Кіріспе
2005 жылы Оуэн 'Алик Шахаданың АҚШ/Ұлыбританиядағы деректі фильмі 500 жыл өткен соң (٥ ዓመታት በኋላ 500 ʿamätatə bähwala) - 2005 жылы Оуэн 'Алик Шахаданың режиссері және М. К. Асанте, Дж. Ол бес рет халықаралық кинофестиваль сыйлығын иеленді, соның ішінде ЮНЕСКО-ның "Бейнелілерді бұзу" сыйлығы. Ол басқа да марапаттармен марапатталды, соның ішінде Лос-Анджелестегі Панафрика кинофестивалінде үздік деректі фильм, Барбадостағы Бриджтаун кинофестивалінде үздік деректі фильм, Берлиндегі Халықаралық қара кино кинофестивалінде үздік фильм және Нью-Йорктегі Харлем халықаралық кинофестивалінде үздік халықаралық деректі фильм. 500 жыл өткен соң шығармашылық деректі жанры үшін де, нәсілдік зерттеулерге қатысты әлеуметтік-саяси әсері үшін де мақтау мен дау-дамайлар алды. Фильм 2005 жылы 28 ақпанда Pan African Awards (PAFF) байқауында көрсетіліп, ең үздік деректі фильм жүлдесін жеңіп алды. Ол өзінің американдық теледидар премьерасын 2008 жылдың 23 тамызында TV One (Radio One) теледидарынан және 2007 жылдың 27 қазанында Эфиопия теледидарынан көрсетті. 2014 жылы 14 желтоқсанда SABC 2 арнасында Оңтүстік Африкада көрсетілді. 2010 жылы "Отан" атты жалғасы жарық көрді.
500 Years Later (፭፻ ዓመታት በኋላ 500 ʿamätatə bähwala) is a 2005 independent documentary film directed by Owen 'Alik Shahadah and written by M. K. Asante, Jr. It has won five international film festival awards in the category of Best Documentary, including the UNESCO "Breaking the Chains" award. It has won other awards including Best Documentary at the Pan African Film Festival in Los Angeles, Best Documentary at the Bridgetown Film Festival in Barbados, Best Film at the International Black Cinema Film Festival in Berlin, and Best International Documentary at the Harlem International Film Festival in New York. 500 Years Later has received praise and controversy, both for its creative documentary genre, and its social political impact with relation to race study. The film premiered on February 28, 2005, at the Pan African Awards (PAFF) and won Best Documentary there. It made its American television premiere on August 23, 2008, on TV One (Radio One), and Ethiopian Television premiere on October 27, 2007. It was shown nationally in South Africa on December 14, 2014, on SABC 2. In 2010, the sequel, Motherland, was released.
Қысқаша мазмұны
500 жыл өткен соң Африка диаспорасы мен құлдықтың бүкіл тарихқа әсерін зерттейді, әлемдегі қара қауымдардың алдында тұрған негізгі мәселелерді, соның ішінде білімнің нашарлығы, кедейлік, қылмыс және мұндай мәселелердің қара халықтарды адамгершілікке жатпайтын және төмендетеді. Фильмде сондай-ақ қазіргі африкалықтардың кедейлік, ауру және жемқор үкіметтер сияқты қиындықтары туралы түсінік беріледі. Атлантика арқылы құл саудасының әлі де жалғасып жатқан жағымсыз әсері, ықпалы мен салдары назарға алынса да, фильм үшін сұхбат алған ғалымдар "ескі жаралар емделуі мүмкін" және африкалықтар өз тарихы туралы білім арқылы алға басады деп үміттенеді.
Жазба
Фильмде құлдықтың әсері 500 жылдан кейін де сезілетінін айтады, сондықтан атау. Бұл фильмде бірнеше сұхбат арқылы дәлелденіп, түсіндіріледі. Фильмнің басталуында: "Арыстандар өздерінің тарихын айтып бермегенше, аң аулау туралы әңгіме аңшыны әрқашан мадақтайды" деген тарихи тақырыпты көрсететін мақал бар. Фильмнің продюсерінің жарнамалық парақшасында ол былай деп сипатталған: "500 жыл өткен соң - азат ету рухы мен музыкасымен толы, адамзаттың ең маңызды құқығы - еркіндік үшін күресіп жатқан құлдықтан шыққан халықтың күресі туралы баяндайтын әсерлі саяхат". Фильмде сұхбаттасқандар қазіргі заманғы рэп музыкасын африкалықтар мен олардың ұрпақтарына қатысты ерекше жағымсыз деп айыптайды, өйткені олар құл саудасының салдарынан қалыптасқан нәсілшіл стереотиптерді нығайтады деп санайды. Фильмде айтылған стереотиптердің тұрақты мысалы - Кеннет пен Мами Кларк жүргізген зерттеу, онда қара нәрестелерге әртүрлі қуыршақтар, соның ішінде қара және ақ түстілер берілді және оларға "ақылды" немесе "жақсы" біреуін таңдауға айтылды. Қара балалардың басым көпшілігі ақ қуыршақтарды таңдады. Сұхбат алғандардың көбісі африкалықтардың ой-өрісін өзгерту үшін білім беру жүйесінде айқын өзгеріс қажет деп санайды. Фильмде "біздің білім алуымыз әлі де ақыл-ойымызды құлдыққа түсіріп, өзімізді төмен санауымызға түрткі болып отыр" деп айтылады.
ЮНЕСКО сыйлығы
"500 жыл өткен соң" - құлдық туралы деректі фильм үшін ЮНЕСКО сыйлығын алған алғашқы фильм. Бұл сыйлық 1994 жылы басталған ЮНЕСКО құл жолының жобасының бір бөлігі болды: "Бұл сыйлық 10 000 долларды құл саудасының әлеуметтік, тарихи, экономикалық және психологиялық әсеріне үнсіздікті бұзатын және сөйлеген фильмге; құлдықтың тарихи және қазіргі көріністеріне қоғамдық сананы көтеретін фильм; иеліктен айырылғандарға дауыс беретін, олардың көзқарастарын көрсететін және осы адамгершіліктен айыруға қарсы тұруын білдіретін фильм". ЮНЕСКО 1994 жылы құлдар жолы жобасын іске қосты. Бұл жоба құлдық және оған байланысты тарихи оқиғалар туралы білім мен түсінікті арттыруға бағытталған.
Қабылдау
Кингсли Шете, "Неокоперниктік шолудан" 500 жыл өткен соң Батыс әлем мен Африка арасындағы қарым-қатынасты суреттеуде дұрыс бағыттағы қадам болып табылады деп мәлімдейді, бұл Африка елдерінің тарихи тәуелділігі мен дамусыздығын көрсетеді. Шета фильм Африка проблемаларының себептері болып табылатын өзекті мәселелерді жақсы шешеді, бірақ ол қақтығыстар мәселесін қарастыра алмайды. Шетах тәуелсіз африкалық мемлекеттердің үкіметтері идеологияға, құлдыққа және отарлаушылыққа байланысты емес проблемаларға байланысты қатты бүлінгенін айтады. Бұл фильмде жаңа ақпарат көрсетілмесе де, материал мен дәлелдің берілуі сергітеді, бұл адамдар тобының арасында талқылауды ынталандыруға бағытталған. Көптеген сыншылар фильмді Африка тарихын бұрын-соңды болмағандай зерттеудің жолы ретінде қабылдады. Фильмде жылдар бойы жасырын сақталған адамдардың көзқарастарынан тарихқа үңілген сұхбаттар жинақталған. "500 жыл өткен соң" атты кітап Африка тарихының жақсы да, жаман да жақтарын кеңінен баяндап, мақтау сөздерін айтады. 500 жыл өткен соң сәтті болғанымен, сыншылар оның мазмұны мен тұсаукесеріне байланысты әртүрлі пікірлер білдірді. Данияр Шиндел фильмді "Африкалық материалды қамтитын орташа дереккөздің МЛК-ге дейінгі Малкольм Х" деп атайды және фильмнің шектен шығуына көптеген мысалдар ұсынады. Атахиру Каву Баланың "500 жылдағы қорқынышты жою" мақаласында фильм "африкалық диаспораның әсеріне қатысты көп өлшемді африкалық әлемге көзқарас" ретінде мақталған. Каву Бала деректі фильмде қолданылған әдістер эмоцияға сүйенбей, шындық пен фактілерді қолданып, африкалық тұрғыдан жағдайды құруға мүмкіндік беретінін айтты. Керті Холман фильмнің әділдігін мойындады, бірақ "біраз ақпарат беретін фильм тиімдірек болар еді" деп сенді. Ол видеоны эмоционалды және кейде тым ашық деп тапты. Холманның айтуынша, эмоционалдық бейімділіктер кейде нақты мазмұнды көлеңкелеп тастайды. Кениялық кинорежиссер Ванури Кахиу фильмде "африкалық ғаламдық ұлттың ең ұлы және сөзге шешен ойшылдарының" пікір алмасуы бар екенін айтады. 500 жыл өткен соң деген фильмге берген шолуында Кахиу деректі фильмді фильм деп атамау керектігін, оның қаншалықты ақпараттық екендігіне байланысты "аудиовизуалды анықтамалық кітап" деп атау керектігін жазды. Кахиудің айтуынша, "500 Years Later" кітапшасы африкалықтардың диаспора мен құлдық кезеңінде қандай қиындықтарға тап болғанын және олардың бүгінгі күні қандай қиындықтарға тап болғанын көрсетеді. Ол фильмді африкалық американдық мәдениет пен азаматтардың күш-қуатының тамаша бейнесі деп атап өтті. Ол фильм африкалықтардың африкалық әлемді әлі күнге дейін санадан тыс тамыр жайған "жеңісшіл табиғаттан" арылу үшін шыдамдылықпен жұмыс істеуге шақырады деп мәлімдеді.