Кіріспе

Ағылшын географы, тіл білгісі және мемлекеттік қызметкер (1764–1848)

Сэр Джон Барроу, 1-баронет (19 маусым 1764 – 23 қараша 1848) – ағылшын географы, тіл білгісі, жазушы және мемлекеттік қызметкер. Ол 1804 жылдан 1845 жылға дейін Адмиралтействоның екінші хатшысы қызметін атқарғанымен әйгілі.

Ерте өмір

Барроу Ланкашир графтығындағы Ульверстон приходындағы Драгли Бек ауылында, күншіл Роджер Барроудың жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Ол Ульверстон қаласындағы Town Bank грамматикалық мектебінде оқыды, бірақ 13 жасында кедей жергілікті балаларға арналған жексенбілік мектеп ашу үшін білімін тоқтатты. Барроу Ливерпульдегі темір құю зауытында бақылаушы клерк болып жұмыс істеді. Әлде 16 жасында Гренландияға кит аулау экспедициясына қатысты. Жиырма жасына келгенде математика пәнінен, ол әрқашан жақсы білген саласынан, Гринвичтегі жеке мектепте сабақ берді.

Қытай

Барроу сэр Джордж Леонард Стаунтонның ұлына математикадан сабақ берді; Стаунтонның қызығушылығы арқасында ол 1792 жылдан 1794 жылға дейін Қытайға жасалған алғашқы британдық елшілігіне лорд Маккартнидің үй шаруашылығын басқарушысы ретінде қосылды. Ол қытай тілін жақсы меңгерді, кейіннен осы тіл туралы мақалалар жариялады, олар "Төртжақты шолуда" жарық көрді; ал сэр Джордж Стаунтон жариялаған елшілік туралы есепте Барроудың Қытайға қатысты әдебиет пен ғылымға қосқан көптеген құнды үлестері тіркелген. Барроу 1794 жылы елшілік оралғаннан кейін қытай істерімен ресми байланысын үзді, бірақ ол әрқашан оларға үлкен қызығушылық танытты және маңызды жағдайларда британ үкіметімен жиі кеңесетін болды. Кейбір тарихшылар "тоқырау теориясын" Барроуға жатқызады; бұл теория бойынша Қытай еуропалықтармен қарым-қатынас жасаған кезде күйреуге ұшыраған, өте өркениетті мемлекет болған. Барроудың Оңтүстік Африканы сипаттауы еуропалықтардың Оңтүстік Африка және оның халқы туралы түсінігіне зор әсер етті. Уильям Джон Бурчелл (1781–1863) бұл туралы аса сыншыл болды: "Барроу мырзаның кварттосына қосылған карта деп аталатын жанышқа толы нәрсеге қатысты, мен профессор Лихтенштейнмен толықтай келісемін, ол өте кемшілікті, сондықтан оны пайдалану қиын".

Әмірліктегі мансап

Барроу 1804 жылы Ұлыбританияға оралды және Виконт Мелвилл оны Адмиралтействоның екінші хатшысы етіп тағайындады. Ол қырық жыл бойы осы лауазымда болды, тек 1806–1807 жылдары Уиг үкіметі билікке келгенде қысқа ғана үзіліс жасады. Лорд Грей 1830 жылы премьер-министр болып тағайындалғанда, Барроудан оның лауазымында қалуын арнайы сұрады, бұл үкімет ауысқанда жоғары лауазымдағы мемлекеттік қызметкерлер лауазымында қалып, бейтарап түрде қызмет ету принципін қалыптастырды. Шындығында, осы лауазымда болған кезінде ол Тұрақты хатшы болып қайта аталды. Ол сондай-ақ Корольдік географиялық қоғамның алдасты Ралли клубының мүшесі болды. Барроу 1830 жылдың 16 шілдесінде Корольдік географиялық қоғамның жеті негіздеуші мүшесінің бірі болды.

Зейнетақы және мұра

1845 жылы Барроу қоғамдық өмірден шеттесіп, 1846 жылы қазіргі Арктика аймағындағы ашылу сапарларының тарихын жазуға, сондай-ақ 1847 жылы жарық көрген өмірбаянын жазуға кірісті. Ол 1848 жылғы 23 қарашада күртен қайтыс болды. Сэр Джон Барроу ескерткіші оның туған қаласы Ульверстонға көрінетін Ход төбесінде 1850 жылы оның құрметіне орнатылды, бірақ жергілікті халық оны көбінесе Ход ескерткіші деп атайды. Австралиядағы Барроу тауы мен Барроу аралы оның құрметіне аталған деп саналады. Барроудың мұрасы туралы пікірлер қарама-қайшы. Кейбір тарихшылар Барроуды Африканы адам мен өркениеттен мүлдем айырылған, бай ресурстарға толы жер ретінде бейнелеген империализмнің құралы деп есептейді. Ал басқа тарихшылар Барроудың гуманизмді және оңтүстік африкалықтардың құқықтарын қолдағандығын айтады.

Жеке өмір

Барроу 1799 жылы 26 тамызда Оңтүстік Африкада Кейптен шыққан ботаникалық суретші Анна Мария Трутермен (1777–1857) үйленді. Олардың төрт ұлы мен екі қызы болды, олардың бірі, Джоанна, суретші Роберт Баттиге тұрмысқа шықты. Оның ұлы Джордж оның атағын мұрагерлік етті. Оның екінші ұлы Джон Барроу (28 маусым 1808 – 9 желтоқсан 1898) теңіз хат-хабарларын жүйелеу жүйесін жасағаны және Елизавета дәуіріне дейінгі құжаттарды сақтап қалғаны үшін сыйлық ретінде Әскери-теңіз министрлігінің мұрағат басшысы болып тағайындалды. Ол өзінің саяхаттары туралы он томдық еңбек жариялады, Фрэнсис Дрейк және басқалардың өмірбаянын жазды, сондай-ақ капитан Куктың саяхаттарын редакциялады.

Көркем шығармаларда

Барроу Екінші хатшы лауазымында К. С. Форестердің "Хорнбловер және дағдарыс" романындағы кейіпкер ретінде суреттеледі.