Аустро-Венгриялық «Зриньи» кемесінің тарихы

Кіріспе

Аустрия-Венгрияның жауынгерлік кемесі – бұрынғы бу корветі + SMS Zrínyi

SMS Zrínyi ("Его Величестінің кемесі Zrínyi") – Аустрия-Венгрия әскери-теңіз флотының (K. u. K. Kriegsmarine) жартылай дредноутты жауынгерлік кемесі (Schlachtschiff), ол хорват-венгр аристократиялық Зринский отбасының құрметіне аталған. Zrínyi және оның бір туыс кемелері, Аустрия-Венгрия теңіз флоты үшін салынған соңғы дредноутқа дейінгі кемелер болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Zrínyi Адриатика теңізінде әрекет етті. Ол Аустрия-Венгрия әскери-теңіз флотының екінші дивизиясының құрамында қызмет етті және 1915 жылдың мамыр айында Италияның Анкона портын бомбалауға қатысып, Сенигалияны атқылады. Бірақ Отранто бұғазына одақтастардың бақылауы Аустрия-Венгрия теңіз флотының Адриатика теңізінде тоқтатылғанын білдірді. Дегенмен, Zrínyi және басқа да жауынгерлік кемелердің болуы одақтас күштердің маңызды бөлігін байлап ұстады. 1918 жылдың соңында соғыс Австрияға қарсы бағытталғанда, Zrínyi жаңа словендер, хорваттар және сербтер мемлекетіне беруге дайындық жасалды. 1918 жылдың 10 қарашасында, соғыс аяқталуға бір күн қалғанда, теңіз офицерлері кемені Поладан (Пула) шығарып, американдық суасты кемелерін іздеуші эскадрильяға тапсырды. АҚШ Әскери-теңіз күштеріне берілгеннен кейін ол қысқа мерзімге USS Zrínyi деп аталды. Сен-Жермен-ан-Лай шартында бұл беру мойындалмады; керісінше, Zrínyi Италияға берілді және металл тескілеріне жіберілді.

Дизайн және құрылыс

"Зриньи" кемесі Триесте қаласындағы Stabilimento Tecnico Triestino кеме жасақтаушылығында салынды, бұл оның бауырлас кемелері бұрын салынған орын. Ол 1908 жылдың 15 қарашасында суға түсіріліп, 1910 жылдың 12 сәуірінде теңізге жіберілді. "Зриньи" кемесінің палубасында қолданылған тик Австрия-Мажарстанның кемені салу үшін шетелден сатып алуға тура келген жалғыз материалы болды. Кеме 1911 жылдың 15 шілдесінде аяқталып, 1911 жылдың 22 қарашасында флот құрамына қабылданды. Бұл класс кемелерінің соңғысы болды және экипажы 880-890 офицер мен матростан тұрды. "Зриньи" кемесінің ұзындығы 138,8 м (455 фут 4 дюйм), ені 24,6 м (80 фут 8 дюйм) және сусымасы 8,1 м (26 фут 9 дюйм) болды. Ол қалыпты жағдайда және толық жауынгерлік жүктемемен жүзеді. Кеме екі валға қосылған, төрт цилиндрлі тік үш кеңейімді бу машинасымен жабдықталған, оның қуаты 19 800 а.к. құрады. "Зриньи" Австро-Венгрия Әскери-Теңіз Флотында отын майын 12 Yarrow типті көмірмен жағатын қазандықтарына қосымша пайдаланған алғашқы соғыс кемесі болды. Оның круиздік жылдамдығымен максималды қашықтығы құрады. Кеменің негізгі қару-жарағы екі екі мұнаралы 30,5 см (12 дюйм) 45 калибрлі төрт зеңбіректерден тұрды. Бұл төрт қанатты мұнаралардағы сегіз 24 см (9,4 дюйм) зеңбіректерінен тұратын ауыр қосалқы батареямен күшейтілді. Үшінші батареяда жиырма 10 см L/50 зеңбірегі, төрт L/44 және бір 47 мм L/33 жылдам ату қаруы бар еді. Сонымен қатар, кеме қайықтары жағалаудағы операциялар үшін екі L/18 десанттық зеңбірегімен жабдықталған. 1916-17 жылдарғы жөндеуден кейін төрт Škoda 7 см K16 зениттік зеңбірегі орнатылды. Үш 45 см торпедалық түтіктер де болды, олардың біреуі әрбір бортында және біреуі кормада орналасқан.

Қызмет тарихы

Кеме 1911 жылы қолданысқа енгізілгеннен кейін Австро-Венгрия флотының 1-ші шайқас эскадрильясына бекітілді. 1912 жылы "Зриньи" және оның екі бауырлас кемесі Жерорта теңізінің шығысында екі оқу саяхатын жасады. Эгей теңізінде қарашадан желтоқсанға дейін жасалған екінші саяхатта "Зриньи" мен оның бауырлары крейсер және екі эсминецпен бірге болды. Полаға оралғаннан кейін, Балқандағы жағдайдың ушығуына байланысты, бүкіл флот жауынгерлік дайындыққа келтірілді. 1913 жылы "Зриньи" Балқан соғыстарына қарсы наразылық ретінде Ион теңізінде өткен халықаралық теңіз демонстрациясына қатысты. Демонстрацияға қатысқан басқа флоттардың кемелері: британдық пре-дредноут, итальяндық пре-дредноут "Ammiraglio di Saint Bon" итальяндық линкоры, француз бронекері "Edgar Quinet" француз крейсері және неміс жеңіл крейсері. Британдық адмирал Сесил Берни басқаратын біріктірілген флоттың ең маңызды міндеті – Черногория жағалауын блокадалау болды. Блокаданың мақсаты – Сербияның күштерін Скутаридегі қоршауға көмектесуіне кедеріс келтіру еді, онда Черногория албандар мен османдықтардың біріккен күштерін қоршап алған. Халықаралық блокаданың қысымымен Сербия Скутариден әскерін шығарып алды, кейін оны одақтас елдердің бірлескен құрлық әскері басып алды. Сол жылы Австро-Венгрия флоты үшін салынған жалғыз дредноуттардың біріншісі – төрт жаңа дредноуттың біріншісі, қызметке кірісті. Осы дредноуттар қолданысқа енгеннен кейін "Зриньи" және оның бауырлары 1-ші дивизиядан 1-ші шайқас эскадрильясының 2-ші дивизиясына ауыстырылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы 28 маусымда Австрияның эрцгерцогы Франц Фердинандты өлтірген кезде, Австрия-Мажарстан әскери-теңіз флотының соғыс кемелері Радецкий класынан, Тегеттофф класынан (оның әлі бір кемесі құрылысы жүріп жатқан), және, ақырында, ескі соғыс кемесінен тұрды. 1914 жылдың шілде айының соңында Зриньи Австрия-Мажарстан әскери-теңіз флотының қалған бөлігімен бірге Мессинадан қашуға көмектесу үшін жұмылдырылды. Екі неміс кемесі британдық әскери-теңіз флотының қоршауынан шығып, Түркияға жетті. Флотилья оңтүстік-шығыс Италиядағы Бриндизиге дейін жеткен кезде, Венаға сәтті қашқандары туралы хабар жетті. Австрия-Мажарстан кемелері әрекетке кіріспей жатып кері шақырылды. 1915 жылы 23 мамырда Италияның соғыс жариялағаны туралы хабар Польдағы негізгі австро-венгерлік әскери-теңіз базасына жеткеннен кейін екі-төрт сағаттан соң Зриньи мен флоттың қалған бөлігі Италия мен Черногория жағалауын бомбалауға кетті. Олардың назары Анконадағы маңызды әскери-теңіз базасына, кейін Черногория жағалауына аударылды. Черногорияны бомбалау 1915 жылдың бірінші жартысында Антантаның мүшелері болған Черногория және Сербия патшалықтарына қарсы Аустрия-Мажарстанның үлкен науқанының бөлігі болды. Анконаға шабуыл үлкен табысқа қол жеткізді, ал операция кезінде кемелерге қарсылық көрсетілмеді. Облыс пен оның айналасындағы аймақтың бомбалануы Анкона портында итальяндық бу кемесінің жойылуына және итальяндық эсминец "Турбинаның" оңтүстікте қатты зақымдануына әкелді. Жағалауда Анкона портының инфрақұрылымы, сондай-ақ айналадағы қалалар қатты зақымдалды. Анконадағы теміржол станциясы және қаладағы порттық нысандар зақымдалды немесе жойылды. Жергілікті жағалау батареялары да жойылды. Зриньи бомбалау кезінде Сенигалиядағы пойызды, теміржол вокзалын және көпірді жоюға көмектесті. Бұған қоса, кемежайлар, қоймалар, мұнай резервуарлары, радиостанциялар және жергілікті казармалар да зақымдалды немесе жойылды. Бомбалау кезінде 63 италиялық, азаматтық және әскери қызметкерлер қаза тапты. Италиялық кемелер Таранто мен Бриндизиден келген кезде австро-венгрлер Полаға аман-есен оралды. Анконаны бомбалаудың мақсаты Италия армиясының Австриямен шекарада күшін орналастыруды кешіктіру болды. Анконаға жасалған күтпеген шабуыл италиялықтардың Альп тауларына күшін жіберуін екі аптаға соқтырды. Бұл кешіктіру Австрияға Италия шекарасын нығайту және Шығыс және Балқан майдандарынан әскерлерінің бір бөлігін қайта орналастыру үшін құнды уақыт берді. Анконаға шабуылдан басқа, австро-венгерлік соғыс кемелері соғыстың ұзақтығы бойы Полаға шектелген. Олардың операцияларын австро-венгерлік теңіз флотының қолбасшысы адмирал Антон Хаус шектеді, ол өзінің кемелерін Далмация жағалауын басып алудың кез келген итальяндық әрекетіне қарсы тұру үшін сақтау қажет деп санайды. Тегеттофф класының жаңа линкорына көмір ауыстырылғандықтан, соғыстың қалған бөлігі Зриньи мен басқа да австро-венгерлік теңіз флотының флоты ретінде әрекет еткенін көрді. Бұл Отранто боғазының одақтастар блокадасына әкелді. Адриатика теңізінде блокадаға ұшыраған флоты мен көмірдің жетіспеушілігімен Хаус одақтас теңіз флоттарының сандық басымдығын азайту үшін миналар мен су асты кемелеріне негізделген стратегияны ұстанды.

At the time of the assassination of Archduke Franz Ferdinand of Austria on 28 June 1914, the battleships in the Austro Hungarian Navy consisted of the Radetzky class, the Tegetthoff class (which still had one ship, , under construction), the and finally, the older Along with the remainder of the Austro Hungarian Navy, Zrínyi was mobilized in late July 1914 to support the flight of and The two German ships broke out of Messina, which was surrounded by the British navy and reached Turkey. The flotilla had advanced as far south as Brindisi in southeastern Italy when news of the successful breakout reached Vienna. The Austro Hungarian ships were then recalled before seeing action. On 23 May 1915, between two and four hours after news of the Italian declaration of war reached the main Austro Hungarian naval base at Pola, Zrínyi and the rest of the fleet departed to bombard the Italian and Montenegrin coast. Their focus was on the important naval base at Ancona, and later the coast of Montenegro. The bombardment of Montenegro was part of the larger Austro Hungarian campaign against the Kingdoms of Montenegro and Serbia, which were members of the Entente, during the first half of 1915. The attack on Ancona was an immense success, and the ships were unopposed during the operation. The bombardment of the province and the surrounding area resulted in the destruction of an Italian steamer in the port of Ancona itself, and an Italian destroyer, Italian destroyer Turbine, was severely damaged further south. On the shore, the infrastructure of the port of Ancona, as well as the surrounding towns, were severely damaged. The railroad yard in Ancona, as well as the port facilities in the town, were damaged or destroyed. The local shore batteries were also suppressed. During the bombardment, Zrínyi also helped to destroy a train, a railway station, and a bridge at Senigallia. Additional targets that were damaged or destroyed included wharves, warehouses, oil tanks, radio stations, and the local barracks. Sixty three Italians, both civilians and military personnel, were killed in the bombardment. By the time Italian ships from Taranto and Brindisi arrived on the scene, the Austro Hungarians were safely back in Pola. The objective of the bombardment of Ancona was to delay the Italian Army from deploying its forces along the border with Austria Hungary by destroying critical transportation systems. The surprise attack on Ancona succeeded in delaying the Italian deployment to the Alps for two weeks. This delay gave Austria Hungary valuable time to strengthen its Italian border and re deploy some of its troops from the Eastern and Balkan fronts. Aside from the attack on Ancona, the Austro Hungarian battleships were largely confined to Pola for the duration of the war. Their operations were limited by Admiral Anton Haus, the commander of the Austro Hungarian Navy, who believed that he would need to husband his ships to counter any Italian attempt to seize the Dalmatian coast. Since coal was diverted to the newer Tegetthoff class battleships, the remainder of the war saw Zrínyi and the rest of the Austro Hungarian Navy acting as a fleet in being. This resulted in the Allied blockade of the Otranto Strait. With his fleet blockaded in the Adriatic Sea, and with a shortage of coal, Haus followed a strategy based on mines and submarines designed to reduce the numerical superiority of the Allied navies.

Соғыстан кейінгі тағдыр

1918 жылы Аустрия-Мажарстан империясы құлағаннан кейін, австриялықтар итальяндықтардың кемелерді соғыс олжасы ретінде иеленуіне жол бермеу үшін флотты жаңа құрылған Словен, хорват және серб мемлекетіне (кейін Югославия Корольдігінің құрамына кірген) беруді жоспарлады. Бірақ жеңімпаз одақтастар австриялықтар мен оңтүстік славяндар арасындағы келіссөздерді мойындамады және уақыт өте келе кемелерді қайта бөліп берді. 1918 жылдың 10 қарашасында, соғыс бітуге бір күн қалғанда, кемеге Югославияның уақытша экипажы мінгізілді және оның серігі Радецкиймен бірге Поладан шықты. Оларды тез арада итальяндық ауыр кемелер байқап алды, сондықтан екі линкор американдық туды көтеріп, Адриатика теңізінің жағалауымен Спалатоға (Сплит деп те аталады) жақын орналасқан Кастелли шығанағына бет алды. Олар американдық теңіз күштерімен кездесіп, капитуляцияларын қабылдауларын сұрады, және аймақтағы АҚШ Теңіз күштерінің (USN) қайықтарды ұстаушы эскадрильясы оларға көмектесті. Кеме, әрине, жаңадан құрылған оңтүстік славян мемлекетіне берілді, себебі хорват теңіз офицері, корветтен-капитан Мариян Полич, кемені 1919 жылдың 22 қарашасында Дальмациядағы Спалатода (Сплит) АҚШ Теңіз күштерінің өкілдеріне соғыс сыйлығы ретінде тапсырды. Сол сәтте ол USS Zrínyi деп аталды және лейтенант Е. Е. Хазлетт, USN, командалық міндетін қабылдады. Бастапқы американдық экипаж төрт офицер мен 174 сарбаздан тұрды, барлығы да АҚШ Теңіз күштерінің резервінен алынғандар еді. Кеме Спалатода шамамен бір жыл тұрды, ал оның болашағын анықтайтын келіссөздер созылды. Бір рет ғана, 1920 жылдың 9 ақпанында, Спалатоны қатты дауыл шарпығанда, ол қозғалтқыштарын іске қосты. 1920 жылдың 7 қарашасында таңертең Zrínyi демобилизацияланды. Chattanooga оны сүйреп әкелді, ал Brooks және Hovey көмегімен соғыс кемесін Италияға жеткізді. Версаль және Сен-Жермен шарттарына сәйкес, Zrínyi Венецияда итальян үкіметіне тапсырылды. Ол сол жылы және 1921 жылы металл тескілеріне тарқатылды.

After the Austro Hungarian Empire collapsed in 1918, the Austrians wanted to turn the fleet over to the newly created State of Slovenes, Croats and Serbs (later to become a part of the Kingdom of Yugoslavia) in order to prevent the Italians from claiming the ships as spoils of war. However, the victorious Allies refused to acknowledge the conversations between the Austrians and the south Slavs and, in due course, reallocated the ships. The ship had been boarded by a scratch Yugoslav crew on 10 November 1918, one day before the Armistice, and had left Pola along with her sister ship, Radetzky. They were soon spotted by heavy Italian ships, so the two battleships hoisted American flags and sailed south along the Adriatic coast to Castelli Bay near Spalato (also known as Split). They appealed for American naval forces to meet them and accept their surrender, which a squadron of United States Navy (USN) submarine chasers in the area did. She had apparently been turned over to the fledgling south Slav state, as it was a Croat naval officer, Korvettenkapitän Marijan Polić, who presented the ship as a prize of war to representatives of the United States Navy on the afternoon of 22 November 1919 at Spalato (Split) in Dalmatia. Simultaneously she was commissioned as USS Zrínyi and Lieutenant E. E. Hazlett, USN, assumed command. The initial American complement consisted of four officers and 174 enlisted men—the latter entirely composed of United States Navy Reserve Force personnel. The ship remained at anchor at Spalato for nearly a year while the negotiations that would determine her ultimate fate dragged on. Only once did she apparently turn her engines over, and that occurred during a severe gale that struck Spalato on 9 February 1920. On the morning of 7 November 1920, Zrínyi was decommissioned. Chattanooga took her in tow and, assisted by Brooks and Hovey, towed the battleship to Italy. Under the terms of the treaties of Versailles and St. Germain, Zrínyi was ultimately turned over to the Italian government at Venice. She was broken up for scrap later that year and into 1921.