Кіріспе

Неміс тарихшысы Людвиг Рисс (1861 жылы 1 желтоқсан - 1928 жылы 27 желтоқсан) - неміс тарихшысы және педагог, XIX ғасырдың аяғындағы Жапониядағы еңбегімен танымал.

Өмірбаян

Рисс Пруссияның Дойч-Крон қаласында (қазіргі Вальц, Батыс Померания воеводиясы) неміс еврей отбасындағы бес баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Бала кезінде математика мен физиканы жақсы меңгерген, отбасында инженер немесе сәулетші болуға талпынған. Алайда, ол әлемдік тарихқа көбірек қызығушылық танытты және академиялық мансабын өз қалауларына қарағанда таңдады және Берлин университетінде танымал тарихшы Леопольд фон Ранкемен оқыды. 1884 жылы Рисс "Орта ғасырдағы британ парламенті дауысы" атты докторлық диссертациясы үшін материалдар жинау мақсатында Ұлыбритания мен Ирландияға сапар шегіп, 24 жасында докторлық дәрежесін алды. Ол 1885 және 1886 жылдары Германия тарихы мен Ганза лигасына қатысты қосымша материалдар жинау үшін Британ аралдарына қайта оралды. Рисс 1887 жылы Жапония империясының Мейдзи үкіметімен шетелдік кеңесші ретінде жапон университеттерінің оқу бағдарламасына тарихнаманың батыс әдістерін енгізу үшін жұмысқа қабылданды. Бұл әдістерге негізгі деректерге сүйену, баяндама тарихқа баса назар аудару және тарихты бейтарап тұрғыдан жазуға деген ұмтылыс кірді. Рисс бастапқыда үш жылдық келісімшартпен жұмысқа алынды, ол бірнеше рет жаңартылды. Ол Токио императорлық университетінде, Кейо университетінде сабақ берді, онда Ранкедің тарихи зерттеу әдістерін енгізді және Еуропалық архивтік материалдарды, әсіресе Гаагада сақталған Голландиялық дереккөздерді жапон тарихын зерттеуге қатысты енгізді. Рисс 1893 жылы Еуропаға демалыспен барған кезде, Гаага, Лондон және Римге барып, қолжазбалардың қолжазба көшірмелері мен үзінділерін жіберген кезде жеке өзі құжаттар іздестірді. Рисс Тайвань тарихы, қазіргі Еуропа тарихы, Британдық Конституциялық тарихы, Германия тарихы, Франко-Прус соғысы, Француз революциясы, Уильям Адамс және Эдо кезеңіндегі португал және голланд саудагерлерінің рөлі сияқты көптеген тақырыптар бойынша дәріс берді. Ол сонымен қатар Германияның газеттері мен журналдарына Жапониядағы тақырыптар мен оқиғалар туралы эсселер мен есептер жазып тұратын. 1888 жылы Рисс өзінің аспазының қызы Фуку Оцука деген жапон әйелге үйленді, олардан бір ұл мен төрт қыз туды. Рисс 1901 жылы Токио император университетінің тарих кафедрасының меңгерушісі болып, оның орнына Генпачи Мицукури тағайындалды. Оған жыл сайын 500 иен зейнетақы берілді. Оның келісім-шарты жаңартылмады, өйткені жапон үкіметі оятои гаикокуджиндердің санын қысқартып отырды, өйткені олардың жалақысы жергілікті жапондықтардан әлдеқайда жоғары болды, ал шетелде оқыған көптеген жапондықтар енді қайтып келіп, жұмыс іздеді. Рисс 1902 жылы Германия империясына оралды және Берлин университетінде профессорлық көмекші болды. 1904 жылы орыс-жапон соғысы кезінде Германияда жапондықтардың барлық нәрселеріне үлкен қызығушылық болды, ал Рисс неміс газеттеріне Жапония мен жапондықтар туралы мақалалар үшін үнемі сұраныс болды. Осы кезеңде ол Жапониядағы 15 жылдық тәжірибесі туралы "Allerlei aus Japan" атты автобиографиясын жариялады. 1926 жылы Рисс АҚШ-тағы Огайо штатының Спрингфилд қаласына алмасу оқытушысы ретінде барған. Келуінен кейін көп ұзамай қызуы көтеріліп, біршама тынығып, Берлинге оралды. Екі жылдан кейін, 1928 жылы, бәлкім, жәндік тістегеннен кейін аллергиялық реакциядан 67 жасында қайтыс болды.