Кіріспе

Хомо сапиенс түріндегі ақуызды кодтайтын ген Катепсин К, қысқартылған CTSK, адамда CTSK генінің коды бар фермент.

Функция

Бұл ген кодтайтын ақуыз - цистеин катепсині, бұл лизосомалық цистеин протеазасы, сүйектің ремоделирленуіне және резорбциясына қатысады. Пептидаза C1 ақуыздар тұқымдасына жататын бұл ақуыз негізінен остеокластарда экспрессияланады. Катепсин К - бұл протеаза, ол сүйек резорбциясына қатысатын кининдерге жоғары ерекшелігімен анықталады. Ферменттің эластинді, коллагенді және желатинді катаболиздей алатын қабілеті сүйек пен кеміршекті ыдырауды қамтамасыз етеді. Бұл катаболикалық белсенділік өкпелердің иілгіштігін жоғалту мен эмфиземадағы кері қайту үшін де жауапты. Катепсин- К ингибиторлары остеопорозды емдеуде үлкен әлеуетті көрсетеді. Катепсин K- ні Катепсин S- мен, бақылаудағы катепсин каннибализмі деп аталатын процесте ыдыратады. Катепсин K экспрессиясы ұлпа зақымдануынан кейін бөлінетін қабыну цитокиндері арқылы ынталанады.

Клиникалық маңызы

Катепсин K адамдағы сүт безі қатерлі ісігінің едәуір бөлігінде экспрессияланады, онда ол ісіктің инвазивтілігіне ықпал етуі мүмкін. Бұл гендегі мутациялар пикнодизостоздың, остеосклероз және қысқа бойлылықпен сипатталатын аутосомалық рецессивті аурудың себебі болып табылады. Глиобластомада да К- катепсиннің экспрессиясы жоғары екені анықталды. Кейбір қатерлі ісіктерге емес, басқаларына тән катепсин K экспрессиясы құжатталған. Катепсин K антиденелері осы ферменттің әртүрлі жасушаларда экспрессиясын зерттеу үшін сатылады. Мерк компаниясы остеопорозға арналған III фазалық клиникалық зерттеулерде катепсин K ингибиторы - оданакатибті қолданды. 2016 жылдың қыркүйегінде Merck компаниясы өздерінің жанама әсерлерін бағалаудан кейін және тәуелсіз бағалау инсульт қаупін арттырғанын көрсеткеннен кейін, оданакатибтің дамуын тоқтататынын мәлімдеді. Басқа катепсин- К ингибиторлары әртүрлі даму сатысында. 2017 жылдың қазан айынан бастап Medivir- де катепсин K ингибиторы, MIV 711 (L 006235) бар, ол ауруды өзгертетін остеоартрит препараты ретінде ІІ а фазалық клиникалық сынақ кезінде.