Кіріспе

Юра дәуірінің креда дәуіріндегі кратондық кезеңі Зуньи кезеңі - Абсарока кезеңінен кейінгі соңғы юра дәуірінде басталған, соңына дейін креда дәуірінде жеткен және келесі палеоценнің басында аяқталған ірі кратондық кезеңі. Бұл соңғы ірі бұзылу болмаса да, Солтүстік Америка кратонды қамтитын соңғы толық тізбек болды; келесі Техас тізбектері әлдеқайда аз болды.

Себептері мен дамуы

Басқа тізбектер сияқты, Зуньи, мүмкін, мантиялық шұңқырдан, атап айтқанда, Ортаңғы кредалық супершұңқыр оқиғасынан туындаған. Әдеттегідей ыстық тау жыныстары төменгі мантиядан литосфераның түбіне көтеріліп, теңіз түбінің таралу жылдамдығының күрт өсуіне себепші болды; бұл мұхиттың ортасындағы ыстық қырқалардың көлемін ұлғайтуға себепші болды, осылайша мұхиттарды құрлықтарға ығыстырды. Теңіз деңгейі ертедегі креда дәуірінен бастап, кеноман дәуірінде бүгінгіден шамамен 250 метрге (800+ фут) жоғары болғанға дейін көтерілді. Бұл үлкен Батыс ішкі теңіз жолының және басқа жерлерде карбонаттар мен шиферлердің кең таралған континенттік жинақталуының уақыты болды. Сондай-ақ, континенттерде қара шикізат мол жиналған аралықтар болды, бұл тұрақтанған су бағанасын көрсетеді; полярлық мұхиттардағы су, бүгінгідей, терең теңізге батып, оттегімен қамтамасыз етуге тым ыстық болған. Бұл қара шиыршықтардың көбі қазір мұнай көздерімен бай. Зуньи тізбегінің сулары кредалық кезеңнің соңында суырлай бастады, ал Кенозойдың басында Солтүстік Америкада жаңа кратондық кеңістіктегі сәйкессіздік палеогеннің соңғы кезеңіндегі Техас тізбегінен бұрын толық регрессияны көрсетеді.