Кіріспе

Melvin Van Peebles (1932 жылғы 21 тамыз – 2021 жылғы 21 қыркүйек) – американдық актер, режиссер, жазушы және композитор. Ол 2000 жылдарға дейін белсенді режиссер болып жұмыс істеді. Оның толық метражды фильмдегі дебюті «Үш күндік рұқсаттың тарихы» (1967) өзінің француз тіліндегі «Рұқсат» романы негізінде Францияда түсірілді, себебі сол кезде қара нәсілді американдық режиссерге жұмыс табу қиын болды. Фильм Сан-Франциско халықаралық кинофестивалінде жүлде алды, бұл Голливуд студияларының назарын аударды және 1970 жылы «Сулы қарбыз адамы» атты американдық дебюттік фильміне әкелді. Голливудтан түскен ұсыныстарды қабылдамай, ол тәуелсіз режиссер ретінде жұмыс істеу үшін осы уақытқа дейін жеткен табыстарын пайдаланды. 1971 жылы ол ең танымал туындысын жасады – «Sweet Sweetback's Baadasssss Song» фильмін түсіріп, бас рөлді өзі сомдады, бұл фильм блэксплотейшн жанрының алғашқы және ең жақсы үлгілерінің бірі саналады. Одан кейін өзінің сахналық пьесасы негізінде «Бізді арзан ойнамаңыз» мюзиклін түсірді және келесі онжылдықтарда ағылшын және француз тілдерінде фильмдер түсіруді, романдар жазуды және сахналық пьесалар жазуды жалғастырды; оның соңғы фильмдеріне француз тіліндегі «Le Conte du ventre plein» (2000) және абсурдистік «Confessionsofa Ex Doofus ItchyFooted Mutha» (2008) кіреді. Оның ұлы, режиссер және актер Марио Ван Пиблс, оның бірнеше туындысында ойнады және 2003 жылғы «Baadasssss!» тамыр тарихтық фильмінде оны бейнеледі.

Ерте өмір және білім

Чикаго, Иллинойс штатында Мелвин Пиблс болып туған, ол Эдвин Гриффин мен Марион Пиблстің ұлы еді. 1953 жылы Пиблс Огайо Веслиан университетін әдебиет мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді және 13 күннен кейін Әуе күштеріне қабылданып, үш жарым жыл қызмет етті. 20 жасының аяғында Нидерландыда тұрғанда есіміне "Ван" деген қосымшаны қосты.

Алғашқы жылдар

Ол Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында канат жолының машинисі болып жұмыс істеген. 1960 жылдың көктемінде Фогель «Джаз қаласы» бағдарламасымен бірге «16-шы кинотеатр»да Ван Пиблстің «Үш көлік жүргізуші» фильмін көрсетті. Одан кейін Фогель Парижге барғанда, Ван Пиблстің фильмдерін алып келіп, Анри Ланглои мен Мэри Мерсонға Француз кинотекасында көрсетті. Осы уақытта Нидерландыда Ван Пиблстің некесі ажырасып, әйелі мен балалары АҚШ-қа қайтып келді. Содан кейін Ван Пиблс, француз кинотекасының негізін қалаушылары Мэри Мерсон және/немесе Лотте Эйснердің шақыруымен, оның қысқаметражды фильмдерінің арқасында Парижге шақырылды. Францияда Ван Пиблс «500 франк» (1961) атты қысқаметражды фильм жасап, одан кейін жазушы ретінде танылды. 1963–1964 жылдары «France Observateur» газеті үшін тергеу журналистикасымен айналысып, осы кезеңде Честер Хаймс туралы репортаж жазып, одан кейін оның досы болды. Хаймс оны антиавторитарлық юмор журналы «Хара-кири» журналына жұмысқа орналастырды, онда Ван Пиблс ай сайынғы баған жазып, ақырында редакциялық алқаға қосылды.

1965-1970 жылдар

1965–66 жылдары Mad журналы француз тілінде басылым шығаруға тырысып, Ван Пиблсты оның бес санының бас редакторы ретінде шақырды. Ол француз тілінде пьесалар жаза бастады, онда өлең жолдары музыка үстінен айтылатын, сөйлеу-әндер (sprechgesang) форматын қолданды. Бұл стиль Ван Пиблстің "Brer Soul" дебюттік альбомына да көшті. Роджер Блин 1964 жылдың қыркүйегінде Бельгияның Лиеж қаласында өткен "Жас театр фестивалінде" "Гриотс" театр труппасымен "Гарлемдегі той" спектаклін қойды. Ван Пиблс өзінің алғашқы толық метражды фильмін – сол аттас роман негізінде түсірілген "Үш күндік рұқсат" (La Permission) (1968) фильмін жасады. Фильм Сан-Франциско халықаралық кинофестивалінде француз туындысы ретінде жүлде алғаннан кейін Голливуд продюсерлерінің назарына ілігіп, оны француз авторлық кино өкілі деп қате түсінді. Ван Пиблстің Голливудтағы алғашқы фильмі – 1970 жылы Columbia Pictures компаниясының "Су арбузы" комедиясы болды, сценарийін Герман Раучер жазған. Годфри Кембридж бас рөлде ойнаған фильмде, кездейсоқ нәсілшіл ақ адам күтпеген жерден қара терілі болып оянып, достарынан, отбасынан және жұмысынан шеттесіп қалады.

1970 - 1995 жылдар

1970 жылы Ван Пиблс Powder Ridge Rock Festival-дің түсірілімін жүргізді, бірақ сот шешімімен оған тыйым салынды. «Суқұйғыш адамнан» кейін Ван Пиблс келесі жобасын толық бақылауда ұстауға бекінді, нәтижесінде 1971 жылы «Sweet Sweetback's Baadasssss Song» фильмі жеке қаржысымен және Билл Косбиден алған 50 000 долларлық қарыз есебінен жасалды. Ван Пиблс фильмді режиссерлік етіп қана қоймай, сценарийін жазып, монтаждады, сонымен қатар музыкасын өзі шығарды және маркетингтік кампанияны басқарды. Фильмнің жалпы кірісі 15 миллион долларды құрады. Сондай-ақ, бұл шоу жеті «Тони» сыйлығына ие болды, оның ішінде «Үздік мюзикл», «Мюзиклдің үздік кітабы» және «Үздік түпнұсқа музыкасы» номинациялары бар. «Sweet Sweetback's Baadasssss Song» фильмінен кейін Ван Пиблс «Don't Play Us Cheap» атты мюзиклдік фильмді жасады. Бұл фильм 1970 жылы қарашада Сан-Франциско мемлекеттік колледжінде қойылған осы аттас сахналық мюзиклдің бейімделуі болды. Бұрын түсірілген фильм нұсқасы 1973 жылдың 1 қаңтарында көрсетілді. 1977 жылы Ван Пиблс «Greased Lightning» фильмінің төрт сценарийшісінің бірі болды, ол NASCAR жарысына қатысқан қара нәсілді пилот Венделл Скотттың өмірінен алынған. Бастапқыда ол фильмнің режиссері болған, бірақ оны Майкл Шульц ауыстырды. 1980-ші жылдары Ван Пиблс тағы екі Бродвей мюзикліне қатысты. Ол 1980 жылы 21 қойылымнан кейін жабылған «Reggae» мюзиклінің кітабын жазуға бірлесіп атсалысты. «Waltz of the Stork» үшін ол кітапты, музыканы және ән мәтіндерін жазды, сондай-ақ шоудың продюсері болды және басты рөлді сомдады. Бұл мюзикль 1982 жылы 160 рет сахналанды. 1980-ші жылдары Ван Пиблс американдық қор биржасында опциондық трейдер болып жұмыс істеді, сонымен қатар театр мен кинодағы жұмысын жалғастырды. 1995 жылы ол Гари Дэниелс, Костас Мандилор, Крис Пенн, Исако Васио, Малколм Макдауэлл, Downtown Julie Brown, Данте Баско, Трейси Уолтер, Клинт Ховард, Тони Хальме және Big Van Vaderмен бірге түсірілген жапон мангасы «Fist of the North Star» фильмінің американдық нұсқасында ойнады.

2005-2009 жылдар

2005 жылы Ван Пиблс «Ақ компанияда қарбызды қалай жеуге болады (және оны ләззат алуға болады)» деген деректі фильмнің назарында болды. Сондай-ақ 2005 жылы Ван Пиблс «Тоқтатылмас: Мелвин Ван Пиблс, Гордон Паркс және Осси Дэвиспен әңгіме» атты деректі фильмге түсті, онда Осси Дэвис пен Гордон Паркс бір бөлмеде болды. Модераторлықты Уоррингтон Хадлин жүргізді. 2005 жылы Ван Пиблс Мадлибпен «Brer Soul Meets Quasimoto» атты қос альбомдық жоба бойынша бірлесе жұмыс істейтіні жарияланды. Бірақ, жоба жарияланғаннан кейін осы туралы қосымша мәліметтер келмеді. 2008 жылы Ван Пиблс «Confessionsofa Ex Doofus ItchyFooted Mutha» фильмін аяқтады, ол 2008 жылғы Мэриленд кинофестивалінің жабылу кешінде көрсетілді, сондай-ақ ол «All My Children» телесериалында ұлы Марио сомдаған Сэмюэл Вудстың әкесі Мелвин Вудс рөлінде пайда болды. 2009 жылы Ван Пиблс «Суақты Суақты» мюзиклге бейімдеу жобасына қатысты. Оның алдын ала нұсқасы 2009 жылдың 25-26 сәуірінде Аполлон театрында сахналады. Бұған қоса, ол өзінің бұрынғы әндерінен және жаңа материалдарынан тұратын «Unmitigated Truth: Life, a Lavatory, Loves, and Ladies» атты сахналық мюзиклін жазып, орындады.

2011-2019 жылдар

2011 жылы Ван Пиблс Нью-Йоркте "Burnt Sugar" тобының мүшелерімен "Melvin Van Peebles wid Laxative" деген атпен концерттер өткізе бастады. Ван Пиблс бұл топты "Laxative" деп атау себебін, олар "істің қозғалысын жасайды" деп түсіндірді. 2011 жылдың қараша айында Melvin Van Peebles wid Laxative Zebulon Cafe концерт залында "Love, That's America" әнін орындады. Бұл әннің түпнұсқа видеосы 2011 жылдың қазан айында YouTube-ке жүктелген Occupy Wall Street кадрларын қамтиды. 2012 жылдың 21 тамызында ол тек винил тақтада ғана шығарылған "Nahh Nahh Mofo" атты жаңа альбомын таратты. Бұл альбом оның туған күніне арналған Film Forum шарасында таратылды. 2012 жылдың 10 қарашасында ол альбомға сәйкес "Lilly Done the Zampoughi Every Time I Pulled Her Coattail" әніне видеоклип шығарды, ол оның Facebook парақшасында жарияланды. 2013 жылдың 5 мамырында ол Чарли Чаплиннің "Бала" (1921) фильмінің көрсетілімі үшін Film Forum-ға оралды және көрсетілімнен кейін өткен Чарли Чаплинге ұқсас киімдер байқауында төреші болды. Ол Чаплиннің құрметіне боулинг шапқышы мен кең шалбар киді. 2013 жылдың қыркүйегінде Ван Пиблс "eMerge 2.0: Melvin Van Peebles & Artists on the Cusp" галереясының аясында визуалды суретші ретінде алғаш рет өнер көрмесін ұйымдастырды. Көрмеде "Ex Voto Monochrome (A Ghetto Mother's Prayer)" атты туындысы қойылды, ол оның үйінде көрсетілу үшін жасаған көптеген өнер туындыларының бірі. 2019 жылы Burnt Sugar Бруклинде "Sweetback" фильмін көрсетті, сонымен қатар саундтректің өз интерпретациясын орындады. Ван Пиблс бұл шараға қатысты.

Жеке өмір

Мелвин Ван Пиблс неміс актрисасы Мария Марксқа үйленді. Олар 1950 жылдардың соңында Мексикада тұрды, ол сол кезде портреттер салды. Олардың актер және режиссер ұлы Марио Ван Пиблс Мексикада тұрғанда дүниеге келді. Соңынан отбасы АҚШ-қа қайтып келді.

Өлім

Ван Пиблс 2021 жылдың 21 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданындағы үйінде 89 жасында дүние салды. Оны ұлдары Марио мен Макс, және қызы Маргарита еске алады.