Кіріспе

Аустрия-Венгрия әскери-теңіз кемесінің класы + Радецкий класының линкоры Радецкий класы - 1907 және 1910 жылдар аралығында Аустрия-Венгрия әскери-теңіз күштері үшін салынған үш жартылай дредноуг линкоры. Барлық кемелер Триесттегі STT кеме жасау зауытында салынған. Олар австро-венгерліктердің соңғы доредноуттары болды және австро-венгерлік жауынгерлік кемелер класының соңғысы болды. Олар екі қос мұнаралы төрт арматуралы және төрт қос мұнаралы сегіз арматуралы үш кемеден құралған. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше жыл бұрын іске қосылған кемелердің қызмет ету мерзімі шектеулі болды. 1912 жылы үш ұрыс кемесінің де Жерорта теңізінде жаттығулар жасады. 1913 жылы олар Балқан соғыстарына наразылық білдіру үшін Ион теңізінде халықаралық теңіз демонстрациясына қатысты. Италия 1915 жылы Австрия-Мажарстанға және басқа Орталық державаларға соғыс жариялағаннан кейін, үш Радецкий класының кемелері Адриатика теңізіндегі жағалаудағы нысаналарды бомбалады. 1915 жылдан кейін олардың соғысқа қатысуы өте аз болды. Соғыстың соңында үш кеме де Италияға тапсырылып, 1920-1926 жылдар аралығында қоқыс шығару үшін бөлшектелді.

Даму

Жаңа соғыс кемелерінің жобалау жұмыстары 1904 жылы 30 сәуірде "Анти-Анти-Анти" кемесі іске қосылғаннан кейін екі аптадан соң басталды. 1905 жылдың шілде айының соңында Австрияның әскери-теңіз флотының бас қолбасшысы адмирал Монтекукколи Аустро-Венгрияның кеңейтілген флотына қатысты өз көзқарасын білдірді. Олардың қатарында 12 әскери кеме, 4 бронекер, 8 барлаушы крейсер, 18 эсминц, 36 үлкен торпедалық қайық және 6 су асты кемесі бар. Әскери-теңіз құрастыру кеңесі 1905 жылдың 25-29 қыркүйегінде жаңа типті соғыс кемесінің бес жобасын бағалады. Жаңа кемелер салуды бастамас бұрын ең алдымен қажетті қаржыны табу керек болды. Әскери-теңіз шығындары 1905 жылдан кейін тез өсіп келе жатқанда, әсіресе австро-венгерлік тақтың мұрагері эрцгерцог Франц Фердинандтың қамқорлығының нәтижесінде; ол және Монтекукколи қоғамдық қолдауды тартуға қол жеткізді, 1905 немесе 1906 жылдардағы бюджеттерде қосымша соғыс кемелері класына арналған шығындар бөлінбеді. 1905 жылдың сәуір және мамыр айларында Эрцгерцог Фридрих пен Эрцгерцог Фердинанд Макс құрылысын аяқтағаннан кейін Триесттегі Stabilimento Tecnico Triestino-дағы екі үлкен құламалар бірнеше жылдан бері алғаш рет босатылды. 1906 жылы шілдеде Австрияның Рейхсратына сөйлеген сөзінде Монтекукколи бұл шұңқырларды пайдалануға күшті лоббилер жүргізді. Бірақ біз қандай да бір ірі державаның флотына қарсы шабуылға бара алмадық". Қараша айында Монтекукколи Австрияның Рейхсратына және Венгрияның диетасына үш линкердің құрылысы үшін жаңа әскери-теңіз бюджеті ұсынды. Бюджеттер қабылданды және Теңіз флоты тез арада кемелерді салу үшін Триесттегі кеме жасау орындарын тағайындады. Радецкий класының жобалау жұмыстары басталған кезде, бірқатар шетелдік теңіз флоттары өте ауыр екінші батареялық тапаншаларды қабылдауға көшті, әдетте, калибрлері - 0,7 мм-ге дейін, бұл үрдіс австро-венгерлік жобалау құрамына әсер етті. Мұндай кемелер кейде "жартылай дредноуттар" деп аталатын. Бірінші үлгіде екі қос мұнаралы төрт пуля, бір мұнаралы төрт пуля және казематтардағы сегіз пуля бар. Екінші жобада 28 және 24 см-лік пулялар сақталды, бірақ үшінші пулялар он екі пуляға өзгертілді. Үшінші жоба басқа да әскери-теңіз флоттарында қарастырылып жатқан жаңа типті дредноут типті соғыс кемелерінің өкілі болды. Ауыр қосалқы пулялар мүлдем жойылып, жеңіл калибрлі пулялар он алты 10 см-ге дейін көбейтілді. Төртінші жоба үшінші типтің өзгеруі болды; сегіз 28 см-лік пулялар алты пулямен екі қос мұнарада және екі бір мұнарада ауыстырылды. 10 см-лік пулялар бұрынғыдай қалды. Соңғы жобада екі қос мұнарада төрт 30,5 см-лік, төрт қанатты мұнарада сегіз 19 см-лік және казематтарда он екі 10 см-лік пуля орнатылған. Жобалаушылар тобының жетекшісі Зигфрид Поппер "барлығы үлкен қарулы" кеме жасауды ұсынды. Алайда, сол кездегі австро-венгерлік кемежайлар ығысуды; екі "дредноуг" типті жобалар тым ауыр болды. Поппер, ақыр соңында, үлкен дредноут үлгісінің дизайны жаңа жүзетін құрғақ доктың құрылысын талап ететінін мойындағаннан кейін, жобаның құнын айтарлықтай арттырады. Жобалау кеңесі бесінші жобаны таңдады, бірақ дизайнды жетілдіру кезінде екінші қатарлы тапаншалардың калибрі 19 см-ден 24 см-ге дейін арттырылды. 30,5 см-лік пушка таңдалды, өйткені жаңа 28 см-лік пушканың артқы бөлігі сенімді емес еді. Нәтижесінде шыққан жоба - Австрия-Венгрия әскери-теңіз флоты салған соңғы доредноут типті линкер. Су асты қорғанысына да ерекше назар аударылды. 1906 жылдың тамыз бен қараша айлары аралығында австро-венгерлік әскери-теңіз флоты 30 жыл бұрын жасалған темір кемені қолданып жарылғыш сынақтар жүргізді. Сынақтар 1:10 масштабында стандартты әскери-теңіз минасының жарылыс әсерін зерттеу үшін жүргізілді. Сынақтар жалпы алғанда сәтсіз болды; нәтижесінде Поппер су асты қорғаныс жүйесінің жаңа соғыс кемелерін жеткілікті қорғауға қажетті күшін болжау үшін математикалық модель ойлап тапты. Кемелердің екі жақты түптері мина мен торпедадан қорғаныш үшін жабдықталған.

Жалпы сипаттамалары

Радецкий класының кемелері су деңгейінде де, жалпы алғанда да ұзын болды. Кемелердің арқауы мен суаруы бар, олар қалыпты түрде және толық жауынгерлік жүктемемен қозғалуға арналған. Машина екі төрт цилиндрлі тік үш еселенген кеңейту қозғалтқыштарынан тұрады. Әр қозғалтқыш алты "Яроу" қазандығымен жұмыс істеді. Көмір тасымалдайтын кемелердің ең жоғары жылдамдығы үшін қуат шығыны 0,7 м/с болды, бұл ең жоғары жылдамдықпен жүріп өту үшін ең жоғары қашықтықты қамтамасыз етті.

Қару-жарақ

Радецкий класының кемелері, жоғарыда айтылғандай, екі қос мұнаралы екі 30.5 см (12 дюйм) 45 калибрлі гауһардан тұратын негізгі батареяны алып жүретін. Қаруларды Пилсендегі Шкода зауыты жасады. Олар бірінші минутта үш оқ ату жылдамдығын, содан кейін минутына 1-2 рет ату жылдамдығын қамтамасыз етті. Қарулар ауыр және қозғалтқыш зарядты қажет ететін брондауды бұзатын снарядтарды атқан. Олардың ұшқыштық жылдамдығы - 3° төмендеп, 20° көтерілуі мүмкін. Бұл мұнаралар конструкциясында бірқатар кемшіліктерге ұшырады, олардың арасында жоғарыдағы тым үлкен күмбездер болды. Егер куполға оқ тисе, оның жоғары жақтаулары қашалып кетеді. Тағы бір маңызды мәселе желдету жүйесінің ақауы болды: ұрыс жағдайында мұнараны желдеткенде, жүйе улы газдарды оқ үйіне жібереді. Ауа желдету жүйесі іске қосылғаннан кейін мұнараларда тек 15 минутқа ғана оттегі бар екендігі анықталды. Кемелерде 24 см-лік сегіз пулядан тұратын төрт қос мұнаралы ауыр қосалқы батарея болған. Мұнаралар екі жақта да, екі жақта да кеме ортасына орнатылған. Бұл қарулардың ену қуаты 30,5 см-ге тең және қашықтығы шамамен 25% -ға қысқа болды. Екінші реттік қарулануы 10 см L/50 бір тұтқалы жиырма пулеметпен толықтырылды. Бұл қарулар минутына 8 - 10 рет оқ атуы мүмкін. Радецкийге дейін снарядтар жылдамдықпен атылды және нысанаға тиді. Оның сестеріне бірнеше кіші калибрлі қару, соның ішінде екі L/18 десанттық қару, төрт L/44 және бір 47 мм L/33 тез атылатын қару. 1916-1917 жылдары әр кемеде төрт Škoda 7 см K16 ұшаққа қарсы пулемет орнатылған. Сонымен қатар, екі торпеда түтігі арқалықтарға, бірін артқы қапталына орнатылған.

Қару-жарақ

Кемелердің ортаңғы бөлігінде қалың броньды белдік болған, ол оқ-дәрі қоймаларын, машиналар бөлмелерін және кеменің басқа да маңызды жерлерін қорғаған. Батареяның алдыңғы және артқы жағында негізгі белбеудің қалыңдығы torpedo bulkhead қалың болып, негізгі белбеудің енуі жағдайында су асты қорғанысының екінші қабатын қамтамасыз ету үшін корпустың ұзындығы бойынша жүреді. Қарулы палуба қалың болды және оны 48 мм қалыңдықтағы еңіс палуба қолдады. Батареяның басты мұнаралары қатты броньдалған. Олардың қабырғалары мен бет-әлпеттері қалың, ал төбелері қалың болды. Екінші 24 см-лік пушкалардың мұнаралары біршама аз броньдалған, қабырғалары мен төбелері қалың. 10 см-лік пуляларды орнату үшін казематтар броньмен қорғалған. Қарулы басқару мұнарасының қабырғаларының қалыңдығы 250 мм, ал шатырдың қалыңдығы 100 мм.

Соғысқа дейінгі кезең

Радецкий класындағы үш линкер 1-ші дивизияның 2-ші дивизиясына 1-ші дивизияның кемелерімен бірге тағайындалды. Үш кеме 1910-1911 жылдары іске қосылғаннан кейін Жерорта теңізінде бірнеше оқу-жаттығу рейстерін жүргізді. Радецкий 1911 жылы Спитхедте өткен британдық коронация шолуында болды. 1912 жылы Зриний жаңадан іске қосылған дредноуттармен және Шығыс Жерорта теңізінде жаттығу круизіне қатысты, оның ішінде Мальтада аялдама болды. Келесі жылы үш кеме Балқан соғысына наразылық білдіру үшін халықаралық әскери-теңіз демонстрациясына қатысты. Операция кезінде жауынгерлік кемеден ұшырылатын алғашқы су ұшақтары Радецкий мен оның әпкелерімен жұмыс істеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Аустрия-Мажарстан флотының көмегін Германияның Жерорта теңізі дивизиясы шақырды, ол ұрыс крейсері мен жеңіл крейсерден тұратын. Неміс кемелері Мессинадан шығуға тырысты, олар соғыс басталғанға дейін көмір жинап отырды. Бұл уақытта австро-венгерлер өз флотын әлі толықтай жұмылдырмаған еді, бірақ үш Радецкий мен үш Тегеттофф, бірнеше крейсерлер мен кіші кемелермен бірге қол жетімді болды. Ұлыбританиямен соғыс бастаудан сақ болған австро-венгерлік жоғары қолбасшылық флотқа британдық кемелерден аулақ болуға және тек австро-венгерлік суларда болған кезде ғана немістерді ашық қолдауды бұйырды. 7 тамызда немістер Мессинадан қашып шыққан кезде, австро-венгерлік флот, оның ішінде Радецкий класындағы линкордтар, портқа қайтудан бұрын, Бриндизиге дейін оңтүстікке қарай жүзіп кетті. 1914 жылдың қазан айында француз армиясы Черногория армиясын Каттародағы австриялық армияға қарсы қолдау үшін Ловчен тауында артиллерия батареяларын құрды. 15 қазанда олар іске қосылған кезде австро-венгерліктер "Дредноуг" пре-дерейньоттарымен дайын болды. Алайда, олардың 24 см-лік пушкалары француздық артиллерия батареяларын ығыстыруға жеткіліксіз болды, сондықтан Радецкий оларға көмек көрсетуге жіберілді. 21 қазанда кеме келді, ал оның 30,5 см-лік пулеметтерінің атысы француздарды позициядан бас тартуға мәжбүр етті. 1915 жылы 24 мамырда барлық үш кеме Италияның Анконадағы маңызды әскери-теңіз базасын қоса алғанда, Италияның Үш Антанта жағында соғысқа кіргенінен кейін Италия жағалауын бомбалады. 1918 жылдың қазан айына қарай Австрия өзінің бүкіл флотын итальяндықтардың қолынан сақтап қалу үшін Словен, хорват және сербтер мемлекетіне беруге дайын болды. 1918 жылы 10 қарашада, қарулы келісімге бір күн қалғанда, югослав офицерлері Радецкий мен Зринийді Поладан алып шықты. Олар Поладағы бұрандадан өтіп бара жатқанда, жақындап келе жатқан итальяндық флотын көрді. Екі линкер американдық туды көтеріп, Адриатика жағалауымен Спалато маңындағы Кастелли шығанағына қарай оңтүстікке қарай жүзіп кетті. Олар америкалық теңіз күштерімен кездесіп, олардың берілуін қабылдауын сұрады, бұл аймақтағы USN су асты кемелерін қуушы эскадрильясы жасады. Алайда, кейінгі бейбіт келісім бойынша одақтас мемлекеттер австро-венгерлік кемелер Югославия флотына берілуін елемеді; оның орнына кемелер Италияға берілуі тиіс еді. Радецкий мен Зриньи 1920-1921 жылдары Италияда таратылды; Эрцгерцог Франц Фердинанд 1926 жылға дейін аман қалды, ол да Италияда жойылды.