада Корольдік теңіз күштері үшін өзгертілген жоба бойынша. Кеме 1957 жылы «Бонавентура» деп қайта аталды және 1970 жылы қызметтен шығарылғанға дейін НАТО флотының маңызды теңіз патрульдері мен теңіз жаттығуларына қатысты, сондай-ақ Куба зымырандық дағдарысына да қатысты. Өмірі бойы «Бонавентура» кемесі үш корпустық идентификациялық нөмірді таңбалады: RML 22, RRSM 22 және CVL 22. Қызметтен шығарылғаннан кейін «Бонавентура» Тайваньда металл тескісіне сатылып, мақұлданып, жартылай бөлшектелді.

Сипаттама

Бастапқыда екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Colossus класының екінші партиясының бөлігі ретінде HMS Powerful ретінде салынған кеменің құрылысы соғыс аяқталғаннан кейін тоқтатылды және құрастырылған корпусы сақтауға қойылды. 1952 жылы Powerful кемесін Канада Корольдік теңіз күштері сатып алды, ал корпус Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласындағы Harland & Wolff кеме жасаушылығына жеткізілді, модернизацияланған Majestic подкласының жобасы бойынша аяқталу үшін. Кеменің жалпы ұзындығы 215 метр (704 фут), ең үлкен ені 39 метр (128 фут), суға бату тереңдігі 8 метр (25 фут) болды. Кеменің стандартты суыруы және толық жүктелгендегі суыруы құрады. Bonaventure екі бу турбинасымен, екі валмен қозғалды, олар төрт Admiralty 3 барабанды қазандықтан шығарылатын бумен қуат алды. Турбиналардың бу қысымы құрады. Ұшақ тасымалдаушының максималды жылдамдығы болды және ол май отынының көлемін тасыды. Кемеде 1370 офицер мен сарбаздық қызметкерлерден тұратын экипаж болды. Оқ-дәрі қоймаларын қосымша қорғау үшін олардың үстіне қорғағыш плиталар орнатылды. Ұшақ тасымалдаушы кемесі төрт екі оқты /50 калибрлі Mk 33 зеңбірегімен және төрт жеке салюттық зеңбірекпен қаруландырылды. Америкалық 3 дюймдік/50 калибрлі зеңбіректер 40 мм-лік зеңбіректерге қарағанда артық таңдалды. Bonaventure өзінің бауырларынан ерекшеленді, себебі ол биік торлы мачтаға, иілген түтікке және 3 дюймдік зеңбіректер орналасқан үлкен спонсонға ие болды. Оның ерекшелігіне АҚШ Әскери-теңіз күштерінің радарымен, атап айтқанда SPS 8A биіктік табушы және SPS 12 әуе іздеу радарын жабдықтауы да кірді.

Ұшақ

Жаңа конструкция аясында "Бонавентура" әуе кемесіне оның әуе күштеріне қатысты үш салыстырмалы түрде жаңа технологиямен жабдықталды. Majestic класының дизайны қонуға дейін салмағы бар ұшақтарды ұшыруға және қалпына келтіруге мүмкіндік берді. "Бонавентура" бұл шекті жақсартты, салмағы бар ұшақтарды қондыра алды. Ұшақтарды көтеру платформалары үлкейтілді, үлкен ұшақтарды қабылдау үшін. Жаңа конструкцияға сондай-ақ бұрышты ұшу палубасы, бу катапульттары және оптикалық қону жүйесі енгізілді. Бұрышты ұшу палубасы ұшақтарды тұрақтап қою үшін орынды шектемей, әуе кемесінің қону алаңын ұлғайтты және ескірген апаттан қорғау кедергілерін алып тастауға мүмкіндік берді. Өзінің қызмет ету кезеңінде "Бонавентура" бес эскадрильяны алып жүрді. Ұшақ тасымалдаушының бастапқы әуе тобы он алты McDonnell F2H Banshee реактивтік истребителінен және сегіз Grumman CS2F Tracker су астына қарсы күрес (ASW) ұшағынан тұрды. VF 870 және VF 871 эскадрильяларынан ұшқан "Банши", VS 880 және VS 881 эскадрильяларынан ұшқан "Трекер", сондай-ақ HS 50 эскадрильясынан ұшқан Sikorsky HO4S ASW тікұшақтары "Бонавентурадан" ұшты. "Баншилер" тығыз сыйып, "Бонавентура" оларды қабылдауға шамасы келмеді. "Трекерлер" 1959 жылға дейін толыққанды жұмыс істемеді. Осыған қарамастан, "Бонавентура" тәулік бойы үздіксіз операциялар жүргізіп, әрқашан төрт "Трекер" және екі HO4S тікұшағын ауада ұстады, ал HO4S-тер аумақты бақылап отырды. HO4S тікұшақтары суға батыру сонарларымен және 1958 жылдан бастап Mark 43 торпедаларымен жабдықталды. "Баншилер" 1962 жылы қызметтен шығарылды, бірақ олардың орнына жаңа ұшақтар келмеді. Кеменің міндеті таза ASW-ге ауыстырылды және әуе күші қайта құрылды, истребительдер алынып тасталды, бірақ сегіз "Трекер" сақталды және HO4S тікұшақтарының саны он төртке дейін арттылды. 1963 жылы әуе кемесі HO4S тікұшақтарын ауыстыру үшін тапсырыс берілген жаңа Sikorsky CHSS 2 Sea King тікұшақтарын пайдалануға мүмкіндік беру үшін қайта жөндеуден өтті. "Бонавентура" қызметтен шығарылғаннан кейін оның бұрынғы ұшақтары CFB Shearwater және басқа да жағалаудағы базалардан жұмыс істеуді жалғастырды.

Құрылыс және сатып алу

Британ үкіметі 1942 жылғы 16 қазанда Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласындағы Харланд пен Вольф кеме жасаушылығындағы кеме құрылыс алаңы ашылғаннан кейін Majestic класына жататын екінші корпус жасауға бұйрық берді. Ұшақ тасымалдаушының шассисі 1943 жылғы 21 қарашада 1229 нөмірімен салынды. Британ Әскери-теңіз министрлігі кемеге Powerful деген ат қойды. Powerful 1945 жылғы 27 ақпанда суға түсірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 1946 жылғы мамыр айында жұмыс тоқтатылды, ал корпус Белфаста толыққанды аяқталмай тұрып қалды. 1952 жылы Канада Корольдік теңіз күштері қолданыстағы ұшақ тасымалдаушыларын жаңалауды жоспарлады. 23 сәуірде Канада үкіметі Powerful сатып алу үшін 21 миллион доллар жұмсауға рұқсат берді. Канада Корольдік теңіз күштеріне Ұлыбританиядан Hermes кластың ұшақ тасымалдаушысы да ұсынылды, бірақ ол тым қымбатқа бағаланды, ал АҚШ теңіз күштерінен алынған екі кеме де қымбат деп есептелді. Powerful таңдалуының себебі шығындарды ескерумен қатар Ұлыбританияға қаржылық қолдау көрсету болды. Powerful сатып алу туралы келісім 29 қарашада қол жеткізілді, бірақ ол 12 шілдеге дейін кері күшке ие болды. Powerful жұмысы жаңадан басталды, бұл жолы бұрышты ұшу алаңы және бу катапульттары сияқты ұшақ тасымалдау саласындағы соңғы жетістіктерді қамтитын жаңартылған дизайнға ие болды. Дизайн өзгерістеріне тағы 10 миллион доллар жұмсалды. Басқа өзгерістердің ішінде американдық радар және қару-жарақ болды. Құрылысы 1957 жылғы 17 қаңтарда аяқталды, ал кеме Белфаста Канада Корольдік теңіз күштеріне тапсырылды, капитаны Г.В. Гросс басқарып, Bonaventure деп аталып, Канаданың Ұлттық қорғаныс министрі Ральф Кампнидің әйелі кемені суға түсірді.

Ертегі қызмет

Бонавентураға атау Санкт-Лоуренс шығанағындағы құстар қорығы Бонавентура аралынан берілген. Ол Канадаға толыққанды тиесілі болған алғашқы әуе кемесі және бастапқыда сауданы қорғау міндеті жүктелген. 1957 жылдың наурыз айында авианосец өзінің ұшақтарымен бірге Англия арнасында сынақ жүргізді. 19 маусымда "Бонавентура" Канадаға бағытталды және 26 маусымда үй портына, Галифаксқа (Новая Шотландия) келді. Ол өзінің палубасында экспериментальды гидрофойл "Брас д’Ор" ұшағымен бірге келді. Қазан айында әуе кемесі VF 870 ("Банши"), VS 881 ("Трекер") және HO4S тікұшағынан құралған әуе тобымен Кариб теңізінде сынақтарды бастады, бұл сынақтар 1958 жылдың басына дейін жалғасты. Бұл операцияға Корольдік теңіз күштерінің ұшақ тасымалдағыш кемесімен бірлескен операциялар кірді. 2 қазанда "Бонавентурадан" HMCS Shearwater әскери-әуе базасына ұшып бара жатқан "Банши" истребителі теңізде жоғалып кетті. Іздеу жұмыстары ұшақ пен ұшқышты таба алмады. 15 қаңтар 1958 жылы капитан Уильям Лэндимор кеменің бас офицері болды. 25 ақпанда 1958 жылы "Банши" ұшағы ұшып шыққаннан кейін теңізге құлап, ұшқыш қаза тапты. 4 наурызда "Банши" тағы бір апатқа ұшырады: ұшақ қалыпты түрде палубаға қонғанда, тежегіш жүйенің істен шығуы салдарынан истребитель кеменің сол жағына аударылып, ұшқыш қаза тапты. Соңында, сол жылы "Бонавентура" "Нью Брум IX" және "Шарп Сквалл IV" теңіз жаттығуларына қатысты. "Шарп Сквалл IV" кезінде ұшып көтерілген кезде "Банши" кеменің басынан жоғалып кетті. 1958 жылдың қараша айында Ньюфаундлендтің Гранд Банкі жағалауында жұмыс істеп жатқанда, "Бонавентура" мен оның эскорттары ресейлік балық аулау траулерлерінің маңында патрульдеу кезінде Кеңес теңіз күштерінің су асты қайығымен байланысқа түсті. Жыл соңында әуе кемесі Ұлыбританияға сапар жасады, содан кейін Сент-Джонда (Нью-Брансуик) жөндеуге кірді. 12 қыркүйек 1959 жылы капитан Джон О'Брайен кемеге қолбасшылық етті. 1960 жылы НАТО Солтүстік Атлантиканы қорғау жоспарын қайта ұйымдастырды, ал Канаданың жаңа жоспарға қосқан үлесі "Бонавентура" басқаратын су астына қарсы күрес тобына негізделді. 1960 жылдың қараша айында авианосец флотқа қайта қосылды, VF 870 ("Банши"), VS 880 ("Трекер") және HS 50 (HO4S) эскадрильяларын қабылдады. 1961 жылдың ақпанынан бастап "Бонавентура" "Топут Дройт" теңіз жаттығуына қатысты, одан кейін жазда АҚШ Атлантика флотымен бірге жаттығулар жасады және қазан айында тағы да теңіз жаттығуларына қатысты. 30 тамыз 1961 жылы капитан Ф. С. Фревер кемеге қолбасшылық етті. 1962 жылдың сәуір айында "Бонавентура" ұшақпен (Трекер) 10 000-шы рет палубаға қонды. 30 қыркүйек 1962 жылы Канада "Банши" флотын кері қайтарып алды және "Бонавентураның" миссиясы су астына қарсы соғысқа толыққанды ауысты. Әуе тобы енді тек VS 880 және HS 50 эскадрильяларынан тұрды. 13 қазан 1962 жылы, Куба зымыран дағдарысының басында, "Бонавентура" мен 1-ші канадтық эскорт эскадрильясы Ұлыбританияның теңіз суларынан өтіп бара жатты. Дағдарыс күшейгенде, "Бонавентура" мен оның эскорттары Канадаға қайтарылды. Дағдарыс аяқталғаннан кейін кеме үй портына оралды және 1963 жылдың қаңтарында Сент-Джонда жөндеу жұмыстарын бастады. Жөндеу кезінде кеме Sea King тікұшақтарын пайдалануға бейімделіп қайта жабдықталды. Ұшақ тасымалдаушы кеме мамыр айында флотқа қайта қосылды, бірақ Галифакс портында қазандық жарылысынан зардап шекті. Жөндеу жұмыстары алты аптаға созылды. 7 тамызда капитан Роберт Тимбрелл кемеге қолбасшылық етті. Сол жылы "Бонавентура" "Шарп Сквалл" теңіз жаттығуына қатысты және қыркүйек айында Гренландия-Исландия аралығындағы ASW қорғанысын сынауға қатысты. Одан кейін әуе кемесімен бірге палубалық операциялар жүргізілді.

Орта өмірдегі қайта құру және тағдыр

1964 жылғы Әскери-теңіз күштерінің бағалауынша, «Бонавентураның» қызмет мерзімін ұзарту үшін оған күрделі жөндеу жүргізу қажет болды. Канада Әскери-теңіз басқармасы кемеге жоспарлы жөндеу жұмыстарын жоспарлап жатқанда, «Бонавентура» «Gooey Duck» теңіз жаттығуына қатысып, қаңтарда Бермудада оқу-жаттығулар өтті. Одан кейін, ақпан айында Жерорта теңізіне аттанды. Онда болып тұрғанда, «Бонавентура» Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау операциясына қатысу үшін Канаданың 22-ші Корольдік полкінен әскерлерді Канадаға қайтарып алды. «Қарлы қаз» операциясы аталды, 95 сарбаз, 54 көлік және 400 тонна жүкті әуе кемесіне тиеп, 30 наурызда Кипрдің Фамагуста қаласында түсірді. Содан кейін «Бонавентура» Канадаға оралып, Норфолк, Вирджинияға барып, «Banshee» ұшағына мүмкін болатын жаңа балама – «A-4 Skyhawk» ұшағымен сынақтардан өтті. Алайда, қаржылық мәселелерге байланысты «Skyhawk» сатып алынбады. Желтоқсан айында «Бонавентура» «Sea King» тікұшағымен теңізде сынақтар жүргізді. 1965 жылғы қаңтарда «Бонавентураның» әуе тобы VS 880 («Tracker»), HS 50 («Sea King»), HU 21 эскадрильясынан HO4S ұшақ күзетшісі және VU 32 эскадрильясынан COD Tracker ұшағынан құралды. 1965 жылғы ақпан-наурыз айларында «Бонавентура» теңіз жаттығуларына қатысып, мамыр айында Ұлыбританияға сапар шекті. 1965 жылғы 2 сәуірде капитан Генри Портер әуе кемесінің командирі болды. Маусым айында «Бонавентура» Лондондерридегі Су асты кемелерге қарсы бірлескен мектепке барды және HNLMS Karel Doorman-мен бірге Оңтүстік-Батыс бағытындағы бірлескен операцияларға қатысты. Келесі жылы, қаңтарда «Бонавентура» алты эскортпен бірге Кариб теңізінде және Оңтүстік Америка суларында Канаданың ең ірі теңіз операциясына қатысты. Жаттығу барысында кеме ақпан айында Рио-де-Жанейроға барды, ал наурызда Галифакске оралды. 1966 жылғы сәуірден бастап кеме Квебек штатының Лаузон қаласындағы Davie Shipbuilding компаниясында жөндеуден өтті. Жөндеуге бапталған бастапқы смета 8 миллион доллар болды. Алайда, жөндеу кезінде кеменің құрылысынан бері байқалған көптеген мәселелер анықталды, бұл шығындардың өсуіне және кешігулерге әкелді. Нәтижесінде, жөндеу 18 айға созылып, 17 миллион долларға бағаланды, бұл жоспардан қалыстырып, бюджеттен асып кетті. 1967 жылғы тамызда жөндеу толыққаннан кейін аяқталды. 1966 жылғы 1 тамызда капитан А.Т. Брайс кемеге командирлік етті. «Бонавентура» 1967 жылғы қарашада жаңа командир, капитан Р.Х. Фоллспен бірге флотыға қайта қосылды, ол 1966 жылғы 21 қарашада командирлікке кіріскен болатын. 1968 жылы Канада Қарулы Күштерінің бірігуінен кейін Канада Корольдік Әскери-теңіз күштері таратылды және «Бонавентура» мен теңіз авиациясы Канада Қарулы Күштерінің қалған бөлігімен біріктірілді, соның салдарынан теңіз авиациясы енді теңіз күштерінің қарауында болмады. 1968 жылғы ақпан айында «Бонавентура» «Sea King» тікұшағы теңізге құлаған теңіз жаттығуына қатысты. Ұшқыштар тірі күйінде құтқарылды және тікұшақ ізделіп табылды. Наурыз айында кеме Нью-Орлеанға (Луизиана штаты) барды, содан кейін келесі екі айды әскери жаттығуларда өткізді. 1969 жыл АҚШ Әскери-теңіз күштерімен оқу-жаттығулармен және Ирландия жағалауындағы «Peace Keeper» теңіз жаттығуына қатысумен өтті. 1969 жылғы 9 сәуірде капитан Дж.М. Каттс әуе кемесінің аға офицері болды. «Бонавентура» 1969 жылғы 22 қазанда Канадаға аттанғанша Портсмутты аралады. Канада әскерилері шығындарды қысқартуға тырысқандықтан, «Бонавентура» пайдасыз деп танылды және соңғы түнгі палубаға қону 28 қазанда өтті, содан кейін Бостонға (Массачусетс штаты) сапар жасады, ал «Бонавентурадағы» соңғы палубаға қону 1969 жылғы 12 желтоқсанда болды. «Бонавентураға» соңғы бірнеше тапсырмалар қалды. 1970 жылғы 9 қаңтарда капитан Х.В. Вондетт «Бонавентураның» соңғы командирі болды. 1970 жылғы қаңтарда әуе кемесі (ұшақтарынсыз) Корольдік 22-ші полкінің әскерлерін оқу-жаттығу үшін Ямайкаға жеткізуге жіберілді. Ақпан айында «Бонавентура» «Maple Spring» жаттығуына қатысқан фрегаттардың отын қорын толықтыру үшін май құюшы кеме ретінде пайдаланылды. Бұл операция кезінде «Бонавентурада» HS 50 эскадрильясының алты «Sea King» тікұшағы болды. Сәуір айында кеме әскери жаттығудан кейін Норвегияның Нарвик қаласынан Канада әскерлерін алып қайтты және Канадаға қайта оралар жолда Портсмутқа соңғы рет сапар шекті. «Бонавентура» 1970 жылғы 3 шілдеде Галифакстағы HMC Dockyard кемежайында қызметтен босатылды және жою үшін сатылды. Кеме Тайваньның Tung Chen S Steel компаниясымен металл тескілеуге сатып алынып, 1971 жылы бөлшектелді. «Бонавентураның» бу катапультінің компоненттері Австралияның әуе кемесінің катапультін қайта құру үшін пайдаланылды.

Еске алу

Бонавентураның екі кемелік зәкірі болды. Бір зәкір Халифакстағы Пойнт Плезант паркінде Бонавентура зәкірінің ескерткіші ретінде сақталған. Ескерткіш 1973 жылы теңізде қаза тапқан әуе экипажына арналды, бірақ кейіннен қызмет барысында қайтыс болған барлық теңізшілерге арналды. Ескерткіш зәкір мен тізбектерден тұрады, сондай-ақ ескерткіштен суға созылатын кішкентай тізбек ескерткіш пен теңіз арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Зәкір портың аузына қарап тұр. Бейбіт уақытта қаза тапқан теңіз және әуе күштерінің қызметкерлерінің есімдері зәкірдің жанындағы тақташаларға қашалған. 1998 жылдың 6 мамырында Теңіз командасы сыйлаған оң жақ зәкірі Корольдік әскери колледжінде (Сент-Жан) қойылған. Оның екі салюттеу қаруы Ванкувердің Стэнли паркінде орнатылған. Кеменің қоңырауы Дартмут қаласындағы Ширвотер авиациялық мұражайында сақталған, онда кеме тасымалдаушы туралы үлкен модель мен көрме де бар.