Кіріспе

Нивель шайқасы (1813 жылы 10 қарашада) Нивель өзенінің алдында Жарым арал соғысының (1808-1814) соңына таман болды. Сан-Себастьянды одақтастар қоршап алғаннан кейін Веллингтонның 80 000 британдық, португалдық және испандық әскерлері (20 000 испандық шайқаста сыналмаған) маршал Соултты қуып жүрді, оның 60 000 адамы 20 мильдік периметрде орналасты. Жеңіл дивизиядан кейін британдық негізгі армияға шабуыл жасау бұйырылды және 3-дивизия Сульттың армиясын екіге бөліп алды. Сағат екіде Соулт кері шегінді, ал британдықтар шабуылға дайын болды. Соулт француз жерінде тағы бір шайқаста жеңіліп, Веллингтонның 5500 адамына қарағанда 4500 адамын жоғалтты.

Өмірбаян

Сан-Себастьянды қоршауда ағылшын-португалдықтар 1813 жылдың қыркүйек айының басында портты шабуылдап, басып алды. 31 тамыздағы Сан-Марсиал шайқасында Соулт қоршауды жеңілдетуге соңғы әрекетімен испан қорғанысын бұза алмады. Содан кейін француз армиясы жағалауға жақын француз-испан шекарасын құрайтын Бидасоа өзенін қорғауға кері шегінді. 7 қазанның таңертеңінде англо-қатысқан әскерлер француз өзенінің қорғанысын Бидасоа шайқасында таңғажайып түрде басып алды. Бұл іс-қимыл кезінде одақтастар Ла Руне тауының маңында бірнеше бекіністі позицияны басып алды. Бұл соғыста екі жақ та 1600 адамнан айырылды.

Тарату

Нивель өзенінің ағысы алдында француздар қорғаныс позицияларын немесе редуттарды салған бірнеше төбелермен белгіленген француз армиясы маршал Соулт қол астында болды. Соулттың саптары Атлантика жағалауынан француздардың оң жақ флангіне дейін созылып, сол жақтағы қарлы Ронсвалл асуына дейін созылып, периметрі шамамен жиырма мильге созылады. Сольттың 50 мың ғана сарбазы бар еді, бірақ олар мүмкін емес жағдайға тап болды. Бұл сонымен қатар ол әскерлерді резерв ретінде ұстай алмағанын білдірді, бұл шайқастың ағындысын өзгерткен болуы мүмкін. Соулт Байондағы базасына оралғанда, оның орны нығая түсті, бірақ ол жеткілікті жылдамдықпен емес, Веллингтон оны ұстады. Француздық позицияда Үлкен Рунь билік еткен, бұл қалың таудың биіктігі шамамен 3000 метр болатын. Үлкен Руннен одан төмен 700 метр жердегі шатқалмен бөлінген Кіші Рун француздар үш қорғаныс позицияларын құрған жарлық қыртысы бойымен орналасқан. Егер Ла-Руньдегі француз қорғанысын басып алса, Соулттың орны өте қауіпті болады, өйткені ол британдық үш нүктелі планның барлық элементтерінен шабуыл жасауға мүмкіндік береді. Веллингтонның жоспары - әскерлерді Соулттың бүкіл шебінде тарату, бірақ негізгі шабуылды орталыққа жүргізу. Орталық немесе француздардың сол жақ қанатында кез келген прорыв ағылшындарға француздардың оң жақ қанатын кесіп тастауға мүмкіндік береді. Сонымен Веллингтон британдық сол жаққа (француздық оң жаққа шабуыл жасады) сэр Джон Хоуптың басшылығымен 1-ші және 5-ші дивизиялар мен Фрейрдің испандықтарын тартуға бұйырды. Бересфорд француз орталығына қарсы негізгі одақтас шабуылға 3-ші, 4-ші, 7-ші және Жеңіл дивизиялармен, ал британдық оң жақта (француздық сол жағына шабуыл жасады) Хилл Морильоның испандары мен Гамильтонның португалдары қолдаған 2-ші және 6-шы дивизиялармен шабуыл жасайтын. Веллингтон 10 қарашада шабуыл жасауға шешім қабылдады.

Шайқас

Соғыс таң атпай тұрып басталды, өйткені Жеңіл дивизия Үлкен Рунаның шыңында (осы шың француз әскерлерімен қоршалған еді, бірақ олар Бидасоа өзеніндегі шайқастан кейін өз армиясынан ажыратылудан қорқып қашып кетті) платоға қарай бет алды. Дивизияның мақсаты - француздардың соғыстан кейін салған үш қорғаныс бекінісін басып алу. Олар Кіші Рунаның алдындағы шатқалға қарай жылжыды және оларға шабуыл жасау туралы бұйрықты күтіп, төсеуге бұйрық берілді. Қару батареясының сигналынан кейін шабуыл басталды. Ол 43-ші, 52-ші және 95-ші полктердің ер адамдарымен басталды. Олар 17-ші португалдық жаяу әскер полкімен бірге Руньдің жотасындағы редуттарды шабуылдады. Бұл қауіпті қадамға айналып, ер адамдары қажыған болса да, британдықтардың таңғалушылығы мен батыллығы француздарды басқа төбелердегі басқа бекіністерге қарай қашуға мәжбүр етті. 43-ші және 95-ші француздармен Рунеде күрескен кезде, мұнда әлі де Моуиз үстіртінде жағалауға қарай созылған өте күшті жұлдыз тәрізді форт қалды. Бұл жерге Колборнның 52-жеңіл жаяу әскері, 95-ші полк атқыштары шабуыл жасады. Француздар тағы да таңғалды, ал британдықтар жеңіске жетті. Олар француздардың көзінде жерден пайда болды, бұл кезде француз сарбаздары тез қашып кетті, Колборн фортты және басқа траншеяларды иеленіп, бірде-бір өлімге ұшырамады. Көп ұзамай британдықтардың басты шабуылдары басталды, тоғыз дивизия бес мильдік майданға таралды. 3-дивизия Амоцтағы көпірді басып алған кезде француздардың барлық қарсылықтары бұзылып, Соулттың әскерінің екі жартысы арасындағы байланыс мүмкін болмады. Француздық қарсылық та тамырынан тамып, көп ұзамай олар толықтай шегінді (сағат екіде олар Нивельді кесіп өтетін болды), Веллингтонның 5500 адамына 4500 адамын жоғалтты.