Кіріспе

Эрнест Хемингуэйдің "Үлкен екі жүректі өзен" атты әңгімесі - американдық жазушы Эрнест Хемингуэйдің 1925 жылы Бони мен Ливеррайт баспасында жарық көрген, Хемингуэйдің қысқа әңгімелерінің алғашқы американдық томы. Онда бір ғана кейіпкер, Хемингуэйдің қайталанатын автобиографиялық кейіпкері Ник Адамс бар, оның сөйлеу дауысы үш рет естіледі. Бұл оқиға соғыстың бүлдіруші қасиеттерін зерттейді, оған табиғаттың сауықтыру және қалпына келтіру күші қарсы тұрады. Ол жарық көрген кезде сыншылар Хемингуэйдің шамалы жазу стилін мақтады және ол оның канонында маңызды еңбекке айналды. Бұл әңгіме Хемингуэйдің жазудың мұздық теориясын қолданған алғашқы шығармаларының бірі; прозаға модернисттік көзқарас, онда негізгі мағына нақты айтылғаннан гөрі, ым-ишара жасалған. "Үлкен екі жүректі өзен" тек қана сипаттамалық және қасақана сюжетсіз. Хемингуэй Сезанн суреттерінің көрнекті жаңалықтарынан әсер алды және суретшінің негізгі суреттен гөрі төменгі фокуста фондың шағын бөлшектерін ұсыну идеясын қабылдады. Бұл әңгіменің ішінде балық аулау сапарының кішкентай бөлшектері терең зерттеледі, ал ландшафттық жағдайға, әсіресе батпаққа, шамалы көңіл бөлінеді.

Бастапқы және жарияланым

1922 жылы Хемингуэй әйелі Хэдлимен бірге Парижге көшіп барады, онда ол "Торонто Стар" газетінің шетелдік тілшісі болып жұмыс істеді. Ол Ф. Скотт Фицджеральд, Форд Мадокс Форд, Джеймс Джойс, Езра Пунд және Гертруда Стайн сияқты модернист жазушылармен дос болды және оларға ықпал етті. 1923 жылы оның алғашқы басылып шыққан еңбегі, "Үш әңгіме және он өлең" атты кішігірім жинағы, келесі жылы біздің заманымызда (аға әріптерсіз) қысқа виньеткалар жинағы пайда болды. Біздің заманымызда Нью-Йоркте басылып шығады деп үміттеніп, 1924 жылы ол "Үлкен екі жүректі өзен" атты соңғы шығармасын құрастыратын жинаққа қосылатын әңгімелер жаза бастады. Ол сол жылдың мамыр айында әңгімені жазуды бастады, бірақ қыркүйекке дейін аяқтамады, өйткені ол жазды Езра Паунд пен Форд Мадокс Фордқа журналды іске қосуға көмектесіп өткізді. "Үлкен екі жүректі өзен" шығармасының автобиографиялық элементтері бар. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хемингуэй 19 жасында Қызыл Крест ұйымына мүше болып, Фоссальтадағы Италия майданына жедел жәрдем жүргізушісі ретінде жіберілді. Ол сол жердегі алғашқы күні ол оқ-дәрі фабрикасының жарылысынан қаза тапқан жұмысшы әйелдердің сүйектерін алуға көмектесті, ол туралы ол кейіннен "Күнде өлім" деп жазды: "Мен толық өлгендерді мұқият іздегеннен кейін біз бөлшектерді жинағанымызды есіме аламын". Бірнеше күннен кейін, 1918 жылдың 8 шілдесінде, оның аяғының арасына миномет жарылып, ауыр жарақат алған. Ол Миландағы ауруханаға жіберілді, онда ол алты ай бойы сауығып, үйіне оралғаннан кейін, 1919 жылдың қыркүйегінде екі орта мектеп досымен бірге Мичиганның жоғарғы жарты аралындағы Сени маңындағы ауылға бір апталық балық аулау және кемпингке барды. Бұл сапар "Үлкен екі жүректі өзен" үшін шабыт болды. Қолжазбада көпшілік алмастырушылар қолданылған, бұл ерте нұсқада көбірек таңбалар енгізілгенін көрсетеді, бірақ басылымда оның достары мен қала тұрғындары туралы айтылғандар алынып тасталды, бұл Никті орманға жалғыз қалдырды. Хемингуэй 1925 жылдың қазан айында Штайнға жобаны оқып беру үшін берді; ол Никтің көзқарасынан жазылған сана ағынының 11 беттік бөлімін кесуге кеңес берді. Хемингуэй оның кеңесін қабыл алып, аяғын қайта өңдеп, редакторына: "Мен кітаптағы соңғы әңгіменің соңғы он бір беті бос екенін анықтадым". Биограф Джеймс Меллоу өзінің мансабының осы ерте кезеңінде Хемингуэй өзінің талантын толықтай дамыта алмағанын және өзіндік ойлануды жазуға толықтай кіріктіре алмағанын жазады; Меллоу сонымен қатар өшірілген үзінді "көлік туры" болуы мүмкін деп санайды. 1925 жылы 5 қазанда "Біздің заманымызда" кітабының кеңейтілген басылымы (тақырыбында әдеттегідей үлкен әріппен) Нью-Йорктегі Бони мен Ливеррайт баспасында жарық көрді. Соңғы әңгіме екі бөлімнен тұрады: "Үлкен екі жүректі өзен". Кейіннен бұл шығарма Хемингуэйдің 1938 жылы қазан айында жарық көрген "Бесінші бағана және алғашқы қырық тоғыз әңгіме" жинағына, сондай-ақ қайтыс болғаннан кейін жарық көрген екі әңгіме жинағына, "Ник Адамс әңгімелері" (1972) және "Эрнест Хемингуэйдің толық әңгімелері: Финка Вигия басылымы" (1987) жинағына енгізілді. Хемингуэй кескіні 1972 жылы "Ник Адамс оқиғалары" кітабында "Жазу туралы" атты жеке әңгіме ретінде жарық көрді.

Соғыс

Хемингуэй Бірінші дүниежүзілік соғысты "заманымыздың басты фактісі" деп қарастырды. "Үлкен екі жүректі өзен" кең таралған физикалық апатқа және Никтің жеке соғысы мен соғыстан кейінгі тәжірибесіне сілтеме жасайды, бірақ бұл орталық фактілердің ешқайсысы тікелей айтылмаған. Хемингуэйді зерттеуші Джозеф Флора Хемингуэйдің Ник кейіпкерін "өмір мен өлім мәселелерін бұрыннан гөрі мағыналы түрде" жеңіп жатқанын суреттегенін айтады. Киелі кітаптың жазушысы Филип Янг бұл әңгіменің негізінен "ақылдан адаспауға тырысқан" жас жігіттің суретімен байланысты екенін айтады. Ник жараланған күйінде қайтып келеді және Хемингуэй кейінірек әңгімелері мен романдарында қайтадан қолданған кейіпкер түрін енгізеді. Беймәлім жара тақырыбы енгізілген, бұл құрылғы Джейк Барнстың кейіпкерімен аяқталды Күн де шығады . Хемингуэйдің "Үлкен екі жүректі өзен" сияқты ең жақсы көркем шығармалары, мүмкін, жаралану туралы "қара ойлардан" туындаған болса да, Джексон Бенсон автобиографиялық мәліметтер Никтің жеке тәжірибесі ғана емес, жалпы өмір туралы байқаулар жасау үшін кадр құрылғылары ретінде пайдаланылады деп санайды. Адаир өзеннің орнын Хемингуэйдің миномет жарақатының орны - Фоссальта маңындағы Пиаве өзенінің ойдан шығарылған бейнесі ретінде қарастырады. Хемингуэй батпақты ойлауға Портогранде шайқасындағы жерлерден бастаған болуы мүмкін. Бұл шайқас туралы Хемингуэй 1922 жылы газетте былай деп жазған: "Австриялықтар мен итальяндықтар батпақ суында белден терең шабуыл жасап, қарсы шабуыл жасады". Бұдан басқа, Адаир Хемингуэйдің өзіндік жаралануы Ник балықты жоғалтқан сахнада көрініс тапқандығын айтады - "біздің ең үлкен балық" - сумен "сүлгіленген" аяқ киім сияқты сипаттамалық бейнелермен, Хемингуэйдің "жарақаттанғаннан кейін оның аяқ киімдері жылы сумен (қанмен) толтырылғандай сезінетінін" еске түсіреді. "Ауылға қоныс аударатын мейрам" атты еңбегінде Хемингуэй "Үлкен екі жүректі өзен" атты шығармасын еске түсіріп, "күндесінгі жарықпен иығымнан өтіп, кітапқа жазып отырғанын" еске алады. Бұл әңгіме соғыстан қайтып келгені туралы еді, бірақ онда соғыстың аты-жөні аталмаған".

Мұздық теориясы

Хемингуэй Езра Паундтың жазбаларынан әсер алып, имиджизм принциптерін өз жұмысына қолданды. Паундтың ықпалын Хемингуэйдің ертедегі көркем шығармаларына тән, минималистік стильден көруге болады. Ол өзінің ескі жазушыны қатты бағалайтынын айтып, Паундтың "жазу мен жазуға үйреткендері, өмірде болған кез келген баладан артық" екенін мойындады. Ол сондай-ақ Джеймс Джойстен үйренді, ол экономикалық прозаның идеясын одан әрі енгізді. Хемингуэйдің 1920 жылдардағы әңгімелері Пундтың образдық түсінігіне сәйкес келеді. Биограф Карлос Бейкер өзінің әңгімелерінде Хемингуэй "ең аз нәрседен барынша көп нәрсені алуға, тілді кесуге, интенсивтілікті көбейтуге, шындықтан басқа ештеңе айтпауға мүмкіндік беретін әдіспен шындықты айтуға" тырысқанын жазады. Мұздық теориясы "жою теориясы" деп аталады. Хемингуэй жазушы бір нәрсені немесе ұғымды мүлдем басқа нәрсе туралы жазғанда жеткізе алады деп сенді. "Үлкен екі жүректі өзен" романында ол Никтің күнделікті іс-әрекеттерін баяндайды. Бұл оқиғада қарапайым көрінетін егжей-тегжейлер бар: Ник шегірткелерді жинап, кофе пісіреді, үлкен форельді ұстап, жоғалтады. Алайда, бұл оқиғаның шыңы кезінде, қызығушылық пен шиеленістік соншалықты күшті болады, ол Ник өзінің ішкі ойларын ашады және ол үзіліс жасайды. Хемингуэй бұл аулақ болу оқиғаның жүрегін және қозғаушы күшін одан да өткірлендірді деп санайды, ол былай деп жазды: " 'Үлкен екі жүректі өзен' - соғыстан үйге келген ұлы жігіт туралы. Соғыс туралы сөз, соғыс туралы сөз, соғыс туралы ештеңе жоққа шығарылады". Флораның пікірінше, "Үлкен екі жүректі өзенде" Хемингуэйдің басқа шығармаларына қарағанда мұздық теориясы айқын көрінеді. Ол күрделі синтаксистен аулақ болды, себебі Ник балық аулау сапары күрделі болмауын қалады. Мәтінді талдаудан көрініп отырғанындай, сөйлемдердің 70 пайызы қарапайым сөйлемдер - балалық синтаксис, бағынышты емес, және қайталау жиі бағынышты ойлардың орнына қолданылады. Сондай-ақ, қайталау арқылы маңызды ойларды баса көрсететін "әдет-ғұрыптар" жасалып, "бұрынғыдай" айтылады. Абзацтардың ұзындығы әр түрлі, қысқа абзацтар іс-әрекетті күшейтеді. Бенсон "Индиан лагері" мен "Үлкен екі жүректі өзен" романында Хемингуэйдің прозасы басқа әңгімелерге қарағанда өткір әрі абстрактілірек болды деп жазады. Ол қарапайым сөйлемдер мен сөздік техникасын қолдану арқылы газеттер үшін жазуды үйренді. Хемингуэй "Үлкен екі жүректі өзеннің" құрылымы Сезаннге ұқсауын қалады. 1924 жылдың тамызында Штайнға жазған хатында ол былай деп жазды: "Мен екі ұзақ әңгімені аяқтадым және Испанияға кетер алдында жұмыс істеген ұзақ әңгімені аяқтадым, онда мен Сезанн сияқты елде жүрмін және өте қиын уақыт өткіземін, кейде оны сәл түсінемін. 100 беттен асады, ештеңе болмайды, елде бәрі керемет. Мен бәрін ойлап таптым". Оның өзен мен ауылды суреттеуі постимпрессионисттік стильдің әсерін көрсетеді. Хемингуэйге модернистер қатты әсер етті. Ол жиі Люксембург мұражайына барып, Сезаннның үш картинасын - "Ле-Эстак", "Ферма соты" және "Лес-Пеплер" картиналарын көрді. Сесаннның сурет сериясы Berheim Jeune галереясында әңгіме жазуға кіріспес бұрын көрмеге қойылды. Хемингуэй "А Moveable Feast" атты еңбегінде "Сезаннның суреттерінен мен бір нәрсе үйрендім, ол жай ғана шынайы сөйлемдерді жазуды болдырмады, бұл әңгімелер мен оларға енгізуге тырысқан өлшемдерге ие болды". "Үлкен екі жүректі өзенді" Сезанн суреттерімен салыстыра отырып, Берман Хемингуэйдің "форманы, кеңістікті және жарықты бейнелейтін" суретті құрып, тығыз сипаттамалық үзінділер "жарық пен форманы басымдылықпен визуалды, кеңістікті қатты қамтыған" деп көрсетеді, ал ортаңғы жерде "Біз [ағаштарды] тек тік пішіндер мен қара түстер арқылы сезінеміз". Кеннет Джонстон Хемингуэйдің символиканы бояу мен щеткамен суреттеудің орнына қолданғанын айтады. Ол өрттен кейінгі қаланың сипаттамасын және темір жол жолдарын "ландшафты кесіп өтетін" сөздер ретінде қарастырады, бұл физикалық Сезанн пейзажына ұқсас. Лагерьдің егжей-тегжейлі жерлері мен Никтің күнделікті іс-әрекеттері әңгіменің алдыңғы жағына толысады, ал орман мен қорқынышты батпақ, аяқ астынан, анық емес және тек өтіп бара жатқанда сипатталады. Өзен алдыңғы және артқы планның арасындағы кедергі ретінде әрекет етеді, және кейбір жерлерде терең, басқаларында жағалау, ағымдары баяу немесе жылдам. Берманның айтуынша, Ник суреттегі тұлға ретінде бейнеленген. Ол кемпингтің алдыңғы жағында және батпақтың күңгірт фоннан алыста көрінеді.

Қабылдау

"Біздің заманымызда" 1924 жылы Парижде, "Үш тау" баспасында, Пундтың модернисттік сериясының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Жұмысты сыншылар жақсы қабылдады; Эдмунд Уилсон жазуды "бірінші ерекшелік" деп сипаттады, ал 1940 жылдары ол "Үлкен екі жүректі өзен" туралы тағы да жазды, "Американың орта батысындағы бала аласағақпен бірге әдемі кішкентай шедеврді балықтайды". Хикая АҚШ-та жарық көрген кезде сыншылар Хемингуэй қысқа әңгімені декларативтік сөйлемдер мен оның жарқын стилі арқылы қайта жандандырды деп мәлімдеді. 1952 жылы "Қарт пен теңіз" кітабын қарап шыққанда, ол үшін Хемингуэй Пулитцер сыйлығын және Нобель әдебиет сыйлығын жеңіп алады. "Нью-Йорк таймс" газеті "Үлкен екі жүректі өзен" туралы "ол оның алғашқы қысқа әңгімелерінің ішіндегі ең жақсы және ең бақытты" деп жазды. Карлос Бейкер "Біздің заманымызда" атты әңгімелер жас жазушы үшін ерекше жетістік деп санайды. Джозеф Флора "Үлкен екі жүректі өзенді" "Біздің заманымыздағы жинақтың ең жарқын жинағы" деп сипаттады. Бенсонның айтуынша, Паунд пен Джойстің ықпалына қарамастан, Хемингуэй "жаңа форманы 20 ғасырдың көп бөлігінде басым ықпалдың позициясына жеткізді". Басқа модернист жазушылардан айырмашылығы, олар өткеннен ажыратылған адам туралы жазды, Хемингуэй өз әңгімелерін қазіргі уақытта орналастырды және осылайша "нағыз модернист" болды.