Кіріспе
Танзаниялық саясаткер және Біріккен Ұлттар Ұйымының өкілі Анна Кажумуло Тибайюка (/t//iː//b//aɪ//dʒ//uː//k//æ/; 1950 жылы 12 қазанда туған) - Танзаниялық саясаткер және Біріккен Ұлттар Ұйымының өкілі. Ол 2010 жылдан 2020 жылға дейін Мулеба Оңтүстік сайлау округінің Ұлттық Ассамблеясының ЧАМА МАПУНДЗИ (CCM) мүшесі болды және 2010 жылдан 2014 жылға дейін Жер, тұрғын үй және адам қоныстарын дамыту министрі қызметін атқарды. Тибайюка сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының бұрынғы орынбасары және Біріккен Ұлттар Ұйымының Адамдық қоныстар бағдарламасының (БҰҰ ХАБИТАТ) атқарушы директоры. Ол 2010 жылы Танзанияда саяси лауазымға үміткер болу үшін отставкаға шыққанға дейін БҰҰ жүйесіндегі ең жоғары екінші африкалық әйел болды.
Anna Kajumulo Tibaijuka (/t//iː//b//aɪ//dʒ//uː//k//æ/; born 12 October 1950) is a Tanzanian politician and United Nations official. She was a Chama Cha Mapinduzi (CCM) Member of the National Assembly for Muleba South constituency during 2010 to 2020 and served as the Minister of Lands, Housing and Human Settlement Developments from 2010 to 2014. Tibaijuka is also a former Under Secretary General of the United Nations and executive director of the United Nations Human Settlements Programme (UN HABITAT). She was the second highest ranking African woman in the UN system, after Deputy Secretary General Asha Rose Migiro, until her resignation in 2010 to run for political office in Tanzania.
Ерте өмір және білім
Тибайюка 1950 жылы 12 қазанда Кагабиро қаласында, Мулеба ауданында, Танганьика территориясында (қазіргі Танзанияның Кагера аймағының бөлігі) шағын фермерлердің отбасында дүниеге келген. Ол 1975 жылы сәуір айында Дар-эс-Салам университетінде ғылым бакалавры дәрежесін алу үшін қабылданды. Ол Сокоин ауыл шаруашылығы университетінің бакалавры дәрежесін алып, Уппсаладағы Швед ауыл шаруашылығы ғылымдары университетінде ауыл шаруашылығы экономикасын оқыды. Ол ағылшын, суахили, швед және француз тілдерін біледі.
Академиялық мансап
1993 жылдан 1998 жылға дейін Тибайюка Дар-эс-Салам университетінде экономика ғылымдарының доценті болды. Осы кезеңде ол Танзания үкіметі делегациясының бірнеше Біріккен Ұлттар Ұйымының саммиттерінде, соның ішінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Адамдық қоныстар жөніндегі конференциясы (Истанбул, 1996); Дүниежүзілік азық-түлік саммиті (Рим, 1996); Әйелдер жөніндегі төртінші дүниежүзілік конференция (Пекин, 1995) және Әлеуметтік даму жөніндегі дүниежүзілік саммит (Копенгаген, 1995). Римде өткен Дүниежүзілік азық-түлік саммитіне қатысқан ол азық-түлік қауіпсіздігі, сауда және тұрақты даму жөніндегі желідегі (COASAD) Шығыс Африка бойынша үйлестіруші болып сайланды. Тибайюка 1997 жылдың қараша айынан бастап ЮНЕСКО-ның Халықаралық ғылыми кеңесінің мүшесі болды. Ол Швед Корольдік ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы академиясының шетелдік мүшесі.
UN-HABITAT атқарушы директоры
2000 жылдың қыркүйегінде Бас хатшы Кофи Аннан оны Біріккен Ұлттар Ұйымының Адамдық қоныстар жөніндегі орталығының атқарушы директоры етіп тағайындады. Тибайюка өзінің алғашқы екі жылдығында БҰҰ Бас Ассамблеясының орталықты бағдарламалық мәртебеге көтеруіне және оны БҰҰ Адам қоныстары бағдарламасы (БҰҰ ХАБИТАТ) деп қайта атауына әкелген маңызды реформаларды қадағалады. Тибайюка 2002 жылдың шілдесінде Бас Ассамблеяның шешімімен жаңа агенттіктің басшысы ретінде төрт жылдық бірінші мерзімге сайланды және БҰҰ жүйесінде осы деңгейге жеткен алғашқы африкалық әйел ретінде бас хатшының орынбасары дәрежесіне ие болды.
Бас хатшының арнайы өкілі
2005 жылдың маусым айында Бас хатшы Тибайюканы Зимбабведегі адам қоныстары мәселелері жөніндегі арнайы елшісі етіп тағайындады. Ол Зимбабве үкіметі ресми емес саудагерлерді және белгілі бір аймақтарда заңсыз қоныстанған адамдар туралы операцияны зерттеуді тапсырды. Көшірулер дәстүрлі түрде оппозициялық Демократиялық өзгерістер қозғалысын қатты қолдаған аудандарға бағытталғандықтан, көптеген сарапшылар бұл науқан саяси ниетпен жүргізілген деп санайды. Зимбабве үкіметі мұны жоққа шығарса да, халықаралық қауымдастық қатты сынға ұшырады. Тибайюка өз баяндамасын қорытындылай келе, "заңсыз тұрғын үйлер мен құрылыстарды нысанаға алу және заңсыз әрекеттерге қарсы күресу мақсатында [операция] адам зарына немқұрайлы қарап, әділсіз және абайсыз түрде жүргізілді" деп қорытындылады.
Сумен жабдықтау және санитарлық тазалық саласындағы ынтымақтастық кеңесі
2010 жылғы 19 қазанда Сумен жабдықтау және санитарлық тазалық саласындағы ынтымақтастық кеңесінің басқару комитеті Анна Тибайюканы өзінің жаңа төрағасы етіп сайлады. Тибайюка екінші және соңғы өкілеттігі 2011 жылы наурыз айында аяқталған Роберто Лентоның орнын басады.
Блэр комиссиясы мен Африка жөніндегі комиссия
2004 жылы Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр Тибайюканы Африка үшін комиссияға мүше болуға шақырды, ол Африканың өсуі мен дамуын жеделдету және қолдау үшін идеялар мен іс-қимыл жасау үшін құрылды. Халықаралық деңгейде танымал 16 тұлғадан тұратын комиссия өз есебін 2005 жылдың наурыз айында аяқтады.
Саясаттағы мансап
2010 жылдың қазан айында өткен Танзаниядағы ұлттық сайлауда ол Кагера аймағындағы Мулеба округінің атынан CCM партиясынан Парламент мүшесі болды.
Тегетадағы Escrow скандалы
2014 жылдың желтоқсанында Танзания Біріккен Республикасының президенті Джакая Киквете Тибайюканы 250 миллион АҚШ доллары Tegeta escrow account скандалына қатысы бар деп айыптап, жер, тұрғын үй және адам қоныстарын дамыту министрі лауазымынан босатты. Киквете Тибайюкадан "жаңа тағайындалған адамға орын қалдыруды" сұрағанын айтты. Бұл оның осы жанжалмен байланысты VIP Engineering and Marketing (VIPEM) компаниясының Джеймс Ругемалирадан 1 миллион АҚШ долларын алған кезде "қажетті түрде абай болмағаны" туралы еді. Тибайюка ақшаның "Йоханссон қыздар білім беру қоры" үшін берілгені және оны жеке шотқа алғаннан кейін жібергенін айтты.
2015 жылғы қайта сайлану
2015 жылы ол аймақтық CCM мүшелерінің 63% -ымен Muleba South парламенттік орындығына қайтадан үміткер болды. Ол сайлауда жеңіске жетіп, парламентке оралды.
Жеке өмір
Ол 1975 жылдан 2000 жылы қайтыс болғанға дейін бұрынғы Танзания елшісі Уилсон Камухуа Тибайюкамен тұрмыста болды. Олардың бес баласы бар: Муганьизи (1976 жылы туған), Кемилембе (1979 жылы туған), Кагемуло (1986 жылы туған), Канкиза (1991 жылы туған) және бір асырап алынған бала.