Кіріспе
Француздық Батыс Үндістан компаниясы - француз сауда компаниясы. Ол 1664 жылы 28 мамырда, шығыс компанияның құрылуынан үш ай бұрын Жан Батист Колбердің қолында құрылған. Компания Африка мен Американың Атлантика жағалауындағы француз иеліктерін алды және Америкамен сауда-саттыққа монополия берді, бұл қырық жылға созылады. Бұл Канаданы Гваделупадан басталған қант экономикасының пайдасын пайдалана отырып, халыққа толтыру керек еді. Оның капиталы алты миллион фунт болатын, ал штаб-пәтері Ле-Хаврде орналасқан. Компанияның қорлары соншалықты көп болды, алты айдан аз уақыт ішінде 45 кеме жабдықталды, олар өздерінің грантындағы барлық орындарға ие болды және сауда орнатты. 1674 жылы 2 қаңтарда грант күшін жойды, әртүрлі елдер бұрынғыдай патшаның иелігіне қайта қосылды; патша авантюристтердің әрекеттерін өтеді. Бұл күшін жоюдың бір себебі - компанияның Франко-голланд соғысында бәсекелес еуропалық мемлекеттермен болған шығындардан туындаған қаржылық қиындықтарға байланысты, ол үлкен сомаларды қарыз алуға және тіпті Гвинея жағалауларындағы айрықша артықшылықтарын иеліктен шығаруға мәжбүр болды, сонымен қатар оның мақсаты, батыс Индияның саудасын голландиялықтардан қайтарып алу болды. Француз саудагерлері Антиль аралдарында компанияның рұқсатымен сауда-саттыққа дағдыланған және оған соншалықты берік болғандықтан, компания таратылғаннан кейін олар сауда-саттықты қолдайтынына күмән жоқ.
The French West India Company was a French trading company founded on 28 May 1664, some three months before the foundation of the corresponding eastern company, by Jean Baptiste Colbert and dissolved on 2 January 1674. The company received the French possessions of the Atlantic coasts of Africa and America, and was granted a monopoly on trade with America, which was to last for forty years. It was supposed to populate Canada, using the profits of the sugar economy that began in Guadeloupe. Its capital was six million pounds and its headquarters was in Le Havre. The stock of the company was so considerable that in less than six months 45 vessels were equipped with which they took possession of all the places in their grant, and established commerce. On 2 January 1674, the grant was revoked, and the various countries reunited to the king's dominions, as before; the king reimbursed the actions of the adventurers. This revocation was owing partly to the financial difficulties of the company, caused by its losses in the Franco Dutch War with rival European nations, which had necessitated it to borrow large sums and even to alienate its exclusive privilege for the coasts of Guinea, but also to its having in good measure answered its end, which was to recover the commerce of the West Indies from the Dutch, who had taken it away from them. The French merchants being so accustomed to trafficking in the Antilles, by permission of the company, and were so attached to it that it was not doubted they would support the commerce after the dissolution of the company.
Жаңа Францияда (Канада) компанияның қызметі
1665 жылы компания ирокездіктердің шабуылына қарсы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Кариньян Салиер полкін алды және Дофине, Лигурия, Пьемонт және Савойядан 1200 адам келіп, колонияның қоныстануына ықпал етті. 1666 жылы Жан Талон 3215 тұрғынын есепке ала отырып, алғашқы санақты ұйымдастырды. Колонияның халқы 1672 жылы 6700 адамға дейін өсті, бұл неке мен бала тудыруды ынталандыру саясатының нәтижесінде болды. 1667 жылы ирокездердің бірнеше тайпалары, мохоуктер мен онэйдалар бейбітшілік орнатуға келісті. Шарль Обер де Ла Шесна, 1663 және 1666 жылдар аралығында Тадуссакта тері саудагері, 1666 жылдан 1669 жылға дейін компанияның бас хатшысы болып тағайындалды, ол компанияны Lac Saint Jean-да ағаш кесу үшін қалдырды, Ла Рошельде ұзақ уақытқа созылып, бірнеше еуропалық елдермен іскерлік қарым-қатынас орнатуға және бірнеше кемеге ие болуға мүмкіндік берді. Канадаға оралғаннан кейін Шарль Обер де Ла Шесна компанияның таратылуынан кейін көп ұзамай, 1675 жылдан бастап 1681 жылға дейін Батыс компаниясы мен оның досы Жан Одиеттің фирмасының құқықтарын алды және Канаданың негізгі экспорттық тауарлары болған бобёр терілерінің монополиясын ұстады. 1672 жылы Жан Талон оған басқа екі серіктесімен бірге Персе иелігін беріп, балық аулау қайықтары үшін порт ретінде қызмет етті. Ол 23 желтоқсан 1673 жылы Ривьер-ду-Луп иелігін алды. Чеснай сонымен қатар Сент-Франциск пен Сент-Джон феондарының жартысын (1677 ж.) сатып алды, Ривиер-ду-Луптан шығысқа қарай парктің иеліктері (1675 ж.) және Hare Island (1677 ж.).
Кариб теңізіндегі іс-қимыл
Темекі плантациялары Францияның басқа да колонияларында дамыған. Компания 1658 жылдан бастап Кабо-Верде және Сенегал компаниясына тиесілі болған Сенегалдан құл саудасына монополия алды. 1666 жылы компания Дагомейде (Бенин) Сави мен Уидада басқа тропикалық өнімдерді сатып алатын екі есепші ашқан. Компания Кариб бассейніндегі француз отаршылдарының мүдделеріне қарсы болды, олар голландиялықтармен контрабандамен айналысты. Оның коммерциялық монополиясы қантты қайта сату бағасының Барбадос пен Ямайкада өндірілген және тазартылған қант қамырына қарағанда тым жоғары болуына әкелді. Француз қант плантаторлары компанияны жеткілікті құл жеткізуге қарсы болды, ал басқа еуропалық державалар басқаратын көрші аралдар 1670 жылдардың басында құлдарды ірі көлемде импорттады. 1665 жылы компания Сент-Круаны 1651 жылдан бері Луи XIV атынан аралды басқарған Мальталық рыцарлардан (Сицилия корольдігінің вассалдық мемлекеті) сатып алды. 1695 жылы Франция Ұлы одақ соғысында ағылшындар мен голландтармен шайқасқанда, колония Сан-Домингоға көшірілді. Содан кейін арал тағы 38 жыл бойы ешкім тұрмаған және тастап кеткен, содан кейін ол Данияның Батыс Үндістан компаниясына сатылды.