Кіріспе
Аллювиалды аймақта өсетін орман Тұщы сулы батпақ ормандар немесе су басқан ормандар - тұщы сумен тұрақты немесе маусымдық суға толы ормандар. Олар әдетте өзендердің төменгі ағысында және тұщы сулы көлдердің айналасында кездеседі. Тұщы сулы батпақ ормандар климаттық аймақтарда, солтүстік аймақтан, орташа және субтропиктік тропиктік аймақтарда кездеседі.
Freshwater swamp forests, or flooded forests, are forests which are inundated with freshwater, either permanently or seasonally. They normally occur along the lower reaches of rivers and around freshwater lakes. Freshwater swamp forests are found in a range of climate zones, from boreal through temperate and subtropical to tropical.
Сыртқы келбеті
Тұщы сулы батпақ орманы - бұл өзінің ерекше гидрологиясы мен өсімдіктерімен сипатталатын ылғалды жерлер экожүйесінің түрі. Бұл ормандар, әдетте, төменгі жатқан жерлерде, өзен жағалауларында және тұщы судың тұрақты қоры бар су тасқыны алаңдарында кездеседі. Минералға бай, салыстырмалы түрде тәтті сумен жиі су басқан орманды тұщы сулы батпақ орман деп атайды. Тропикалық тұщы сулы батпақ ормандар тропикалық жаңбырлы ормандардың кіші тобы болғандықтан, олар басқа тропикалық жаңбырлы ормандар формацияларымен бірқатар экологиялық қасиеттерді бөліседі. Алайда, осы ортақ сипаттамалардан басқа, тұщы сулы батпақ ормандар мен басқа тропикалық жаңбырлы ормандардағы қоршаған орта өте әртүрлі болуы мүмкін. Ішкі, тұщы сулы батпақ ормандарда су тасқыны әдетте кездейсоқ, ретсіз немесе маусымдық болып келеді. Судың тереңдігі де әр түрлі, бірнеше сантиметрден бірнеше метрге дейін. Бұл физикалық факторлар бір-бірінен немесе бірігіп тұщы сулы батпақ ормандардың экологиясына әсер етеді. Жаңбыр, өзендер мен жер асты сулары - тұщы сулы батпақты ормандар үшін судың барлық көздері, ал жаңбыр - торф батпақты ормандар үшін судың жалғыз көзі. Тұщы сулы батпақ ормандағы судың түсі су мен топырақтағы өсімдік материалдарының мөлшерін көрсетеді. Сулы топырақ топырақтары, тек жаңбырдан ғана қоректік заттарды сіңіретін омбротрофты батпақ ормандардан айырмашылығы, салыстырмалы түрде қоректік заттарға бай. Тұщы сулы батпақ ормандарда жаңбыр мен су деңгейінің өзгеруі қоректік заттар мен аллювиалды топырақтың төмендегідей жинақталуына әкеледі. Тұщы сулы батпақ ормандардың қоректік заттарға бай топырақтарының арқасында сулы-батпақты жерде күріш өсіру және пальма майы плантациялары ауыл шаруашылығында кең таралған.
Гидрология
Сулы экожүйелердегі геоморфологиялық, биологиялық және биогеоморфологиялық процестер мен функциялар су ағынына айтарлықтай әсер етеді. Ағын геоморфологияға елеулі әсер етеді, кеңістіктік және уақытша бетондық қоғамдастық құрылымына әсер етеді. Тұщы сулы батпақ ормандар тұрақты немесе маусымдық түрде тұщы сумен суға батып, су деңгейі жыл бойы өзгеріп отырады. Олар жиі баяу жүретін немесе бұралып өтетін өзендермен, бұқа көлімен және басқа да су айдындарымен байланысты. Макромықтылардың жиынтықтарына гидрологиялық байланыс елеулі әсер етті, жоғары байланыстағы су айдындары оқшауланған су айдындарына қарағанда макромықтылардың көп түрленуімен ерекшеленді, олар аз сандаған таксондармен басым болды. Осыған ұқсас әсерлер тропикалық экожүйелерде байқалады, мұнда ылғалды немесе муссондық маусымдағы су тасқыны көшіп-қонушы түрлердің үлесін арттырып, қоғамдастық жиынындағы өзгерістерге әкелді. Шағын масштабта, физикалық ортаның өзгеруіне әкелетін ағын режимін өзгертулер мекендер түр-түрін арттыра алады және нәтижесінде түрлердің әртүрлілігін арттырады. Сонымен қатар, су тасқыны немесе құрғақшылық сияқты қиын кезеңдерде түрлер үшін өте әртүрлі орта пана болуы мүмкін. Тұщы сулы батпақ ормандарда су басу жағдайына байланысты жұмсақ, тұрақсыз және оттегісіз топырақ бар, бұл шынайы мангроворт орманында кездесетін ағаштардың ерекше тамыр бейімделуінің эволюциясына әсер еткен болуы мүмкін.
Флора
Тұщы сулы батпақ ормандардағы өсімдіктер су басу жағдайында өмір сүруге бейімделген. Жалпы ағаш түрлеріне мангровтардың, пальмалардың және махогань мен эбоний сияқты қатты ағаш ағаштарының әртүрлі түрлері жатады. Ағаш шатыры тығыз болады және көлеңкелі ортаны қалыптастырады.
Биологиялық әртүрлілік
Тұщы сулы батпақ ормандар биологиялық әртүрлілікке бай және өсімдіктер мен жануарлардың көптеген түрлеріне тіршілік ортасын қамтамасыз етеді. Олар көптеген су жануарлары, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар мен сүтқоректілерді қолданады. Бұл экожүйелерде құстар да көп. Су басу жағдайлары бұл аймақтарды балық өсіру және ұрықтандыру үшін аса маңызды етеді. Оңтүстік Суматрада әртүрлі күшейген оттар пайдаланылды. Онда бай және күрделі орта өрттің кең таралуы мен жиі болуы нәтижесінде отқа төзімді Melaleuca L. түрлерінің біркелкі топырақтарынан тұратын тіршілік ортасына айналды. Сонымен қатар, осы экожүйелерді дұрыс басқаруға жол бермеу, яғни орманды көптеп кесу және ауыл шаруашылығына қайта өңдеу экологиялық және биологиялық әртүрліліктің нашарлауына және жоғалуына әкеліп соқты.
Бейімделулер
Тұщы сулы батпақ ормандардағы көптеген өсімдіктер су баскан топырақтармен күресу үшін арнайы бейімделулерге ие, мысалы, мангроволарда оттегі алмасу үшін пневматофорлар (әуе тамырлары). Кейбір жануарлар осы ылғалды ортада өмір сүруге бейімделген, мысалы су астында тіршілік ететіндер судан оттегі сіңіретін өткір терісі бар.
Экожүйелік қызметтер
Тұщы сулы батпақ ормандарда әр түрлі экожүйелік қызметтер бар. Олар су тасқыны кезінде артық суды сіңіріп, су тасқынына қарсы табиғи буферлер ретінде әрекет етеді. Олар суды сүзіп, шөгінділер мен ластаушы заттарды ұстап, судың сапасын жақсартуға көмектеседі. Бұл ормандар көміртегіді жинап, климаттың өзгеруін азайтуға ықпал етеді.
Адамға арналған
Жергілікті қоғамдастықтар көбінесе сүрек, ағаш емес орман өнімдері (мысалы, жемістер, бал) және балық сияқты ресурстар үшін тұщы сулы батпақ ормандарға сүйенеді. Дәстүрлі егіншілік батпақ ормандар айналасындағы құрғақ, биік жерлерде жүргізілуі мүмкін. Алайда, орманды тұрақты пайдалану және жерді қайта өңдеу осы экожүйелерге қауіп төндіреді.
Қорғау
Тұщы сулы батпақ ормандар әлемдік маңызы бар және олардың экологиялық маңыздылығына байланысты қорғалатын аумақтар немесе Рамсар ылғалды жерлері болып табылады. Қорғау жұмыстары осы экожүйелерді бүлінуден қорғауды және жерді тұрақты пайдалануды насихаттауды көздейді.
Қауіптер
Тұщы сулы батпақ ормандарда урбанизация, ауыл шаруашылығы, ағаш кесу және су бұру жұмыстары нәтижесінде мекен-жайлар жойылып, бұзылады. Климаттың өзгеруі, соның ішінде теңіздің деңгейінің көтерілуі су деңгейі мен тұздылығын өзгертіп, осы экожүйелерге қауіп төндіреді.
Тұщы сулы батпақ ормандар экоөңірлері
Әлемде тұщы сулы батпақ ормандар Оңтүстік-Шығыс Азияда, тропикалық Африка мен Оңтүстік Америкада кездеседі, олардың ең үлкен аумақтары Амазонка алабының бөлігі болып табылады. Оңтүстік-Шығыс Азияда олар бүкіл аймақта кездеседі, көбінесе Таиланд пен Мьянмадағы Меконг, Чао Пхрая және Иравади сияқты ірі өзендерге, сондай-ақ Джохордағы Седили өзендері сияқты көптеген кіші жүйелерге жақын. Тұщы сулы батпақ ормандар көбінесе ылғалды климаттық аймақтарда кездесетін болса да, оларды маусымдық құрғақ аймақтарда, мысалы, Батыс Жаңа Гвинея мен Шығыс Явада да кездестіруге болады. Тұщы сулы батпақ ормандар Оңтүстік-Шығыс Азияда салыстырмалы түрде зерттелмеген орман түрі болып табылады, себебі оларға қол жеткізу қиын және олар масалар сияқты жәндіктер тарататын ауруларды сақтай алады. Бразилияның Амазонка алабында маусымдық су басқан орман várzea деп аталады және ақ су басқан орманды білдіреді. Игапо - қара су басқан орман. Мысалы, мангроу және торфты орман басқа ылғалды алқаптарға қарағанда көбірек назар аударады. Торфты батпақ ормандар - су баскан топырақтар ағаш қалдықтарының толық ыдырауын болдырмайды, бұл уақыт өте келе қышқыл торфтың қалың қабатын құрайды.