Кіріспе
Тегеттофф класы (Вирибус Унитис класы деп те аталады) – төрт дредноуттан тұратын, Австро-Венгрия әскери-теңіз флотына арналған класс. Австриялық адмирал Вильгельм фон Тегетхоффтың есімімен аталған, класс құрамына , , , және кірді. Кемелердің құрылысы Бірінші дүниежүзілік соғыстан аз уақыт бұрын басталды; Вирибус Унитис және Тегетхофф екеуі де 1910 жылы, ал Принц Евгений және Сент Истван 1912 жылы салынды. Төрт әскери кеменің үшеуі Триесттегі Stabilimento Tecnico Triestino кеме жасау зауытында, ал Szent István – Фиумедегі Ganz Danubius кеме жасау зауытында салынды, осылайша екі монархияның екі бөлігі де кемелерді салуға қатысты. Тегеттофф класының кемелері Австро-Венгрия әскери-теңіз флотының алғашқы және жалғыз дредноут линкорлары болып табылады. SMS Szent István өз бауырларынан өзгеше, көбірек заманауи қозғалтқыш жүйесімен жабдықталған. Вирибус Унитис және Тегетхофф 1912 жылдың желтоқсаны мен 1913 жылдың шілдесінде тиісінше флотқа қабылданды. Принц Евгений 1914 жылдың шілдесінде қосылды. Фиумедегі кіші кеме жасау орындары құрылысты баяулатты, соғыс басталғанда жағдай одан бетер болды, Szent István 1915 жылдың желтоқсанында ғана флотқа қабылданды. Бұл Анконаны бомбалауға қатысу үшін кеш болды, онда Италияның 1915 жылдың мамырында Австро-Венгрияға соғыс жариялағаннан кейін класс бойынша қалған кемелер әрекетке кірісті. Тегеттофф класының барлық кемелері соғыс басталғанда 1-ші линкор дивизиясының құрамында болды және Пола әскери-теңіз базасында орналасқан. Анконаны бомбалаудан және Szent István-ның флотқа қабылдануынан кейін төрт кеме Отранто бөгетінің салдарынан аз шайқасқа түсті, ол Австро-Венгрия теңіз флотына Адриатика теңізінен шығуға тыйым салды. 1918 жылдың маусым айында неміс және австро-венгерлік U- қайықтарының Отранто бұғазы арқылы қауіпсіз өтуіне жағдай жасау үшін Австро-Венгрия теңіз флоты бөгетті бұзуға басты шабуыл жасады, бірақ 10 маусым күні таңертең Szent István итальяндық моторлы торпедалық қайық MAS 15 шабуылынан батып, операция тоқтатылды. Szent István батқаннан кейін класс бойынша қалған үш кеме Пола портына оралды және соғыс аяқталғанға дейін сонда қалды. 1918 жылдың қазанында Австро-Венгрия соғыста жеңіліске ұшыраған кезде, Австрия үкіметі кемені одақтас державаларға тапсырудан аулақ болу үшін Вирибус Унитисті жаңадан құрылған Словендер, хорваттар және сербтер мемлекетіне беруді шешті. "Югославия" деп қайта аталған кеме бір күннен кейін Пола шабуылы кезінде итальяндық минаға откеліп қирады. 1918 жылдың қарашасында Вилла-Джиустидегі қарулы келісімге қол қойылғаннан кейін Принц-Евген Францияға берілді, ол 1922 жылы нысана ретінде батырылды, ал Тегетхофф Италияға берілді және 1924-1925 жылдары жойылды. Вирибус Унитис кемесінің қалдықтары 1920-1930 жылдары Пола портынан құтқарылып, бөлшектелді.
The Tegetthoff class (also called the Viribus Unitis class) was a class of four dreadnought battleships built for the Austro Hungarian Navy. Named for Austrian Admiral Wilhelm von Tegetthoff, the class was composed of , , , and Construction started on the ships shortly before World War I; Viribus Unitis and Tegetthoff were both laid down in 1910, Prinz Eugen and Szent István followed in 1912. Three of the four warships were built in the Stabilimento Tecnico Triestino shipyard in Trieste; Szent István was built in the Ganz Danubius shipyard in Fiume, so that both parts of the Dual Monarchy would participate in the construction of the ships. The Tegetthoff class ships hold the distinction for being the first and only dreadnought battleships of the Austro Hungarian Navy. The SMS Szent István had a different more modern propulsion system than her sister ships. Viribus Unitis and Tegetthoff were commissioned into the fleet in December 1912 and July 1913, respectively. Prinz Eugen followed in July 1914. The smaller shipyards in Fiume resulted in a slower construction which was further delayed by the outbreak of the war, with Szent István commissioned into the fleet in December 1915. This was too late for her to take part in the Bombardment of Ancona in which the remaining ships in the class saw action immediately following Italy's declaration of war on Austria Hungary in May 1915. All of the Tegetthoffs were members of the 1st Battleship Division at the beginning of the war and were stationed out of the naval base at Pola. Following the Bombardment of Ancona and the commissioning of Szent István, the four ships saw little combat due to the Otranto Barrage which prohibited the Austro Hungarian Navy from leaving the Adriatic Sea. In June 1918, in an attempt to earn safer passage for German and Austro Hungarian U boats through the Strait of Otranto, the Austro Hungarian Navy attempted to break the Barrage with a major attack on the strait, but it was abandoned after Szent István was sunk by the Italian motor torpedo boat MAS 15 on the morning of 10 June. After the sinking of Szent István, the remaining three ships of the class returned to port in Pola where they remained for the rest of the war. When Austria Hungary was facing defeat in the war in October 1918, the Austrian government decided to transfer Viribus Unitis to the newly formed State of Slovenes, Croats and Serbs in order to avoid having to hand the ship over to the Allied Powers. Renamed Jugoslavija, the ship was destroyed by an Italian mine in the Raid on Pola a day later. Following the Armistice of Villa Giusti in November 1918, Prinz Eugen was ceded to France where she was sunk as a target ship in 1922, while Tegetthoff was handed over to Italy and scrapped between 1924 and 1925. The wreck of Viribus Unitis was salvaged from Pola harbor and broken up between 1920 and 1930.
Өмірбаян
1904 жылдың қыркүйегінде Австрия әскери-теңіз лигасының құрылуымен және қазан айында вице-адмирал Рудольф Монтекукколидің Әскери-теңіз флотының Бас қолбасшысы (нем. Marinekommandant) және Соғыс министрлігінің Әскери-теңіз бөлімінің бастығы (нем. Chef der Marinesektion) лауазымдарына тағайындалуымен, австро-венгрлік Әскери-теңіз флоты Ұлы державаға лайық кеңейту бағдарламасын бастады. Монтекукколи алдыңғы адмирал Герман фон Спаунның бастамаларын дереу жалғастырып, флотының күрт кеңейтілуі мен жаңғыртылуына ұмтылды. Тегеттофф класының дамуына ықпал еткен қосымша себептер Монтекукколидің флотқа қатысты жоспарларынан асып түсті. 1906-1908 жылдар аралығында Австрияның Альпі таулары арқылы жаңа теміржолдар салынды, Триест пен Далмация жағалауын империяның қалған бөлігімен байланыстырды. Триест портының тарифтерінің төмендеуі қаланың өсуіне және Австро-Венгрияның сауда флотының дамуына көмектесті. Бұл өзгерістер Австро-Венгрияның жағалауын қорғау ғана емес, одан да көп мүмкіндіктерге ие жаңа кемелер класын құруды талап етті. Ғасыр басында теңіз күші австриялық сыртқы саясатта басымдыққа ие болған жоқ, ал Әскери-теңіз флоты жұртшылықтың қызығушылығы мен қолдауын аз болды. Алайда, 1902 жылдың қыркүйегінде Австро-Венгрия тағының мұрагері және теңіз күшін кеңейтуді ынтамен қолдаған Франц Фердинандтың флот адмиралы қызметіне тағайындалуы флоттың беделін жұртшылық пен Австрия және Венгрия парламенттерінде арттырды. Франц Фердинандтың теңіз істеріне деген қызығушылығы Италиямен бәсекелесу үшін күшті флоттың қажеттігіне сенгенінен туындады, ол Австро-Венгрияның аймақтық ең үлкен қатері деп саналды. Тегеттофф класының кемелері Австро-Венгрия номиналды одақтасы Италиямен қарулану жарысына қатысқан кезде құрылысқа бекітілді. Италияның Regia Marina аймақтағы ең маңызды теңіз күші болып есептелді, және Австро-Венгрия онымен өзін жиі, көбінесе жағымсыз салыстырды. Австро-Венгрия мен Италия флоттары арасындағы айырмашылық ондаған жылдар бойы сақталды; 1880-ші жылдардың соңында Италия француз және британдық флоттардан кейін әлемдегі үшінші ірі флотқа ие болды. Бұл айырмашылық 1893 және 1894 жылдары Ресей және Германия флоттары Италияны басып өткенімен біршама теңестірілді, бірақ 1903 жылға қарай теңгерім Италияның пайдасына ие болды, итальяндықтар 6 австро-венгрлік шайқас кемесіне қарсы 18 пре-дредноутқа ие болды. 1903 жылы соңғы екі крейсердің құрылысы аяқталғаннан кейін Италиялық флот қосымша шайқас кемелерінен гөрі ірі крейсерлер құрастыруды жөн көрді. Сонымен қатар, Терни болат зауытының броньдық келісімшарттарына қатысты үлкен дау-жанжал үкіметтік тергеуге әкеліп соқты, ол бірнеше кеме құрылысы бағдарламаларын үш жылға кейінге шегерді. Бұл кешігулер Италиялық флоттың 1909 жылға дейін жаңа шайқас кемесінің құрылысын бастамауына себеп болды, және австро-венгрлік флотқа екі флот арасындағы айырмашылықты жоюға мүмкіндік берді.
Ұсыныстар
Монтекукколидің меморандумына сәйкес, Соғыс министрлігінің Әскери-теңіз бөлімі 1908 жылғы қазан айында «Тегеттоф» класындағы линкорлардың техникалық талаптарын «Стабилименто Технико Триестино» компаниясына ұсынды, ол өз кезегінде жобаны жасау үшін әскери-теңіз архитектор Зигфрид Попперді шақырды. 1908 жылғы желтоқсанда Соғыс министрлігінің Әскери-теңіз бөлімі «Тегеттоф» класының дизайны бойынша конкурс жариялады, мақсаты – «Стабилименто Технико Триестино» ұсынатын жобалардан өзге балама ұсыныстар жасау. 1909 жылғы қаңтарда император Франц Иосиф I Монтекукколидің жоспарын бекітті, содан кейін оны Вена мен Будапешттегі үкіметтерге таратты. Наурыз айында Поппер «Тегеттоф» класы үшін бес алдын ала жоба ұсынды. Бұл бастапқы жобалар «Радецкий» класының үлкейтілген нұсқалары болды және кейін «Тегеттофтарда» болатын үш мұнаралы конструкциядан мүлдем құрылған еді. 1909 жылғы сәуірде Поппер үш мұнаралы конструкцияны қамтитын «Variant VIII» деп аталатын жаңа ұсыныстармен қайта оралды. Сол айда Монтекукколидің меморандумы итальян газеттерінде жарияланып, итальян халқы мен саясаткерлер арасында үлкен қыжылдау тудырды. Италия теңіз күштері бұл есепті жаңа дредноут бағдарламасын бастау үшін негіз ретінде пайдаланды. 1909 жылғы маусымда итальяндық «Данте Алигиери» кемесі Кастелламмаре ди Стабиадағы кеме құрылыс орнында салынды.
Бюджеттік дағдарыс
Данте Алигьеридің дамуы Австрия-Венгрия теңіз күштерін қиын жағдайға түсірді. Италиялық линкордың салынуы, көбінесе Монтекукколи меморандумының жария болуына байланысты болды, ал төрт жаңа линкор салу туралы ұсыныс әлі жоспарлау кезеңінде қалып қойды. Жағдайды одан да усложнитқан нәрсе – Будапешттегі Сандор Векерле үкіметінің құлауы, нәтижесінде Венгрия диетасы шамамен бір жылға жуық премьер-министрсіз қалды. Будапештте бюджетті қабылдауға үкімет болмағандықтан, қаржыландыруды қамтамасыз ету және құрылысты бастау жұмыстары тоқтап қалды. Бюджеттік дағдарыс теңіз күштерімен тығыз байланысты өнеркәсіптерге де әсер етті, әсіресе Витковиц темір зауытына және Шкода зауытына. да аяқталуға жақын болғандықтан және Австрия-Венгрияның жалғыз салынып жатқан линкоры Триест кеме жасаушылық қалаларында құрылыс кезінде болды, Австриядағы ірі кеме жасау кәсіпорындары өздерінің қаржылық тәуекелімен үш дредноут құрылысын бастауға ұсыныс жасады, ал Аустрия-Венгрия үкіметі бюджеттік дағдарыс шешілгеннен кейін линкорларды сатып алатынын уәделеді. Сыртқы істер, соғыс және қаржы министрліктерімен келіссөздер жүргізілгеннен кейін, теңіз күштері ұсынысқа келісті, бірақ бюджет қабылданғанға дейін салынатын дредноуттардың санын үштен екіге дейін төмендетті. Өзінің естеліктерінде бұрынғы австриялық фельдмаршал және Бас штаб бастығы Конрад фон Гётцендорф Италиямен болашақ соғысқа сенгендіктен, линкорларды салуды мүмкіндігінше жылдам бастау керек деп жазды. Ол сондай-ақ, егер бюджеттік дағдарыс тез арада шешілмесе, оларды "сенімді одақтасқа" (оның сөзімен, тек Германия ғана бола алады) сату туралы келісімдер жасауға тырысты. Бірінші екі линкордың құрылысы Австрия-Венгрияны Австрия рейхсраты немесе Венгрия диетасының алдын ала мақұлдауысыз шамамен 120 миллион крона жұмсауға міндеттейтін конституциялық қауіптерге байланысты келісім құпия сақталды. Егер келісім жаңа теңіз бюджеті қабылданғанға дейін баспасөзге тарап кетсе, Монтекукколи линкорлардың құрылысын және олардың құпия сақталуын негіздеу үшін бірнеше түсіндірмелер дайындады. Олардың ішінде Италияның теңіз күштерін күшейтуіне қарсы тұру қажеттігі және құрылысшылармен төмен бағаға келісу ниеті болды. 1910 жылдың сәуір айында Австрияның Социал-демократиялық партиясының газеті Arbeiter Zeitung келісімді жариялаған кезде, жоспарлар аяқталған еді және алғашқы екі линкордың – Viribus Unitis және Tegetthoff құрылысы басталуға дайын тұрды.
Шығындар
Тегеттофф класындағы линкорларды салу құны Австрия-Венгрия әскери-теңіз күштерінің стандарттары бойынша өте жоғары болды. Тегеттхоф, «Принц Эйген» және «Радецкий» класындағы соғыс кемелерінің құны шамамен 18, 26 және 40 миллион кронды құрасса, Тегеттофф класындағы әрбір кемеге 60 миллион кроннан астам қаражат жұмсалатыны күтілді. 1907 және 1908 жылдарғы бұрынғы бюджеттер бойынша әскери-теңіз күштеріне 63,4 және 73,4 миллион крон бөлінген еді, сол кезде екі «Радецкий» кемесінің құрылысының нәтижесінде бұл бюджеттің үлкен сомаға жетуіне байланысты шамадан тыс деп есептелді. Монтекукколи, әсіресе Будапешттегі саяси дағдарыстан кейін көп өтпей, көпшілік пен Вена мен Будапешттегі заң шығарушылардың қымбат кемелердің қажеттігін қабылдамай қалуынан қаушады. Қаржыландырудың күрт өсуіне байланысты 1909 жылы әскери-теңіз күштері шамамен 100,4 миллион крон жұмсады, бұл сол кездегі үлкен сома еді. Бұл «Радецкий» класындағы соғыс кемелерін аяқтауды жеделдету мақсатында жасалды, бірақ төрт дредноут құрылысының алда тұрғаны Австрия-Венгрия әскери-теңіз күштері үкіметтен жыл сайынғы бюджетті 100 миллион кроненнан жоғары сұрауы мүмкін екенін білдірді. Кемелерді қаржыландыру үшін Витковиц темір зауытына, «Кредитанстальт» банкіне иелік еткен, сондай-ақ «Шкода» зауытында және «Стабилименто Технико Триестино» компаниясында маңызды активтерге ие болған Австриядағы Ротшильдтер отбасынан кепілдік алу үшін эрцгерцог Франц Фердинанд жеке түрде Альберт Саломон Ансельм фон Ротшильдке жүгінді, үкімет кемелерді сатып алуға мүмкіндік алғанша олардың отбасының қаржылық қолдауын алу үшін.
Бюджеттік келіссөздер мен қабылдау
Тегетхофф класына қаржыландыруды қамтамасыз ететін бюджеттер, 1910 жылдың қазан және қараша айларында Австрия Рейхсраты мен Венгрия диетасының екі отырысынан кейін, ақыры мақұлданды. Италиялық флот жазда тағы үш линкордың құрылысын бастағандықтан, қарсылықтар қабылданбады. 1910 жылғы бюджеттің кері күшпен қабылдануы және 1911 жылғы бюджеттің қабылдануы желтоқсан мен наурыз аралығында аз қарсылықпен қамтамасыз етілді. 1910 жылғы Венгрия парламент сайлауында жеңіске жеткен, бірақ оның орнына Кароли Хуен Хедервари басшылығымен үкімет құруға рұқсат берген Иштван Тиса, өзінің үлкен парламенттік көпшілігімен бюджеттердің қабылдануын қамтамасыз етті. Бұл Szent István болып қалатын линкорға жасалатын келісімшарттың Фиумедегі Ganz Danubius кеме жасау зауытына берілуі туралы келісімге қол жеткізілгеннен кейін жасалды. Тисаның саяси одақтастары да, мысалы, Adria Line директорлар кеңесіне тағайындалу сияқты пара арқылы ықпалға ие болды. Австрия Рейхсратында бюджеттерді қабылдау салыстырмалы түрде оңай болды. Жас Чехия партиясының жетекшісі Карел Крамач, «теңіз күшіне деген белгілі бір әуестігім бар» деген негізбен бюджеттерді қолдады. Словениялық блоктың жетекшісі Шустершич, линкорлар теңіз күшінің және словен халқының мүддесіне сай екенін айтып, қолдау жинады. Неміс саясаткерлері линкорлардың құрылысын қолдады, өйткені олардың болуы Австрия-Мажарстанды Германия үшін күшті одақтас ететін еді. Соңғы пакетке Тегетхофф класының бронясы мен қарулары Австрияда жасалуы керек, ал әрбір кемедегі электр сымдары мен жабдықтары Венгрияда құрастырылуы керек деген шаралар енгізілді. Сонымен қатар, линкорлардың қарулары үшін оқ-дәрілердің жартысы Австриядан, ал жартысы Венгриядан сатып алынуы тиіс еді. Бюджетке тек социал-демократтар қарсы болды. Олардың басшысы Карл Зайц Италиямен қарым-қатынастың нашарлауына наразылық білдіріп, Аустрия-Италия теңіз қарулануын тоқтату үшін Риммен келіссөздер жүргізуді талап етті. Австрия-Мажарстанның номиналды одақтасы Италиямен шиеленіскен қарым-қатынасын көрсететін белгі ретінде бұл ұсыныс Зайц партиясынан тыс жерде аз қолдаумен сәтсіз аяқталды. Бюджеттер екі парламентте де үлкен көпшілік дауыспен қабылданды, бұл кемелердің құрылысына қатысты қаржылық мәселелер шешілді дегенді білдірді.
Жалпы сипаттамалары
Тегеттхоф класының кемелері теңіз архитектор Зигфрид Поппердің жобалауымен салынған. Олардың жалпы ұзындығы , ені және максималды суға батып тұру тереңдігі болды. Олар жүктелгенде ауыстыруға арналған, бірақ толық жауынгерлік жүктемеде олар ауыстырылды. Бұл кластағы пропеллерлер Триестте салынған үш кеме мен Фьюмеде салынған Szent István арасындағы дизайн айырмашылықтарының басталуы болды. Szent István-дағы әрбір пропеллер білігінің скегі басқа үш Тегеттхоф кемелерінде қолданылған тіреу типті скегтерден айырмашылығы, қатты, пышақ тәрізді құрылымнан тұрды. Кеменің корпусы қос түбімен салынды, тереңдігі , және екі қабатты пластиналардан тұратын күшейтілген ішкі түбі болды. Поппердің бұл жобасы соғыс кемелерін теңіз миналарынан қорғауға бағытталған, бірақ ол Szent István және Viribus Unitis кемелері үшін сәтсіз аяқталды – біріншісі 1918 жылдың маусым айында торпедадан, ал екіншісі сол жылдың қараша айында минадан зардап шекті. Тегеттхоф класының кемелерінде сондай-ақ екінші қатарлы қарулары үшін кеменің оң және сол жақтарында екі Barr және Stroud оптикалық арақашықтық өлшегіш посты орналастырылған. Бұл арақашықтық өлшегіштер Schwarzlose M.07/12 зениттік пулеметі орнатылған броньды куполмен жабдықталған. Szent István кемесі өзінің класындағы басқа кемелерден сыртқы түрімен ерекшеленді. Бұл айырмашылықтарға кеме көпірінен артқы түтікке дейін созылатын және бірнеше шамдар орнатылған алдыңғы түтікке салынған платформа кірді. Тағы бір ерекшелік – негізгі мачтың алдындағы желдеткіш шахтасының модификацияланған түрі болды. Szent István кемесіндегі арақашықтық өлшегіштердің броньды тұғыры басқа үш кемедегілерге қарағанда 90° оңға бұрылған. Бұл кеменің борлық проекциясы үшін кішірек нысана ұсыну мақсатында жасалған. Szent István кемесінің ең айқын ерекшелігі – ол өзінің класында торпедалық торлармен жабдықталмаған жалғыз кеме болды. Тегеттхоф класының қалған үш кемесі 1917 жылдың маусым айында торпедалық торларын алып тастады. Тегеттхоф класының кемелері 1087 офицер мен қатардағы сарбаздан тұратын экипажбен қамтамасыз етілген.
Қозғалтқыш
Триест пен Фьюмеде салынған үш соғыс кемесінің арасындағы айырмашылықтар әр кеменің қозғалтқышын қарастырғанда ең анық байқалды. Szent István кемесі басқа кемелерден екі пропеллер және екі үлкен Парсонс бу турбинасымен ерекшеленсе, Viribus Unitis, Tegetthoff және Prinz Eugen кемелерінің әрқайсысы төрт кішкентай Siemens турбинасымен және төрт пропеллермен жабдықталған. Бұл турбиналар жеке машина бөлімінде орналастырылған, ал SMS Szent István-нан басқа, олар он екі Yarrow қазандығымен жұмыс істеді. Szent István-ның Babcock & Wilcox қазандықтарының жаңа түрі, бауыр кемелерге орнатылған Yarrow қазандықтарынан 48 тоннаға ауыр болды, бірақ олар ескі қазандықтардан тиімдірек болды. Жаңа Babcock & Wilcox қазандықтарының үлкен артықшылығы – олар ең жоғары жылдамдықты сегіз сағатқа дейін сақтай алды, ал бауыр кемелерде бұл көрсеткіш тек екі сағатты құрады. Олар жалпы сомасында қуат өндіруге арналған, бұл теориялық тұрғыдан максималды жобаланған жылдамдыққа жетуге жеткілікті болды. Tegetthoff кемесінің жылдамдық сынақтары кезінде оның ең жоғары жылдамдығы 15 теңіз шақырымына (км/сағ) жеткені хабарланды. Алайда, Tegetthoff класындағы кемелердің нақты ең жоғары жылдамдығы белгісіз, өйткені теңіз сынақтарының деректері мен әрбір кеме туралы жазбалар соғыстан кейін жоғалып кетті. Әрбір кеме сонымен қатар көмірдің 1600 тоннасын және оның жану жылдамдығын арттыру үшін оған шашыратылатын 600 тонна майды тасыды. Толық қуатпен Tegetthoff кемелері 18 теңіз шақырымы (км/сағ) жылдамдықпен жүзе алатын.
Қару-жарақ
Плезендегі (Богемия) «Шкода» зауытында салынған «Тегетхофтың» негізгі қару-жарағы төрт үш оқтық мұнараға орнатылған он екі 45 калибрлі «Шкода K10» зеңбірегінен тұрды. Екі мұнараның әрқайсысы негізгі суперструктураның алдыңғы және артқы бөлігіне бір-бірлеп орнатылған. Үш оқтық мұнараларды енгізудің екі себебі болды: кемелердің ықшамдылығын және австро-венгр теңіз доктринасы мен бюджеттік шектеулерге сәйкес келу үшін орын ауыстыруды азайту қажеттілігі, сондай-ақ итальяндық «Данте Алигьеридегі» үш оқтық мұнараларға қарсы тұру. Италиялықтар «Тегетхоф» класындағы кемелерді салуды бастамас бұрын «Данте Алигиери» құрылысын бастағанмен, Триест кеме құрылысшылары «Вирибус Юнитис» кемесін итальяндық әріптестерінен жылдамдатып, 1912 жылдың желтоқсанында, «Данте Алигиериден» бір ай бұрын пайдалануға берді. Осылайша «Тегетхофтар» әлемдегі үш оқтық мұнаралары бар алғашқы дредноуттар атанды, және австро-венгр теңіз флоты осымен қатты мақтанды. Әр мұнарада екі емес, үш зеңбірек болғандықтан, басқа дредноуттарға қарағанда ауыррақ жағалауға шабуыл жасау мүмкін болды, сонымен қатар цитадель қысқарып, салмақ жақсырақ бөлінді. Үш оқтық мұнараларды енгізу шешімі алғашқы екі кеменің құрылысын жеделдетуге де көмектесті, себебі «Шкода» Ресей империясының теңіз флоты тапсырысы бойынша үш оқтық мұнараның дизайнымен айналысып жатқандықтан, қарулар тез арада қолжетімді болды. «Тегетхофтар» бортында казематтарда орналасқан он екі 50 калибрлі «Шкода K10» зеңбірегінен тұратын қосымша қару-жарақ болды. Сонымен қатар, жоғарғы палубадағы казематтардың үстінде ашық айналмалы тіреулерге 50 калибрлі он сегіз «Škoda K10» зеңбірегі орнатылды. Жоғары мұнараларға тағы үш «Škoda K10» зеңбірегі әуе шабуылына қарсы қолдану үшін орнатылды. Әр кеменің қашықтық өлшегіштерінің брондалған күмбездерінің үстіне екі қосымша «Schwarzlose M.07/12» әуе шабуылына қарсы пулеметтері орнатылды. Әр кемеде екі «Škoda G. L/18» десанттық зеңбірегі және екі «Škoda SFK L/44 S» зеңбірегі торпедалық катерлер мен суасты қайықтары сияқты шағын және жылдам кемелерге қарсы қолдануға арналған. Сондай-ақ, әр кемеде төрт суасты торпедалық түтікшесі болды, олардың біреуі кеменің алдында, біреуі артқы жағында және екеуі бүйірлерінде орналасқан. Әр кемеде әдетте он екі торпеда тасымалданды.
Қару-жарақ
Тегетхофф класының кемелері кеменің ең маңызды бөліктері орналасқан орталық цитадельде қалыңдығы өлшенетін бронь белбеуімен су сызығында қорғалған. Бұл бронь белбеуі алдыңғы және артқы барбеттердің ортасында орналасқан, ал кеменің бау және кормасына қарай жұқарады, бірақ оларға жетпейді. Ол кеменің бау жағына кішкентай броньмен жалғастырылды. Жоғарғы бронь белбеуінің максималды қалыңдығы , бірақ ол алдыңғы барбеттен бастап бауға қарай жұқарады. Каземат броні де қалыңдығы болды. Негізгі оқ мұнараларының, барбеттерінің және басқару мұнарасының қабырғалары броньпен қорғалған, мұнаралар мен басқару мұнарасының шатырларын қоспағанда, олардың қалыңдығы болды. Палубалардың қалыңдығы екі қабаттан бастап ауысады. Су асты қорғаныс жүйесі қос түбінің су сызығы бронь белдеуінің төменгі жиегіне дейін созылуынан тұрады, ал ең сыртқы қалқан ретінде жұқа пластина қызмет етеді. Ол екі пластинадан тұратын торпедалық қалқанмен нығайтылды. Бұл жүйенің жалпы қалыңдығы тек болды, бұл оны торпеданың жарылысына немесе минаның жарылысына төтеп беруге қабілетсіз етті. 1909 жылдың көктемінде Монтекукколи Тегетхофф класының дизайны бойынша Альфред фон Тирпицтен пікір алу үшін Соғыс министрлігінің Теңіз бөлімінің офицерін Берлинге жіберді. Императорлық Германия Әскери-теңіз күштері артиллериялық және торпедалық сынақтар жүргізіп, "Зірвелі палуба мен белдеу броні арасындағы бұрыш мүмкіндігінше тегіс болуы керек" және "Зірвелі торпедалық қалқан ішке қарай бұрылуы керек, екінші бойлық қалқан сыртқа қарай бұрылуы керек. Торпедалық қалқанның сыртқы қаптамадан қашықтығы 2,5 метрден 4 метрге дейін ұзартылуы керек" деген қорытындыға келді. Поппер Тегетхофф класының белдеу бронінің сыртқы орналасуына қатысты Тирпицтің бірнеше ұсыныстарын қабылдады, бірақ Императорлық Германия Әскери-теңіз күштері ұсынған ішкі өзгерістер енгізілмеді.
Бағалау
Тегеттофф класы Германия императорлық теңіз флоты мен британдық Корольдік теңіз флотының заманауи дредноуттары мен супердредноуттарынан кіші болғанымен, Жерорта және Адриатика теңіздеріндегі өз түріндегі алғашқы кемелер болды. Бұрынғы австро-венгр теңіз офицері Энтони Сокол өзінің «Императорлық және Корольдік австро-венгр теңіз флоты» атты кітабында Тегеттоффтарды «тамаша кемелер» деп сипаттады және олар аймақтағы өз түрінің ең қуаттылары деп мойындалды. Олардың дизайны Австро-Венгрия теңіз саясатындағы өзгерісті білдірді, өйткені кемелер жағалауды қорғаудан немесе Адриатика теңізін патрульдеуден әлдеқайда көп мүмкіндіктерге ие болды. Тегеттоффтар жақсы қабылданып, Австро-Венгрияның ескі кемелерін ауыстыруды жоспарлағанда, теңіз күштері Тегеттофф класының орналасуын қабылдап, оларды сәл үлкен тоннажға және ірі негізгі қаруларға ие ету үшін кеңейтті. Осы мақтауларға қарамастан, Тегеттофф класының дизайнына қатысты сын-пікірлер де бар. Фридрих Праски өзінің «Вирибус Юнитис» класы туралы мақаласында: «Кемелер тым кішкентай және өте төмен тұрақтылық диапазонына ие болды» деді. Эрвин Сиеше өзінің «S. M. S. Szent István: Венгрияның жалғыз және қасіретті дредноуты» атты мақаласында: «Сент-Иштванда нашар конструкция мен нашар жұмыс жасау және әсіресе дәнекерлеу туралы көп пікірталас болды» деп жазды. Нашар дәнекерлеу Сент-Иштваның батуына кінәлі деп айтылады, ал Сент-Иштваның машиналарының бас инженері Карл Моль кеме батқан кезде кемелердегі дәнекерлердің үзілгенін хабарлады. Сонымен қатар, кемедегі сынақтар кезінде корпустың екі қабатты түбіндегі дәнекерлердің ұяларынан шығып кеткені туралы хабарлар тарады. Сент-Иштваның батуы кеменің бронясындағы бірнеше кемшіліктерді көрсетті. Соғыс кемесінің жоғалуын тергеген теңіз комиссиясы соңында: «Миналық броня мен 15 см оқ-дәрі қоймалары арасындағы қашықтық тым кішкентай және үлкен конструкциялық қателік, бұл сіңіп кетудің кеңеюіне себеп болды» деген қорытындыға келді. Сент-Иштваның батуынан кейін оның винт шахталарының қарсылығының деңгейі соншалықты жоғары болғаны анықталды, кеменің рулі толық жылдамдықпен 10° максималды бұрышта ғана бұрылуы мүмкін болды, әйтпесе кеме ауыр қисайды.
Құпиялық
Монтекукколидің соғыс кемелеріне қатысты жоспарлары 1909 жылдың қаңтар айында император Франц Иосиф I-ден бекіту алды. Австрия-Мажарстан дредноуттар класын жоспарлап немесе құрылып жатқанын білгеннен кейін, британдық Әскери-теңіз министрлігі жобаны «неміс флотына жасырын қосымша» ретінде қарастырды және кемелердің 1908 жылы Боснияны аннексиялау кезінде Германияға көрсетілген дипломатиялық қолдауы үшін Австрия-Мажарстанның Германияға төлейтін өтемақысы ретінде түсіндірді. 1909 жылдың көктемі мен жазында Ұлыбритания Германиямен қарулану жарысына қатысты, бұл Корольдік теңіз күштерінің Австрия-Мажарстан кемелерін Германияның бас адмиралы Альфред фон Тирпицтің британдық кеме құрылысын озу үшін жасаған әрекет ретінде қарауына әкелді. Әскери-теңіз министрлігінің кемелердің нақты мақсатына қатысты алаңдаушылығы соншалық, Монтекукколи офицерді Тирпицтен Тегеттофф класындағы кемелердің дизайны мен орналасуына қатысты кеңес алу үшін жіберген кезде британдық тыңшы Берлинге жіберілді. Бұл алаңдаушылық күшейді және 1909 жылдың сәуір айында британдық елші Фэрфакс Лейтон Картрайт австро-венгрлік Сыртқы істер министрі Алоис Лекса фон Аерентальдан айтылған соғыс кемелері туралы сұрады. Аеренталь Тегеттофф класының құрылысын жоққа шығарды, бірақ дредноуттар класын салу жоспарлары қарастырылып жатқанын мойындады. Картрайтты Австрия-Мажарстанның неміс теңіз күштері үшін ешқандай кемелер құрыстырмағанына сендіру үшін Аеренталь кез келген теңіз кеңейтуін Жерорта теңізіндегі Австрия-Мажарстанның стратегиялық мүдделерін қамтамасыз ету қажеттігімен түсіндірді. Ол кезде Австрия-Мажарстанның төрт дредноут құрылысының мүмкіндігі британдық баспасөз, қоғам және саясаткерлер арасында Германия тарапынан тудырылған қауқып ретінде қарастырылды. Әскери-теңіз министрлігінің күдіктері де, кейбір саясаткерлердің де британдық парламентті Германия үкіметінің Тегеттофф класын Германия мен Ұлыбританияның қақтығысты қарулану жарысын ширықтыру үшін пайдалануға тырысып жатқанына көндіре алмады. 1911 жылы Уинстон Черчилль Әскери-теңіз министрлігінің бірінші лорды болып тағайындалғанда, ол соғыс кемелеріне қатысты кез келген австро-германдық келісімді қабылдамады. Бір жыл бойы Австрия-Мажарстан теңіз күштері жобаны мемлекеттік құпия сақтап бағуға тырысты. Бұл олардың бірнеше дредноут құрылысы туралы әңгімелердің Еуропа бойынша таралуына кедергі болмады. Венадағы француз теңіз атташесі 1910 жылы Парижге Австрия-Мажарстан теңіз күштеріндегі кең құпиялылық туралы шағымданды, ол бірнеше жолмен көрінді. Олардың арасында Тегеттофф класының болашақ порты Полада фотосуретке түсіруге тыйым салу және Австрия-Мажарстан полициясының үнемі бақылауы болды. Жоба басталғаннан кейін шамамен бір жыл өткен соң, Arbeiter Zeitung, Австрияның Социал-демократиялық партиясының газеті, соғыс кемелерінің егжей-тегжейін жалпы жұртшылыққа жеткізді. Кемелерді құрылысын қолдаған және теңіз күштерінің кеңесімен жұмыс істеген Христиан-әлеуметтік партия өзінің Reichspost газетінде құпия дредноут жобасы мен оған байланысты қаржылық келісімдердің шындық екенін жариялады. Reichspost жобаны қолдау үшін лоббилік жұмыс жүргізді, Австрия-Мажарстанның ұлттық қауіпсіздік мәселесін атап өтті, өйткені Италияның дредноуы құрылыс кезеңінде болды. Оқиға жарияланғаннан кейін эрцгерцог Фердинанд та соғыс кемелеріне қоғамдық қолдау көрсету үшін жұмыс істеді, ал Австрияның кішкентай, бірақ өсіп келе жатқан Теңіз лигасы да солай істеді.
Құрастыру
Тегетхофф класының бірінші кемесі Viribus Unitis 1910 жылғы 23 шілдеде ресми түрде салына бастады. Бастапқыда "Battleship IV" деп аталған, оның кілі бірнеше айлық қаржылық және саяси белгісіздіктен кейін қаланды. Екі айдан соң 1910 жылғы 24 қыркүйекте Тегетхофф та салына бастады. Тегетхофф класының бас кемесі Тегетхофф, 19 ғасырдың австриялық теңіз адмиралы Вильгельм фон Тегетхоффтың құрметіне аталды, ол 1866 жылы Лисса шайқасында Италияға қарсы жеңіске жеткенімен танымал. Вена мен Будапешттің бүкіл класс құрылысын қаржыландыру үшін қажетті бюджетті мақұлдайтыны белгілі болғаннан кейін құрылыс басталды. 1910 жылдың соңына қарай Тегетхофф класының кемелерін салу жұмыстары қарқынды жүріп жатты. Екі кеме Триест кеме жасаушылығында құрастырылып жатыр, ал тағы бірнеше кеме дайындалып жатты. 1911 жылдың мамырындағы қысқа мерзімді ереуілден басқа, соғыс кемелерінің құрылысы жылдам қарқынмен жалғасты. Триестте салына бастағаннан кейін бір жыл өткен соң, Viribus Unitis 1911 жылғы 24 маусымда үлкен салтанатта іске қосылды, онда Франц Фердинанд пен Австрияның соғыс министрі, генерал Мориц фон Ауфенберг қатысты. Салтанатты шарада Viribus Unitis-тің демеушісі Франц Фердинандтың қарындасы, Мария Аннунциата болды. Жеті айдан кейін 1912 жылғы 16 қаңтарда Принц Юген салына бастады, ал 29 қаңтарда одан кейін Szent István салынды. Тегетхофф 21 наурызда Триест маңындағы қолайсыз ауа райына байланысты іске қосылуы кейінге шегерілді. 1912 жылдың тамызы мен 1913 жылдың наурызында оның қозғалтқыштарында жұмыс істеген механиктердің ереуіліне қарамастан, Принц Юген 30 қарашада іске қосылды, ал Szent István кемесінің құрылысы ұзаққа созылды, себебі Фиумедегі кеме жасаушылығы оның мөлшеріне сай кеме үшін кеңейтілуі керек болды. Екі жылдан кейін 1914 жылғы 17 қаңтарда суға жіберілді. Соғыс кемелері салынып жатқанда, оларға қандай ат қою керектігі туралы талқылаулар басталды. Соғыс министрлігінің теңіз бөлімі төрт линкорға Тегетхофф, Принц-Евгений, Дон Хуан және Хуняди деген аттарды беруді ұсынды. Австрия газеттері құрылыс кезінде кемелердің біріне император Франц Иосиф I деген ат берілетінін хабарлады, бірақ кейін теңіз күштерінің императордың атын алып жүрген крейсерді қайта атауға ниеті жоқ екені белгілі болды. Архиегерцог Франц Фердинанд төртінші кемеге австриялық фельдмаршал құрметіне Лаудонды ұсынды. Император Франц Иосиф I ақырында дрейдноуттардың аттарын шешті, бірінші кемеге өзінің жеке ұраны – Viribus Unitis (латынша: "Бірлескен күштермен") деген атты берді, ал класс бойынша төртінші кеме венгр королі және әулиесі Стефан I атымен Szent István деп аталды.
Іске қосу
1912 жылы 6 қазанда «Viribus Unitis» кемесі қолданысқа берілген кезде, ол сол кездегі ең қымбат әскери кеме болды. Италиялық «Данте Алигиери» «Viribus Unitis»-тен бұрын салынған, бірақ 1913 жылдың қаңтарына дейін қолданысқа берілмеді. Бұл Австрия-Венгрияның Ұлыбритания, Германия, АҚШ, Бразилия және Жапониядан кейін дредноут шайқас кемесіне ие болған алтыншы ел екенін білдірді. Монтекукколи 1912 жылдың 15 қазанда Австрия мен Венгрия парламенттеріне сөз сөйлеп, «Тегеттофф» класының теңіз саясатындағы рөлі туралы көзқарасын баяндады. Монтекукколи жаңа дредноуттардың арқасында Австрия-Венгрияның «Жерорта теңізінің күшті державасы» болғанын айтты. «Viribus Unitis» 1913 жылдың 14 шілдесінде, кластың атауын алған «Тегеттофф» кемесімен бірге қолданысқа берілді. «Тегеттофф» кемесінің батырмасынан жасалған атыс кеме офицерлерінің каюталарын зақымдады. «Принц Евгений» 1914 жылдың 8 шілдесінде, Сараевода Франц Фердинанд қаза болғаннан кейін он күн өткен соң қолданысқа берілді. Фиумедегі «Graz Danubius» кеме құрылыс шеберханасының кеңейтілуі «Szent István» кемесінің 1914 жылдың 17 қаңтарына дейін суға түсірілуі мен тойлану рәсімін кейінге жылдырды. Әдетте, ірі әскери кеменің суға түсірілуіне императордың немесе оның мұрагерінің қатысуы қалыпты жағдай болса да, Франц Иосиф тым осал болды, ал оның мұрагері Франц Фердинанд венгрлерге қарсы көзқарасынан қатысудан бас тартты. Франц Иосиф дауды болдырмау үшін құттықтау телеграммасын жіберді, ал рәсімді «Сығар, және Құдайдың қорғауы барлық жолдарыңда болсын!» деген сөздермен бастаған Мария Тереза басқарды. Рәсімге Венгрия премьер-министрі Тиса, қаржы министрі Янош Телески және императорлық сарай министрі Стефан Буриан фон Раеч қатысты. Неміс крейсері жақында Триесте жөнделгендіктен, оның офицерлері де рәсімге қатысты. Суға түсіру кезінде апат болды: кемеде мерекелік шараларды тамашалаған көрермендерді тасымалдаған кемеге соқтығысудан сақтау үшін оң жақ ілгекті тастау қажет болды, бірақ ілгек тізбегі кемеге бекітілмеген еді, нәтижесінде екі док жұмысшысы жарақаттанды, біреуі қаза тапты, екіншісінің сол аяғы сынды. Келесі күні теңізшілер ілгекті судан шығарып, кемеге қайта бекітті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін алты ай өткен соң, кеменің жабдықталуы одан әрі кейінге жылдырылды, және ол 1915 жылдың 13 желтоқсанында «Тегеттофф» класының соңғы линкоры ретінде қолданысқа берілді.
Соғысқа дейінгі кезең
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін «Тегеттофф» класы Австро-Венгрия әскери-теңіз флотының мақтанышы ретінде қызмет етті. 1914 жылдың көктемінде «Вирибус Юнитис» және «Тегеттофф» кемелері «Зриньи» және жағалауды қорғау кемесімен бірге Жерорта теңізінің шығысына, Сицилия теңізіне және Левант аймағына сапар шегіп, Смирна, Бейрут, Александрия және Мальта порттарына барды. Александрия портында «Monarch» экипажының екі мүшесінде қызылша және цереброспинальды менингит анықталды, осыған байланысты кеме бірнеше аптаға Пола портында карантинге жатқызылды. Ал осы уақытта «Вирибус Юнитис» және «Тегеттофф» 22 мамырда Мальтаға келді, ал 28 мамырда Полаға қайтып кетті. Қайтып келгеннен кейін «Вирибус Юнитис» Фердинандты Босния мен Герцеговина кондоминиумына әскери маневрлерді тамашалау үшін тасымалдау міндеті тапсырылды. Маневрлерден кейін Фердинанд пен оның әйелі София жаңа ғимаратта мемлекеттік мұражайдың ашылуына қатысу үшін Сараевоға баруды жоспарлады. 24 маусымда соғыс кемесі эрцгерцогты Триесттен Нарента өзеніне жеткізді, онда ол Сараевоға қарай бет алған яхтаға отырды. Үш күн бойы әскери маневрлерді бақылағаннан кейін эрцгерцог Сараевода әйелімен кездесті. 1914 жылдың 28 маусымында Гаврило Принцип оларды атып өлтірді. Осы трагедиялық жаңалықты естіген соң, әскери-теңіз флотының бас қолбасшысы Антон Хаус «Тегеттофф», барлаушы крейсер және бірнеше торпедалық катерлерден құралған эскорт флотымен Поладан оңтүстікке қарай жолға шықты. Қылмыс жасалғаннан екі күн өткен соң Фердинанд пен Софияның денелері «Вирибус Юнитис» кемесіне жеткізілді, ол эрцгерцогтың оралуын күтіп тұрған болатын, және Триестке қайтарылды. «Вирибус Юнитис» саяхаты барысында Хаустың эскорт флотымен бірге жүрді, флотилия Далмация жағалауымен баяу жылдамдықпен, көбінесе құрлық көзден көрінетіндей қозғалды. Жағалаудағы қалалар мен ауылдардағы шіркеулер кемелер өтіп бара жатқанда қоңырауларын соқты, ал жағалауда тұрған көрермендер флотилияның қозғалысын бақылады. Эрцгерцогтың өлімі шілде дағдарысын тудырды, ол 1914 жылдың 28 шілдесінде Австро-Венгрияның Сербия Корольдігіне соғыс жариялауымен аяқталды.
Соғыс басталды
Кейінгі күндері оқиғалар қарқынды дамыды. 1914 жылғы 30 шілдеде Ресей, Австро-Мажарстанның Сербияға соғыс жариялауына жауап ретінде толық жұмылдыруды жариялады. Австро-Мажарстан келесі күні толық жұмылдыруды жариялады. 1 тамызда Германия мен Франция толық жұмылдыруға бұйрық берді, ал Германия Австро-Мажарстанды қолдап, Ресейге соғыс жариялады. Австро-Мажарстан мен Италия арасындағы қарым-қатынас 1912 жылы Үштік одақтың жаңаруынан кейінгі екі жылда едәуір жақсарғанмен, Австро-Мажарстанның әскери шығындарының өсуі, Албаниядағы ықпал үшін саяси даулар және Италияның Черногория Корольдігінің жерін аннексиялау мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылығы соғысқа дейінгі айларда екі одақтас арасындағы қарым-қатынасты уландырды. Италияның 1 тамыздағы бейтараптық жариялауы Австро-Мажарстанның «Тегеттофф» класындағы кемелерді Жерорта теңізіндегі маңызды әскери операцияларда пайдалану үмітін күйретіп жіберді, себебі теңіз күштері «Регия Маринамен» бірлесіп жұмыс істеу үшін итальяндық порттарда сақталған көмірге тәуелді болды. 4 тамызға дейін Германия Люксембургті басып алып, Францияға соғыс жариялағаннан кейін Бельгияға шабуыл жасады, ал Ұлыбритания Бельгияның бейтараптығын қорғау үшін Германияға соғыс жариялады. Германияның Жерорта теңізі дивизиясы, құрамында ұрыс крейсері және «Бреслау» кемелері болған, Австро-Мажарстан флотынан көмек сұрады. Неміс кемелері соғыс басталғанға дейін көмірмен қамтамасыз етілген Мессинадан шығуға тырысты. Тамыздың бірінші аптасында британдық кемелер немістерді тұтқындау мақсатымен Мессинаға жинала бастады. Австро-Мажарстан флоты толық жұмылдырылмағанмен, неміс кемелеріне көмек көрсету үшін күштер жиналды. Бұл күшке үш «Радецкий» және үш «Тегетхофф», бронекруизер «Адмирал Спаун», алты эсминец және 13 торпедалық катер кірді. Ұлыбританиямен соғысқа түсуден сақтанған Австро-Мажарстан жоғары қолбасшылығы флотка британдық кемелерден аулақ болуды және немістерді тек Австро-Мажарстан суларында болғанда ғана ашық түрде қолдау көрсетуді бұйырды. 7 тамызда, немістер Мессинадан қашқан кезде, Австро-Мажарстан флоты немістермен кездесіп, олардың кемелерін Австро-Мажарстандағы достық портқа эскорттап жеткізу үшін Бриндизиге бет алды. Алайда, Адриатика теңізіне қарай неміс кемелерінің қозғалысы британдық және француздық күштерді жаңылыстыру мақсатымен жасалған алдау болды. Неміс кемелері Грекияның оңтүстік ұшын айналып, Дарданеллге жетті, онда олар Осман империясына сатылды. Австрия флоты неміс кемелерін Қара теңізге қарай ұстанбастан, Полаға қайтып келді.
1914-1915 жылдар
Франция мен Ұлыбританияның 11 және 12 тамызда Австрия-Мажарстанға қарсы соғыс жариялауынан кейін, француз адмиралы Огюстен Буэ де Лаперьерге Адриатика теңізінің кіреберісінде австро-мажар кемелерінің қадамын кесіп, оның ағылшын-француз флоты кездесетін кез келген австро-мажар кемесімен шайқасуға бұйрық берілді. Лаперьер Черногорияны қоршауға алған австро-мажар кемелеріне шабуыл жасады. Нәтижеде болған Антивари шайқасы Австрия-Мажарстанның блокадасын тоқтатты және Адриатика теңізінің кіреберісін Англия мен Францияның бекем бақылауына қойды. "Гобен" мен "Бреслау" кемелерінен кейін "Тегеттофф" класындағы кемелер аз ғана әрекеттер жасады, көп бөлігін Пола портында өткізді. Әскери-теңіз күштерінің жалпы бейтараптығының бір себебі Адриатикадағы миналарға деген қорқыныш болды. "Тегеттофф" класындағы кемелердің бірінші жылдағы теңіз шайқастарының азаюына басқа да факторлар әсер етті. Хаус француз флотымен тікелей қақтығыс, тіпті сәтті болған жағдайда, Австрия-Мажарстан флотын әлсіретіп, Италияның Адриатикада еркін қимылдауына мүмкіндік береді деп қаушады. Хаус бұл мәселеге соншалықты алаңдады ki, 1914 жылдың қыркүйегінде: "Италия бізге қарсы соғыс жариялау мүмкіндігі болғанша, мен біздің флотымызды сақтап қалуды бірінші міндетім деп санаймын" деп жазды. Хаус Австрия-Мажарстан флотын күш ретінде пайдалану туралы шешімі Австрия-Мажарстан армиясы, Германия флоты және Австрия-Мажарстан Сыртқы істер министрлігі тарапынан қатты сынға ұшырады, бірақ бұл Жерорта теңізі мен Отранто бұғазына Антантаның теңіз күштерінің көп бөлігін жұмылдыруға әкелді. Бұл күштерді Осман империясына қарсы Галлиполи операциясында қолдануға болар еді. "Тегеттофф" кемелерінің көп уақытын портта өткізуіне себеп болған ең маңызды фактор көмірдің жетіспеушілігі болуы мүмкін. Соғысқа дейін Ұлыбритания Австрия-Мажарстан үшін көмірдің негізгі көзі болды. Соғысқа дейінгі жылдары көмірдің үлесі Германиядағы шахталардан, АҚШ-тың Вирджиния штатынан және отандық көздерден артты, бірақ Австрия-Мажарстан флоты сатып алған көмірдің 75% Ұлыбританиядан келетін. Соғыс басталғанда бұл көздер, сондай-ақ Вирджиниядан да көмір алу мүмкін болмай қалды. Соғысқа дейін үлкен көлемде көмір жиналғандықтан, қажет болған жағдайда флот порттан шыға алатындығы қамтамасыз етілді. Дегенмен, "Тегеттофф" сияқты флоттың маңызды кемелеріне итальяндық немесе француздық шабуыл немесе ірі операция кезінде қажетті көмірді қамтамасыз ету қажеттілігі дредноуттардың теңізге шығу қажеттілігі болмаған жағдайда портта қалуына себеп болды. 1915 жылдың басында Германия Австрия-Мажарстан флотына Галлиполи операциясы кезінде Осман империясына жасалған қысымды жеңілдету үшін Отранто бөгетіне шабуыл жасауды ұсынды. Хаус бұл ұсынысты қабылдамады, француздар Адриатика теңізінің оңтүстік бөлігіндегі блокадасын кері тартып алды және бұғазды блокадалауға тағайындалған ағылшын-француз кемелерінің ешқайсысы Дарданеллге ауыстырылмады деп жауап берді. Хаус сондай-ақ Италия Антанта тарапынан соғысқа кірген жағдайда "Тегеттофф" класындағы соғыс кемелерін, әсіресе жауынгерлік кемелерін резервте ұстауды ынталандырды. Хаус Италия Австрия-Мажарстан және Германиямен жасасқан одағын бұзуы мүмкін деп сенді, және Австрия-Мажарстанның соғыс кемелерін сақтап, Италияға қарсы жылдам пайдалануға болады. Бұл стратегия Австрия-Мажарстанның соғыс кемелеріне 1915 жылдың мамырында Италия соғыс жариялағаннан кейін көп ұзамай итальяндықтармен шайқасуға мүмкіндік берді.
Анконаның бомбалануы
Германия мен Австрия-Мажарстанмен Италияның Орталық державалардың құрамына соғысқа қосылуы жөніндегі келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, италиялықтар Италияның олармен бірге соғысқа қатысуы үшін 26 сәуірде қол қойылған Лондон шарты арқылы Ұш Түлектермен келіссөздер жүргізді. 4 мамырда Италия Германия мен Австрия-Мажарстанмен жасасқан одағынан ресми түрде бас тартты, соның салдарынан Австрия-Мажарстан Италияның оларға қарсы соғысқа дайындалып жатқаны туралы алдын ала хабардар болды. 20 мамырда император Франц Иосиф I Австрия-Мажарстан Әскери-теңіз күштеріне Адриатика теңізінде әскер тасымалдаған немесе Черногорияға жабдықтар жеткізген итальяндық кемелерге шабуыл жасауға рұқсат берді. Осы уақытта Хаус өзінің ең құнды соғыс кемелерін Адриатика теңізіне шығарып, соғыс жарияланған сәтте итальяндықтарға қарсы күшті соққы беруге дайындалды. 1915 жылғы 23 мамырда Италияның соғыс жариялауы Поладағы австро-мажар теңіз базасына екі-төрт сағаттан кейін жетті, сол кезде австро-мажар флоты, соның ішінде Тегеттхоф класындағы үш кеме, итальяндық жағалауды бомбалау үшін аттанды. Бірнеше кеме екінші дәрежелі нысаналарды бомбалады, ал қалғандары Тарантодан солтүстікке қарай келе жатқан итальяндық кемелерді іздеу үшін оңтүстікке бағытталды. Анкона провинциясын бомбалау Австрия-Мажарстан Әскери-теңіз күштері үшін үлкен жетістік болды. Анкона портында итальяндық пароход жойылды, ал тағы үш кеме зақымдалды. Италияның "Турбина" эсминеці оңтүстікте батып кетті. Анкона портының және айналасындағы қалалардың инфрақұрылымы ауыр зақымдарға ұшырады. Қаладағы теміржол және порттық жабдықтар зақымдалды немесе жойылды, ал оларды қорғаған жергілікті жағалау артиллериясы жойылды. Бомбалау кезінде бірнеше доктар, қоймалар, жанармай резервуарлары, радиостанциялар, көмір және мұнай қоймалары өртеніп, қаланың электрмен жабдықтау, газ және телефон желілері үзілді. Қала ішінде полиция бас штабы, әскери казарма, әскери госпиталь, қант фабрикасы және Италия банкі кеңселері зақымдалды. Шабуылдың салдарынан 30 итальяндық әскер және 38 азамат қаза тауып, тағы 150 адам жарақат алды. Австрия-Мажарстан кемелері кейіннен қарсылықсыз Черногория жағалауын бомбалауға көшті; итальяндық кемелер келген кезде австриялық-мажарлар Полаға қауіпсіз оралды. Анконаны бомбалаудың мақсаты – Австриямен шекараға итальяндық әскерді орналастыруды кешіктіру, маңызды көлік жүйелерін жою арқылы. Анконаға жасалған күтпеген шабуыл итальяндықтардың Альпіге жөнелуін екі аптаға кешіктірді. Бұл кешігу Австрияға Италия шекарасын нығайтуға және Шығыс және Балқан майдандарынан әскердің бір бөлігін қайта орналастыруға мүмкіндік берді. Бомбалау итальяндық әскер мен халықтың моральдық жағдайына ауыр соққы берді.
1916-1917 жылдар
Анконаны бомбалаудан кейін ірі шабуылдық жауынгерлік операцияларға қатыса алмайтын кемелер, көбінесе келесі үш жыл бойы Австрия-Мажарстанның жағалауын қорғауға жіберілді. Тегетхофтардың порттан шығуының, тіпті соғыс қимылдарының болмауы Szent István мансабында жақсы көрінеді. Кеме Анконаны бомбалау кезінде әріптестеріне қосыла алмады және жақын маңдағы Фазана бұғазындағы артиллериялық жаттығулардан басқа, порттың қауіпсіздігінен сирек шықты. Ол 937 күндік қызметі барысында теңізде бар болғаны 54 күн өткізді және Паг аралына екі күндік сапар жасады. Өмірінің 5,7 пайызы теңізде өтті, ал қалған уақытында Пола портында аяқталды. Szent István теңізде аз болғандықтан, корпусын тазалау үшін құрғақ докқа ешқашан кірмеді. 1917 жылдың қаңтар айында император Карл I Германия императоры Вильгельм II және Германия армиясы мен теңіз күштерінің өкілдерімен Schloss Pless-тегі әскери кеңеске қатысты. Хаус, Австрия-Мажарстанның Поладағы теңіз командасының мүшелерімен бірге, Адриатика және Жерорта теңізіндегі 1917 жылғы теңіз операцияларын талқылау үшін императормен бірге болды. Осы кеңестен оралғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, 8 ақпанда 1917 жылы Гранд-адмирал Хаус пневмониядан қайтыс болды. Жаңадан таққа отырған Карл I оның Поладағы жерлеу рәсіміне қатысты. Оның өліміне қарамастан, Хаустың австро-венгерлік теңіз күштерін, әсіресе оның дредноуттарын портта ұстау стратегиясы жалғасты. Тегетхофтарды флот ретінде сақтап, австро-венгерлік теңіз күштері ұзын жағалауын теңізден бомбалаудан немесе жауапты шабуылдан қорғауға қабілетті болды. Триест және Фиуме порттары да қорғалды. Сонымен қатар, Венецияда орналасқан итальяндық кемелер австро-венгерлік флоттың орналасуымен тұтқындалды, бұл оларға Отранто бөгетіндегі Антанта күштеріне қосылу үшін оңтүстікке жүзуге кедеріс келтірді. Нежеван адмирал дәрежесіне көтеріліп, Теңіз күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Нежеван жоғары лауазымға тағайындалғаннан кейін, барлық төрт Tegetthoff класындағы кемелерден тұратын 1-ші шайқас дивизиясының басқаруы вице-адмирал Антон Вилленикке жүктелді. Нежеван бұрын Хаустың басшылығымен портта бос тұрған дредноуттарды көріп, наразылық білдірген еді. Ол басқаруды қолға алғаннан кейін оның қолында 400 000 тонна көмір болды, бірақ ол өзінің ізашарының стратегиясын жалғастыруды жөн көрді. Австро-Венгрия теңіз күштерінің және оған қызмет ететін империяның басшылығы өзгергеніне қарамастан, Тегетхоф класын шайқаста қолдану стратегиясы өзгермеді. Соңғы екі жылда тек артиллериялық жаттығулар үшін порттан шыққан Тегетхоф класының кемелері Полада тоқтағандағы ең маңызды оқиғалар – сарай өкілдерінің тексерулері болды. Бірінші ресми сапарды император Карл I 1916 жылдың 15 желтоқсанында жасады. Бұл қысқа сапар барысында император Поланың теңіз мекемелерін және Szent István-ды тексерді. Карл I 1917 жылдың маусымында 1902 жылдан бері Австро-Венгрия теңіз күштерінің алғашқы ресми императорлық парады үшін Полаға оралды. Бұл сапар оның бұрынғы теңіз базасына жасаған сапарынан әлдеқайда маңызды болды, офицерлер мен теңізшілер кемелерінің палубаларына жиналды және Австрия-Мажарстанның теңіз туы барлық кемелерден желбіреп тұрды. Император Поладағы адамдардан көптеген құттықтаулар мен сәлемдемелер алды, олар соңғы екі жылда итальяндық ұшақтар мен дирижабльдерді атып түсірумен ғана айналысты. Үшінші ресми сапар 1917 жылдың 12 желтоқсанында Кайзер Вильгельм II Поланың неміс су асты кемелерінің базасын тексеру кезінде болды. Бұл сапар барысында неміс императоры да өз австро-венгерлік әріптесіне ұқсас Szent István-ды тексеруге уақыт тапты. Осы сапарлардан басқа, Анконаны бомбалаудан бастап 1918 жылдың жазына дейін Пола порты мен Тегетхофтарға қатысты жалғыз оқиға – жаңадан құрылған итальяндық әуе күштері жүргізген сексеннен астам әуе шабуылдары болды.
1918 жыл
1918 жылдың ақпан айында Каттаро бүлігінен кейін адмирал Нжегован Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысы лауазымынан алынды, бірақ Нжегованның өтініші бойынша ол зейнетке шығатыны жарияланды. «Принц Эугеннің» командирі Миклош Хорти де Нагбанья контр-адмирал дәрежесіне көтеріліп, Флоттың Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Хортидің жоғарылатуына Әскери-теңіз офицерлерінің көптеген өкілдері қолдау көрсетті, олардың пікірінше, ол Аустрия-Мажарстанның Әскери-теңіз күштерін жаумен қақтығысқа тартар еді. Дегенмен, Хортидің тағайындалуы қиындықтар тудырды. Оның салыстырмалы түрде жас болуы көптеген аға офицерлерді наразылыққа толытыды, ал Аустрия-Мажарстанның теңіз дәстүрлерінде ешбір офицер өзінен төмен дәрежедегі адамның басшылығында теңізде қызмет ете алмайтын жазбасыз ереже болды. Бұл Бірінші және Екінші шайқас эскадрильяларының командирлері, сондай-ақ крейсерлік флотилияның басшыларының барлығы дерлік зейнетке шығуы керек дегенді білдірді. 1918 жылдың наурыз айында Хортидің Әскери-теңіз күштеріндегі орны бекітілді және ол император Карл I-нің күшті қолдауымен оны өзінің көзқарастарына сәйкес қайта ұйымдастыруды бастады. Осы кезде АҚШ Германия мен Аустрия-Мажарстанға соғыс жариялап, Жерорта теңізіндегі француз, британ және итальяндық әскерлерге көмек көрсету үшін кемелерді жіберуге кірісті. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің мәліметінше, Хорти Адриатика теңізіндегі «аустриялық көлді» мұра етіп алды, Адриатикадағы түрлі порттар арқылы жабдықтар, әскерлер, науқастар мен жарақат алғандар, сондай-ақ әскери техника жеткізілді, бұл одақтас державалардан ешқандай қарсылықсыз жүзеге асырылды. Американың Адриатиканы басып алу және тіпті 20 000-ға дейін теңіз жаяу әскерін Ұлыбритания, Франция және Италиядан теңіз және жаяу әскерінің қолдауымен түсіру үшін теңіз шабуылын жоспарлауы 1918 жылдың 21 наурызында Францияда неміс көктемгі шабуылы басталғаннан кейін тоқтатылды. Хорти бас қолбасшы ретіндегі алғашқы айларын Әскери-теңіз күштерін қайта ұйымдастыруды аяқтауға жұмсады. Нжегованның қызметтен алынуына дейін жасаған соңғы әрекеттерінің бірі – бірнеше кішкентай және ескі кемелерді Аустрия-Мажарстанның бақылауындағы түрлі порттарға жылжыту болды. Поладағы портта қалған жалғыз кемелер – «Радецкий» класының үш кемесінен басқа, қазір капитан Генрих Зейцтің басшылығында болған «Тегеттофф» класының төрт дредноуы болды. Хорти Аустрия-Мажарстан Әскери-теңіз күштерінің одақтас державаларға төндіретін қаупін барынша арттыру үшін мүмкіндігінше көп кемені Полаға қайтаруға тырысты. Хорти өзінің тағайындалуын австро-венгерлік флотты маневрлер мен оқ ату жаттығулары үшін порттан шығаруға да пайдаланды. Бұл операциялардың ауқымы соғыс басталғаннан бері Әскери-теңіз күштері көрген ең ірі операциялардың бірі болды. Бұл артиллериялық және маневрлік жаттығулар бірнеше сәтсіз бүліктердің салдарынан тәртіпті қалпына келтіру үшін ғана емес, сонымен қатар флотты ірі шабуылға дайындау үшін жүргізілді. Хортидің стратегиялық ойлауы оның екі алдыңғысынан ерекшеленді және теңіз күштерінің басшылығын қабылдағаннан кейін көп ұзамай, төменгі көңіл-күйді және жалыққандықты жою үшін, сондай-ақ Аустрия-Мажарстан мен Германияның U- қайықтарының Жерорта теңізіне шығуын жеңілдету үшін ірі флоттық операция жүргізуге шешім қабылдады. Бірнеше айлық жаттығулардан кейін Хорти 1918 жылдың маусым айының басында флоттың ірі шабуылға дайын екендігіне көз жеткізді.
Отранто шабуылы
Хорти флотын Отранто бөгетіне шабуыл жасауға бекінді. 1917 жылғы мамыр айында блокадаға сәтті шабуыл жасауды жоспарлап, Хорти өзінің төрт Тегеттофф класындағы кемелерін шабуылдың ең ірі бөлігін құрастырып, одақтас күштерге қарсы ірі шабуыл жасауды көздеді. Оларға үш "Эрцгерцог Карл" класындағы пре-дредноуттар, үш "S", "Адмирал Спаун" крейсері, төрт "S" және төрт торпедалық катер қосылды. Операцияда флоттың қапталдарындағы жау кемелерін іздеу үшін су асты кемелері мен ұшақтар да қолданылатын болады. 1918 жылғы 8 маусымда Хорти өзінің флагманы "Вирибус Унитис" пен "Принц Эуген" кемелерін флотының алдыңғы қатарлы бөлімдерімен бірге оңтүстікке бастап кетті. 9 маусым күні кешке "Сент-Иштва́н" және "Тегеттофф" өздерінің сүйемелдеуші кемелерімен соңынан ерді. Хортидің жоспары бойынша "Та́тра" класындағы эсминецтермен бірге бөгетке шабуыл жасалуы керек еді. Ал адмирал Спаун мен "S" кемелері флоттың төрт торпедалық катерімен бірге Италияның әуе және теңіз базаларын бомбалау үшін Отрантоға баруы тиіс болды. Неміс және австро-венгрлік су асты кемелері Валона мен Бриндизиге итальяндық, француздық, британдық және американдық әскери кемелерін тұзаққа түсіру үшін жіберілетін, ал Каттародан су ұшақтары әуе көмегін көрсетіп, кемелердің ілгерілеуін қамтамасыз ететін еді. "Тегеттоффтар" өздерінің атыс күшін пайдаланып, бөгетті жойып, кез келген одақтас әскери кемесімен кездессе, олармен шайқасатын еді. Хорти бұл кемелердің болуы шешуші жеңіске жету үшін маңызды болады деп үміттенеді. Рагузаның солтүстігіндегі Ислана портына бара жатып, Отранто бөгетіне қарсы үйлестірілген шабуыл үшін "Вирибус Унитис" пен "Принц Эугенмен" кездесу үшін "Сент-Иштва́н" және "Тегеттофф" флоттың қалған бөлігін қуып жете алу үшін максималды жылдамдыққа жетуге тырысты. Осы кезеңде "Сент-Иштва́нның" турбиналары қызып кетті және жылдамдықты төмендетуге тура келді. 10 маусым күні сағат 3:15 шамасында екі итальяндық MAS 15 және MAS 21 катері Далмация жағалауындагі сәттік патрульден оралғанда австриялық кемелерден шыққан түтінді байқады. MAS взводына капитан-корветта Луиджи Риццо басшылық етті, ол алты ай бұрын Триесте австро-венгрлік жағалау қорғаныс кемесін батырған болатын. Жеке катерлерге капо-тимоньере Армандо Гори және гвардиямарин ди комплементо Джузеппе Аонзо басшылық етті. Екі катер де эскорттық тізімнен өтіп, екі дредноутқа қарсы шабуыл жасау үшін екіге бөлінді. MAS 21 "Тегеттоффқа" шабуыл жасады, бірақ оның торпедалары кемеге тимеді. MAS 15 сағат 3:25-те "Сент-Иштва́нға" екі торпедасын сәтті атты. Екі катер де қуып жете алмады, бірақ MAS 15 австро-венгрлік торпедалық Tb 76 T катеріне тереңдік зарядтарын тастап, оның қозғалысын тоқтатты. "Тегеттофф" торпедаларды су асты кемелері атқан деп ойлап, құрамадан шығып, одан әрі шабуылдарды болдырмау үшін зигзаг қозғалыс жасады. Ол күдікті су асты кемелерінің перископтарына бірнеше рет атып, оларды жоюға тырысты. "Сент-Иштва́нға" екі торпеда қазандық бөлімдерінің жанынан тиді. Кемеде су көп болғандықтан, кеме оң жаққа 10 градусқа бұрылды. Кеме жағындағы суды сығу және журналдардың суға батыруы тізімді 7 градусқа дейін азайтты, бірақ тесіктерді бітеу үшін соқтығысу маталарын пайдалану әрекеті сәтсіз аяқталды. Осы уақытта дредноут жақын маңдағы Брюлье шығанағына төмен жылдамдықпен бағытталды, содан кейін кемеде қосымша қуат беру үшін тоқтады. Алайда алдыңғы қазандыққа су ағып кірді және сол жақтағы екі қазаннан басқалары суға толып қалды. Бұл сорғылардың қуатын өшіріп, шамдарды жағу үшін ғана жеткілікті электр қуатын қалдырды. Мүмкіндігінше оқ-дәрілер теңізге лақтырылды. Түнгі сағат 4:45-те "Тегеттофф" құрамаға оралғанда, "Сент-Иштва́нды" сүйреуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Суға батып бара жатқан соғыс кемесінің көптеген экипаж мүшелері палубаға жиналып, олардың салмағын бұрылған мұнаралармен бірге тепе-теңдік ретінде пайдаланды, бірақ кеме тым көп суды қабылдады, оның су өткізбейтін бөлімдері бірінен соң бірі су басуға жол берді. "Сент-Иштва́нның" капелланы соңғы батасын берді, ал "Тегеттоффтың" экипажы суға батқан кемеге сәлемдесу үшін палубаға шықты. Сағат 6:12-де сорғылар тапсырмаға сәйкес келмегендіктен, "Сент-Иштва́н" Премудадан аударылды. Суға батқанда 89 теңізші мен офицер қаза тапты, олардың 41-і Венгриядан болды. Өлім-жітімнің аз болуы, ішінара, соғыс кемесінің батуына көп уақыт кеткеніне және Австро-Мажарстан әскери-теңіз флотының барлық теңізшілері белсенді қызметке кірмес бұрын жүзуді үйренуі керек болғандықтан болуы мүмкін. "Сент-Иштва́нның" капитаны Генрих Зейц кемесімен бірге суға батуға дайын еді, бірақ кеме аударылғанда көпірден лақтырылып құтылды. "Сент-Иштва́нның" соңғы жарты сағатының түсірілімдері мен суреттері "Тегеттоффтың" Linienschiffsleutnant Meusburger-і өзінің камерасымен және ресми түсірілім тобымен сақталған. Екі фильм кейін біріктіріліп, соғыстан кейін Америка Құрама Штаттарында көрсетілді. Соғыс кемесінің батуы теңіздегі екі батудың бірі болды, ол түсірілді, екіншісі – екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі британдық соғыс кемесі. "Сент-Иштва́нның" батуының түсірілімінен түскен табыс соғыс аяқталғаннан кейін Австриядағы балаларды тамақтандыруға жұмсалды. Итальяндық теңіз күштерінен торпедалық катерлер мен эсминецтерден одан әрі шабуылдардан қорқуы және одақтас дредноуттар оқиға орнына келсе, Хорти күтпеген жағдайдың жойылғанына сеніп, шабуылды тоқтатты. Шындығында, итальяндық торпедалық катерлер әдеттегі патрульде болды және Хортидің жоспары итальяндықтарға белгілі болған жоқ. Итальяндықтар австриялық дредноуттар Поладан кеткенін 10 маусымда ғана әуе барлау фотосуреттері арқылы анықтады. Дегенмен, "Сент-Иштва́нның" жоғалуы және теңіз күшіне тигізген моральдық соққы Хортиді Отранто бөгетіне шабуыл жасау жоспарларын тоқтатуға мәжбүр етті. Флот соғыстың соңына дейін Пола базасына қайтып келді.
Соғыстың аяқталуы
1918 жылдың 17 шілдесінде Пола қаласына соғыстың ең ірі әуе шабуылы жасалды. 66 одақтас ұшағы 200-ден астам бомба тастады, бірақ шабуыл кезінде Тегеттофф класындағы кемелердің ешқайсысы зақымдалған жоқ. 1918 жылдың қазан айына қарай Австро-Мажарстанның соғыста жеңіліске ұшырауы анық болды. Ұлттық сезімдерді басу әрекеттері сәтсіз аяқталғандықтан, император Карл I Австро-Мажарстанның Германиямен одағын үзді және империяны толық құлдыраудан сақтау үшін одақтас державаларға көмек сұрауды шешті. 26 қазанда Австро-Мажарстан Германияға одақтың аяқталғанын хабарлады. Полада австро-венгрлік әскери-теңіз күштері этникалық және ұлтшылдық негізде бөлініп жатты. 28 қазан күні таңертең Хортиге келісімге қол қоюдың жақын екені хабарланды, ол бұл ақпаратты тәртіпті сақтау және флоттағы бүліктерді болдырмау үшін пайдаланды. Бүліктердің алдын алуға мүмкіндік болды, бірақ жағдай шиеленісіп, мораль төмендеді. Әскери теңізшілердің жағдайы соншалықты қиын болды, «Принц Эугеннің» капитаны Александр Милошевич жауынгерлік кемедегі кабинасында өзін-өзі өлтірді. 29 қазанда Загребтегі Ұлттық кеңес Хорватияның Венгриямен династиялық байланысының ресми түрде аяқталғанын жариялады. Ұлттық кеңес сондай-ақ Хорватия мен Далмацияның бірігуін талап етті, ал словен және босниялық ұйымдар жаңа құрылған үкіметке адалдықтарын білдірді. Бұл жаңа уақытша үкімет мажар билігінен құтылса да, Австро-Мажарстаннан тәуелсіздігін жарияламады. Сондықтан Венадағы император Карл I-нің үкіметі жаңадан құрылған Словен, хорват және серб мемлекетінен Полада орналасқан флотты сақтау және теңізшілер арасында тәртіпті сақтау үшін көмек сұрады. Ұлттық кеңес австро-венгрлік әскери-теңіз күштері олардың басқаруына берілмесе, көмек көрсетуден бас тартты. Император Карл I, империяны құлдыраудан құтқаруға тырысып, егер Австро-Мажарстанды құрайтын басқа «ұлттар» кейіннен флоттың құнының әділ үлесін талап ете алса, флотты беруге келісті. Словен, хорват, босниялық немесе серб тегі жоқ барлық теңізшілер уақытша демалысқа жіберілді, ал офицерлерге жаңа әскери-теңіз күштеріне қосылу немесе зейнетке шығу мүмкіндігі берілді. Осылайша Австро-Венгрия үкіметі өз флотының басым бөлігін Словен, хорват және серб мемлекетіне бір оқ атусыз тапсыруға шешім қабылдады. Жаңа мемлекет бейтараптығын жариялағандықтан, бұл флотты одақтастарға беруден артық деп есептелді. Сонымен қатар, жаңа құрылған мемлекет император Карл I-ді әлі де ресми түрде тақтан түсірмеген, империяны үш монархияға қайта құру мүмкіндігін сақтап қалды. Словен, хорват және серб мемлекетіне флотты беру 31 қазан күні таңертең басталды, Хорти өзінің флагманы «Вирибус Унитис» кемесінде Оңтүстік славян ұлттарының өкілдерімен кездесті. «Қысқа және салқын» келіссөздерден кейін келісімдерге қол қойылды және сол күні түстен кейін тапсыру аяқталды. Австро-Венгрияның әскери-теңіз байрағы «Вирибус Унитис» кемесінен түсірілді, содан кейін портта қалған кемелер де байрақтарын түсірді. Тапсырудан кейін Хорти өзінің жеке кабинасынан император Франц Иосиф I-нің портретін, сондай-ақ марқұм императордың «Вирибус Унитис» кемесіне сыйлаған салтанатты жібек байрағын және өзінің адмиралдық туын алып кетті. Сол күні кешке «Вирибус Унитис» кемесі «Югославия» деп аталды. Жауынгерлік кеменің басқаруы және Словен, хорват және серб мемлекетінің жаңадан құрылған әскери-теңіз күштерінің басшысы капитан Янко Вуковичке жүктелді, ол адмирал дәрежесіне көтеріліп, Хортидің бұрынғы лауазымын – Флоттың Бас қолбасшысы лауазымын иеленді. 1918 жылдың 1 қарашасында, Италияға бұл туралы әлі хабарланбаған, итальяндық Regia Marina-ның екі адамы Рафаэле Паолуччи мен Рафаэле Россетти Поладағы әскери-теңіз базасына примитивті адам басқаратын торпедамен (Mignatta немесе «leech» деп аталды) кірді. Олар лимпет миналарын қолданып, «Югославия» және «Вен» жүк кемесіне шабуыл жасады. 1938 жылдың 12 наурызында Австрияның нацистік Германияға қосылуынан кейін Адольф Гитлер Австрияның теңіз тарихын Австрия халқына жүгіну және олардың қолдауын алу үшін пайдаланды. Австро-Мажарстан әскери-теңіз күштерінің дамуы кезінде Венада тұрған Гитлер Кильде салынып жатқан неміс крейсеріне «австриялық» дыбысталатын атау беруді шешті. Крейсерге Вильгельм фон Тегетхоффтың есімімен «Тегетхофф» деп атау жоспарланған еді, бірақ Лисса шайқасындағы жеңісімен танымал австриялықтың есімімен атау Италия мен Бенито Муссолиниге тигізер қорлық деп саналғандықтан, Kriegsmarine неміс крейсеріне «Принц Эуген» деп атау берді, бұл атау Австрия генералы Евгений Савойскийдің есімінен алынған. «Принц Эуген» 1848 жылдан 1918 жылға дейін Австрияның төрт әскери-теңіз кемесінің де аты болған. Ол 1938 жылдың 22 тамызында Гитлер мен Остмарк рейхстальтері Артур Зейсс-Инкварт қатысқан салтанатты шарада суға түсірілді, ол кеменің суға түсірілуіне қатысты сөз сөйледі. Сонымен қатар, суға түсірілуге Венгрияның регенті адмирал Миклош Хорти де қатысты. Хорти 1917 жылдың 24 қарашасынан 1918 жылдың 1 наурызына дейін «Тегетхофф» класындағы «Принц Эуген» жауынгерлік кемесінің командирі болған және Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында Австро-Мажарстан әскери-теңіз күштерін басқарған. Хортидің әйелі Магдолна Пургли кемені суға түсірді. Бастапқыда суға түсірілуі жоспарланған атына және Австро-Мажарстан әскери-теңіз күштеріне құрмет көрсету мақсатында «Тегетхоффтан» алынған қоңырау 1942 жылдың 22 қарашасында итальяндық Regia Marina арқылы неміс крейсері «Принц Эугенге» сыйға тартылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Тегетхоффтан» алынған қоңырау Австрияның Грац қаласында қойылды, онда оны әлі де көруге болады. «Сент Иштван» кемесінің қирандылары 1970 жылдардың ортасында Югославия әскери-теңіз күштерімен табылған. Ол теңіз түбінде аударылып жатыр, мұрын бөлігі теңіз түбіне тиген кезде сынған, ал корпус бөлігі оның жанында орналасқан, бірақ оның үсті жағы теңіз өсімдіктерімен жабылған. Кемедегі торпедалық соққылардан қалған екі тесік көрінеді, сондай-ақ «Тегетхоффқа» MAS 21 торпедасымен жасалған болуы мүмкін тағы бір терең тесік бар. Бұл Хорватия Мәдениет министрлігінің қорғалатын нысаны болып табылады.