Кіріспе

Балақ (בָּלָק, еврейше "Балақ", атау, екінші сөз, және бірінші ерекше сөз, парашха) - еврейлердің Тора оқуының жылдық циклында апта сайынғы Тораның 40-шы бөлігі (פָּרָשָׁה, парашха) және Сандар кітабындағы жетіншісі. Парашада Моаб патшасы Сипор ұлы Балақ Исраилді қарғауға Балағамды жалдауға тырысады, Балағамның есегі Балағаммен сөйлеседі, ал Балағам Исраилді баталайды. Параша - Сандар 22: 2-25: 9 . Параша 5357 еврей әріптерінен, 1455 еврей сөзінен, 104 тармақтан және Тора түрмесіндегі 178 жолдан тұрады. Яһудилер оны әдетте маусымның аяғында немесе шілдеде оқиды. Көптеген жылдары (мысалы, 2024, 2025 және 2028 жылдары) параша Балақ бөлек оқылады. Кейбір жылдары (мысалы, 2026 және 2027 жылдары), Шавуоттың екінші күні Диаспорадағы (яһудилер Шавуотты екі күн бойы сақтайды) демалыс күніне түскенде, паша Балақ Диаспорадағы алдыңғы паша, Чукатпен біріктіріледі. "Балақ" деген есім "жойып жіберуші", "бос" немесе "құнсыздаушы" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау "құрып тастау" деген еврейше (балак) етістігінен шыққан.

Оқулар

Дәстүрлі демалыс күндері Тора оқу кезінде параша жеті оқылымға немесе עליות, алиотқа бөлінеді.

Бірінші оқу Нұс 22: 12

Бірінші оқылымда Моаб патшасы Сипор ұлы Балақ исраилдіктердің аморлықтарды жаулап алуынан қатты қорқып қалды. Сонда ол Моаб пен Мадиянның ақсақалдарымен ақылдасып, оларды Евфрат өзенінің жағасындағы елге жіберіп, Балағамды шақыртып, исраилдіктерді қарғап жіберуін өтінді. Балағам оларға: "Бүгін түнде осы жерде тұрыңдар, сонда Жаратқан Ие маған қалай айтса, солай жауап беремін", - деді. Құдай Балағамға келіп: "Осы халықты қарғама!

Екінші оқылым Нұс. 22:13 20

Таңертең Балағам (Балағам) Балақтың әміршілерін жіберіп, оларға: "Біріңіздер де, біз де барайық!" - деп бұйырды. Олар жолға шығып, Балағамның сөздерін айтып берді. Балақ тағы да көптеген беделді кісілерін жіберіп, оларға исраилдіктерді қарғаса, мол сыйлық беретінін айтты. Бірақ Балағам оларға былай деп жауап берді: "Балақ маған алтын-күміске толы сарайынан беріп, Құдайым Жаратқан Иенің бұйрығынан артық ештеңе істей алмаймын". Алайда Балағам билеушілерді түнгі қонаққа шақырып, Құдай оған тағы не айтатынын білуге мүмкіндік берді.

Үшінші оқылым Сандар 22: 21 38

Үшінші оқылымда, таңертең, Балағам есекке мінген соң, қадірлі кісілермен бірге жолға шықты. Бірақ Құдай оның жолын ашуланып, Балағамға қарсы періштесін жіберді. Есек қылы бар періштені көріп, жолдан шығып, далаға қарай бет алды. Содан кейін періште екі жағына да қоршау салынған жолға шығып, сол жерде тұрды. Есек періштені көргенде, өзін де, Балағамның аяғын да қабырғаға қысып, оны тағы да ұрып-соқты. Періште бірден оңға да, солға да бұрылуға жер бермейтін тар жерге келіп тұрды. Сонда Құдай есегіне сөйлеуге мүмкіндік берді. Сонда Құдай Балағамға періштені көруге рұқсат берді. Балағам жерге бас ұра жығылды. Періште Балағамның есегін ұрып-соққанын және оның өмірін сақтап қалғанын айтып, оған сұрақ қойды. Балағам қателігін мойындап, егер періште оған қарсы болса, қайта оралуға келіседі. Бірақ періште Балағамға: "Ол кісілермен бірге бар. Бірақ сендерге айтқанымнан басқаны айтпаңдар! Балағам сөзін жалғастырды. Балақ Балағамға қарсы шығып, одан: "Неге ертерек келмедің?" - деп сұрады. Бірақ Балағам оған Құдай аузына салған сөздерді ғана айта алатынын айтты.

Төртінші оқу Нұралықтар 22:39 23:12

Төртінші рет оқығаннан кейін Балағам мен Балақ бірге Кирият-Хузотқа барды. Балақ сонда мүйізді ірі қара мен қой сойып, құрбандыққа шалып, тамақ ішті. Таң атқанда Балақ Балағамды Бамот-Балға алып барды. Балағам Балаққа жеті құрбандық орнын тұрғызып, әрқайсысында бір бұқа мен қошқарды шалып ұсынды. Содан кейін Балағам Балаққа: "Құдай саған бір аян беріп, оны жүзеге асыра ма, жоқ па, соны көру үшін өзің ғана барып тұршы", - деп тапсырды. Сонда Құдай оған нені айту керектігін айтты. Балағам кері бұрылып: "Құдай қарғыстамаған адамды мен қалай қарғай аламын? Жаратқан Ие жазаламаған адамды мен қалай жазалай аламын? . Жақыптың ұрпақтарының топырағын кім санай алады? Исраилдің топырағын кім санап шыға алады? Мен әділдердің өлімімен өлсем де, тағдырым солардың тағдырына ұқсасын!" - деп тіледі. Балақ исраилдіктерді қарғауға Биламды шақырғанына наразылық білдірді, бірақ оның орнына оларға батасын берді. Балағам оған: "Құдай аузыма не салған болса, соны айтамын", - деп жауап берді.

Бесінші оқу Нұралықтар 23:13 26

Бесінші оқылымда Балақ Биламды Писганың басына алып барып, бірде жеті құрбандық үстелінің әрқайсысында бұқа мен қошқарды ұсынды, тағы бір рет Балақтан Балақ жалғыз өзі бір көріністі іздеп кеткенше күтуін сұрады, тағы бір рет Құдай оған не айту керектігін айтты. Балағам Балаққа қайтып келіп, былай деді: "Мен саған бата беруді бұйырдым. Жақыптың үрім-бұтағына ешбір пәле төніп тұрған жоқ, Исраилге ешбір қасірет төніп тұрған жоқ. Құдай Ие олармен бірге". Балақ оларға батасын бермеуді өтінді.

Алтыншы оқу Нұралықтар 23:27 24:13

Алтыншы рет оқығанда, Балақ Балағамды Пеғордың басына алып барып, әрқайсысында жеті құрбандық үстеліне бір бұқа мен қошқарды шалып ұсынды. Балағам Құдайдың Исраилге батасын бергісі келетінін білген соң, оларға: "Уа, Жақыптың үрім-бұтағы, сенің шатырларың, уа, Исраил халқы, қандай әдемі! . Жау халықтарын жалмап, сүйектерін талқандап, жебелерін талқандайды. . Сені жарылқағандардың бәрі жарылқанады, сені қарғағандардың бәрі қарғалады!" - деп жазды. Балақ ашуланып, Балағамды жіберіп жіберді.

Жетінші оқу: Нұс 24:1425:9

Жетіінші рет оқығанда, Балағам Құдайдың бұйрығына қарсы әрекет ете алмайтынын тағы да мойындап, исраилдіктерге батасын берді. Балағам үйіне қайтып, өз жолын бастады. Исраилдіктер Шиттимде тұрып жатқанда, халық моабтық әйелдермен азғындық жасап, олардың Бағал-Пеғор деген құдайларына табынып, Құдайдың қаһарын туғызды. Құдай Мұсаға бүлікшілердің басшыларын бағанаға іліп өлтіруді бұйырды, ал Мұса Исраилдің әміршілеріне Бағал-Пеғорға табынушыларды өлтіруді тапсырды. Бірде исраилдік ер адам бір мадияндық әйелді өздерінің жақтастарына алып келгенде, Елазар ұлы Пінехес найзасын алып, исраилдіктің артынан үйге кірді де, екеуін де қарыннан ұрып өлтірді. Сонда исраилдіктерге қарсы шыққан індет тоқтады.

Үш жылдық цикл бойынша көрсеткіштер

Тораны үш жылдық цикл бойынша оқыған яһудилер парашаны басқа кесте бойынша оқиды.

Сандар 22-ші тарау

Михей 6:5-те пайғамбар Исраилге Балақтың Балағаммен ақылдасып, оның өзіне кеңес бергенін еске түсіруді тапсырады. Киелі кітапта Балақ пен Балағамның аты бірден Билеушілер 11:25 - те ғана айтылған.

Сандар кітабының 23 - тарауы

Биламның Сандар 23:10-дағы Исраилдің тағдырына ортақтасу туралы өтініші Жаратылыс 12:3-дегі Құдайдың Ыбырайымға берген батасын орындайды: "Жер бетіндегі барлық рулар сен арқылы жарылқанады", Жаратылыс 22:18-дегі Құдайдың Ыбырайымға берген батасы: "Жер бетіндегі барлық халықтар сенің ұрпағың арқылы жарылқанады", Жаратылыс 28:14-дегі Құдайдың Жақыпқа берген батасы: "Жер бетіндегі барлық рулар сен арқылы және ұрпағың арқылы жарылқанады".

Сандар 25-тарау

Тиква Фример Кенски Бағал-Пеор оқиғасы туралы Киелі кітаптағы алты естеліктерді санақ 25:113, санақ 31:1516, 5Мұса 4:34, Ешуа 22:1618, Езекиел 20:2126, Забур 106:2831 деп атады, бұл оқиғаның жағымсыз сипаты мен оның Исраилдің естелігінде маңызды екендігіне куәлік етеді. 5 Мұсаның заңы 4:34 тармағының қайта баяндауында Құдай Пеғордағы Бағалға табынушылардың барлығын жойып, ал Мұсаның сөзін тыңдаған кезге дейін Құдайға адал болғандардың барлығын тірі қалдырды. Фраймер Кенски Заңның 5-бабында моральдық сабақ баса айтылған деген қорытындыға келді: кінәлілер жойылып кетті, ал Мұсаның сөздерін естігендер Құдайға адал болып, жойылудан құтылулары мүмкін болған күнәсіз адамдар болды. Забур 106:28-31-де исраилдіктердің Бағал-Пеғорға табынып, өлілерге шалынған құрбандықтарды жегендері жайлы айтылған. Забур 106:30-31 тармағында Пінехестің әрекет еткені, індеттің тоқтағаны және оның арқасында Ехобаның батасына ие болғаны айтылған. Фраймер Кенски Забур 106: 2831-де, Сандар 25: 13 сияқты, құтқарушы, құтқарылу және Финеас ұрпақтарының діни қызметкерлікті монополияға айналдыруын түсіндіреді. Сандар 31:16 тармағында Балағамның исраилдіктерге Бағал-Пеғордың күнәсі арқылы Құдайға деген сенімдерін бұзуға кеңес бергені жазылған. Ешуа 13:22 - де исраилдіктер "жалған тәлім беруші" Балағамды соғыста өлтіргені айтылған.

Сандар 22-ші тарау

Бараита Мұсаның Тауратты, Балағамның үлесін және Әйүп кітабын жазғанын үйретті. Бір мидраш түсіндірді, Тора жазды Балағамның оқиғасын білдіру үшін, өйткені сенбейтін пайғамбар Балағамның істегенін жасады, Құдай пайғамбарлық пен Киелі Рухты сенбейтіндерден алып тастады. Мидраштың айтуынша, Құдай бастапқыда сенбейтіндерді Құдайдан алыстаған деп дәлелдеу мүмкіндігінен айыруды қалады. Сонымен, 5 - жазба 32:4-дегі: "Қол - Қамқоршы, оның істері кемелді, барлық жолдары әділ", - деген принципті қолдана отырып, Құдай Исраил мен сенбейтіндерге патшалар, даналар мен пайғамбарлар тағайындады. Құдай Исраил халқы үшін Мұса пайғамбарды қалай өлімге қиған болса, сенбейтіндер үшін Балағамды да солай өлімге қиды. Бірақ Исраилдің пайғамбарлары Езекиел 3:17 сияқты Исраилді заң бұзушылыққа қарсы ескерткен кезде, Балағам Саналар 25:113-те Бағал-Пеғор күнәсін көтермелеу арқылы моральдық тәртіпті бұзуға тырысты. Исраилдің пайғамбарлары Исраилге де, басқа халықтарға да жанашырлық танытқан, Еремия 48:36 және Езекиел 27:2 тармақтарда көрсетілгендей, Балағам Исраилдің бүкіл халқын ешқандай қылмыс жасамай, түп-тамырымен құртуға тырысты. Осылайша Құдай пайғамбарлық қабілетін сенбейтіндерден алып тастады. 5 - жазба 2: 9 - ды оқып, " Жаратқан Ие маған былай деді: " Моабтықтарға қастандық жасама , солармен соғыспа ! " - деп жауап берді. Демек, Мұсаның өзі Құдай моабтықтарға көмек көрсету үшін келген мадияндықтарға (Сандар 22:4-де) "мидияндықтарды қудалап, өлтіріңдер" деп бұйырса, моабтықтарға қатысты да дәл осы бұйрық күштірек қолданылуы керек деп ойлаған (Сандар 25:17). Бірақ Құдай Мұсаға оның ойы дұрыс емес екенін айтты. Себебі Құдай моабтық пен аммондық Рут пен аммондық Наама арасынан екі көгершінді жібермек еді. Классикалық раббилік түсінік Балағамға жағымсыз қарады. Мишнада Билам - Доег, Ахитопел және Гехазимен бірге Келесі дүниеге қатысы жоқ төрт қарапайым адамның бірі деп жазылған. Раввин Джошуаның іліміне сәйкес, Гемара Мишнаның мәлімдемесінен басқа ұлттың Балам Келе жатқан әлемге кірмейді, ал басқа ұлттар кіреді деп тұжырымдады. Гемара Балағамның есімін "халықсыз" (бело ам) екенін көрсету үшін оқыды. Басқаша айтқанда, Гемарада Балағамның есімі "халықты (билах ам) шатастырғанын", яғни исраилдіктерді, көрсету үшін оқылады. Балағамның әкесі Беғордың аты арамей тілінде "жануар" (беир) деген сөзге ұқсас екенін байқаған Гемара, Балағамның жыртқышпен жыныстық қатынасқа түскенін дәлелдеу үшін, Сандар 22:5-дегі Балағамның әкесі туралы сөздерді оқыды. Бір танада Беор Кушан ришатайм мен Лабанмен бірдей тұлға деп айтылған. Ришатайим "екі жамандық" дегенді білдіретіндіктен, Танна Кушан ришатайим атауынан Беордың Исраилге екі жамандық жасағанын түсіндірді - біреуі Жаратылыс 31:23 - 29-да Жақыпты қудалауда, екіншісі Билер 3:8-де яһудилерді қанаумен. Раввин Жоханан Сандар 22:5 - де Балағамды "Беғордың ұлы" деп атаса, ал Сандар 24:3 - де Балағамның "оның ұлы Беғор" болғаны айтылған. Сол сияқты, Мишнада зұлым көз, тәкаппар рух, аса өркөкірек жан - зұлым Балағамның шәкірті, оның тағдыры - геенна, жойылу орнына түсу деп үйретілген. Мишнада Забур 55 - тармақтың 24 - тармағында Балағамның шәкірттері туралы былай делінген: "Құдай, Сен оларды түпсіз тұңғиыққа түсіресің, қантөгіс пен алдамшы адамдар өмірінің жартысын да өткізбейді. Ешуа 13:22-дегі: "Бейор ұлы Балағам, сәуегей" деген сөздерді оқығанда, гемаралықтар неге Ешуа 13:22 - де Балағам пайғамбар болғанымен, тек сәуегей ретінде сипатталады деп сұраған. Раввин Йоханан Бағаламның бастапқыда пайғамбар болғанын, бірақ ақырында жай ғана көзқарасшы болғанын үйретті. Рав Папа бұл халық арасында айтылған сөздің қолданылуы екенін атап өтті. Ол князьдер мен губернаторлардың ұрпағы болып, жұмысшылармен жезөкшелік жасады (оның бастамасы туралы түсінігі жоқ екенін көрсетеді). "Мұабтың ақсақалдары мен Мадиянның ақсақалдары жолға шықты" деген сөздерді түсіндіріп, Сандар 22:7-де бір Тана Мадиян мен Моаб арасында ешқашан бейбітшілік болмайтынын үйретті, оларды әрқашан бір-бірімен соғысатын екі итке теңеді. Бірде қасқыр біреуіне шабуыл жасады, екіншісі егер біріншісіне көмектеспесе, онда ертең қасқыр екіншісіне шабуыл жасайды деген қорытындыға келді. Олар бір-бірімен қосылып, қасқырмен күресті. Рав Папа Моаб пен Мидианның ынтымақтастығын: "Басқалар мен мысық бақытсыздардың майына той жасады" деген сөзбен салыстырды. Раввин Симеон бен Елазардың атынан бір тана үйреткендей, қатты сүйіспеншілік пен жек көру адамның әлеуметтік жағдайының ...

Сандар кітабы , 24 - тарау

Раввин Иоханан Сандар 24:2-ді Мишна Бава Батра 3:7 -дегі ережені қолдауға түсіндірді, онда адамның үйін есігі ауланың арғы жағындағы басқа есіктің қарама-қарсы жағында ашылатын етіп салуға болмайды. Раввин Иоханан Сандар 24:2-дегі: "Балағам көзін көтерді, Исраилдің өз руларына қарай тұрғанын көрді" деген сөздер, Балағамның шатырларының есіктері бір-біріне қарама-қарсы тұрмағанын көргенін көрсетеді (және исраилдіктер бір-бірінің жеке өмірін құрметтейтінін). Сонымен, Балағам исраилдіктер Құдайдың өздеріне келгеніне лайық деп шешті (Белгілер 24:5 - де Жақыптың шатырларына батасын берді). Гемарада санақ кітабының 24 - тарауындағы "көзін ашқан адам" деген сөзден, яғни тек бір ғана көзін ашқан адамнан, Балағамның бір көзі соқыр болған деген тұжырым жасалды. Раввин Иохананның айтуынша, Биламның ниеті туралы Сандар 24:5-6-тегі баталардан білуге болады, өйткені Құдай әрбір қарғысты батаға айналдырған. Осылайша Балағам исраилдіктерді мәжілісханалары мен мектептері болмасын деп қарғады. Балағам Сихинаның исраилдіктерге тимеуін қалады, өйткені Сандар 24:5-те: "Сендердің шатырларыңда, уа, Исраил" деп айтылғанда, киелі шатыр Құдайдың қасында болуын бейнелейді. Балағам Исраилдің патшалығының берік болғанын қаламады, өйткені Сандар 24:6-де: "Олар аңғарлардай жайылып жатыр" деп айтылған. Балағам исраилдіктердің зәйтүн ағаштары мен жүзімдіктері болмауын тіледі, өйткені ол Сандар 24:6-де: "Ақтөбелер өзен жағасындағы бақтар сияқты" деген. Балағам исраилдіктердің иісі хош иісті болмасын деп тіледі, өйткені ол Сандар 24:6-де "Жаратқан Ие отырғызған алоэ ағашындай" деген. Балағам Исраилдің патшаларының бойлары биік болмасын деп тіледі, өйткені ол Сандар 24:6-де: "Су жағасындағы самырсын ағаштарындай" деген. Балағам исраилдіктердің патшасының ұлы болмауын қалады (осылайша олар қақтығыстар мен азамат соғысына ұшырайды), өйткені Сандар 24: 6-да ол: "Ол суды құмыраларынан төгеді", - деп бір патшаның екіншісінен туылатынын білдіреді. Балағам Исраилдің басқа халықтарға билік құрмауын қалады, өйткені ол Сандар 24:6-де: "Оның ұрпағы көптеген суларда болады" деп жазылған. Балағам Исраилдің патшалығының күшті болмауын қалады, өйткені Сандар 24:6-де: "Оның патшасы Агагтан да биік болады. Балағам Исраилдің патшалығы қорқынышты болмасын деп тіледі, өйткені ол Сандар 24:6-де былай деді: "Оның патшалығы жоғары болады. Рабби Абба бар Кахана былай деді: "Бірақ Құдайыңыз Жаратқан Ие сіздерді сүйгендіктен, қарғысты батаға айналдырды". Ол "қарғысты" жеке сөзбен, көпшілік "қарғысты" емес, көпшілік сөзбен қолданды. (Сондықтан Құдай тек бірінші қарғысты батаға айналдырды, атап айтқанда, мәжілісханалар мен мектеп үйлері туралы, олар Исраилден ешқашан жоғалмауға тиіс).

Сандар 25-тарау

Раввин Иоханан Киелі жазбаларда "Ол тұрып жатты" (וַיֵּשֶׁב, уадейишев) деген сөз қолданылған жерлердің бәрі қиындықтар әкелетінін үйретті. Сондықтан Сандар 25:⁠1 - де "Исраил Шитимде тұрып жатқанда" деген сөзден кейін "Халық Моабтың қыздарымен азғындық жасай бастады" деген сөздер жазылған. Жаратылыс 37: 1-де: "Жақып әкесі жат жұрттық болып тұрған Қанахан елінде тұрып қалды", - делінген. Жаратылыс 47:27-де: "Исраил Мысыр елінде, Гошен аймағында, тұрып алды", - делінген. 1 Патшалар 5:5 - те: "Иудея мен Исраилдің адамдары әрқайсысы өз жүзім бұтасының, өрік ағашының астында тыныш өмір сүрді", - делінген. Ал 1 Патшалар 11:14 - те: "Жаратқан Ие Едомнан шыққан Хададты Сүлейменге қарсы шығарып, патшаның ұрпағы болды" делінген. Бір мидрашта Құдай жарақаттаған нәрсемен емдейді деп үйретілген. Осылайша Исраил Шитимде күнә жасады (оның аты көптеген ақация ағаштарына байланысты), өйткені Сандар 25:1-де былай делінген: "Исраил Шитимде тұрып, халық Моаб қыздарымен азғындыққа түсті" (сонымен қатар Бағал-Пеғорға табынып кетті). Алайда Құдай исраилдіктерді шиттим ағашы арқылы да сауықтырды. Раввин Юда Әйүп 21: 16-да: "Зұлымдардың кеңесі мен үшін тым алыс", - деп жазылған. Раввин Яһуданың айтуынша, Балағам мадияндықтарға исраилдіктер Құдай алдында күнә жасамаса, оларды жеңе алмаймыз деген. Сондықтан олар исраилдіктердің қонысының сыртына шатыр тігіп, түрлі тауарлар сатып жүрді. Исраилдік жігіттер қоныстан шығып, көздерін жезөкшелерге ұқсатып бояған мадияндық қыздарды көрді. Олар солардың арасынан әйел алып, азғындыққа салынып, азғындыққа салынып кетті. Раввин Хананың ұлы Хама Мұсаны Бет-Пеордың қасына жерледі деп үйретті. Раввилер біреуді жалған тәңірге табынуда айыптап, куәгерлер оған тағы басқа сұрақтармен қатар, айыпты адамның Пеғорға табынып жүрген-тұрмағанын (Нұмар 25:⁠3 - де исраилдіктердің солай істегендері туралы айтылған) сұрауға тиіс екендерін үйреткен. Рабба бар бар Хана рабби Жохананның атынан Зимридің Козбиден кетіп, Финеес оны өлтірсе, Финеес кісі өлтіргені үшін жазаға тартылатын еді, ал Зимри Финеесті өзін-өзі қорғау үшін өлтірсе, ол кісі өлтіргені үшін жазаға тартылмас еді, өйткені Финеес Зимридің өмірін алмақшы болған. Гемарада Мұсаның Исраил төрешілеріне: "Барлығы Бағал-Пеғорға табынушы өз адамдарын өлтіріңдер!" - дегені жазылған. Зімри 24000 исраилдікті жинап, Қозбиге барып, оны өзіне бағындыруды талап етті. Ол өзінің патша қызы екенін және әкесі оған ең ұлылардан басқа ешкімге мойынсұнбауды бұйырғанын айтты. Зімри: "Мен рубасымын, менің руым Мұсаның руынан үлкен, себебі Шимон - екінші, ал Леуі - үшінші", - деп жауап берді. Сонда Зімри Қозбидің шашын ұстап алып, Мұсаның алдына алып келді. Зимри Мұсадан Қозбиге тыйым салынды ма, жоқ па, соны шешсін деп талап етті. Сонда кім Мұсаға мадияндық әйелді Сепфораға үйленуге рұқсат берді? Сол сәтте Мұса пайғамбар жалған тәңірлерге табынатын әйелмен жыныстық қатынасқа түсуге тыйым салынған заңды ұмытып қалды. Гемара Финеас найзаның ұшын алып тастап, оны киімінің ішіне жасырып, таяқтай етіп, найзаның ұшына сүйеніп жүрді деп үйреткен. Шемон руына келгенде, ол Леуі руының неге Шемон руының адамгершілік нормаларына сай келмеу керектігін сұрады. Сонда олар: "Бізді (Құдайдың қаһарына толы) көзімді жеткізші!" - деп, оны жолға шығарып салды. Симеондықтар тіпті өздерін ұстап қалғандар да мадияндық әйелдермен бірге тұруды рұқсат етілген деп жариялады. Раввин Иохананның айтуынша, Құдай алты керемет жасағаны үшін ғана Пінехес құлшынысын көрсетті. Екіншіден, Зімри ағайындары симондықтардан көмек сұрап, айқайлап жіберсе де, олай істеген жоқ. Үшіншіден, Пінехес Зимри мен Қозбидің жыныстық мүшелерін найзамен дәл соққыға ұшыратып, оларды жыныстық қатынасқа кіріскен кезде өлтірді. Төртіншіден, Зімри мен Қозби найзадан құлап қалмады, қайта, басқалар олардың күнәларын көре алсын деп, тік тұрды. Бесіншіден, бір періште келіп, есіктің төбесіндегі кіреберісті көтеріп, Фінеасқа семсерін ұстап шығуға мүмкіндік берді. Алтыншы, періште келіп, халықты қырып-жойды. Киелі кітапты бейнелеп түсіндіретіндер Пінехестің іс-әрекеті неліктен Заңды қайталау 18:3 - де құрбандыққа шалынған малдың алдыңғы аяғы, бет-жүзін және ішін діни қызметкерлерге беру керектігі айтылғанын түсіндіреді деп үйретті. Алдыңғы аяғы Пінехестің қолын бейнелеген, өйткені Сандар 25:7 - де Пінехес "қолына найза ұстап" жүргені айтылған. Бұл жағалар Пінехестің дұғасын бейнелейді, Забур 106: 30-да былай делінген: "Пінехес орнынан тұрып, сиынды, сонда ін...

Сандар 22-ші тарау

Сандар 22: 23-те "есек есекті көрді" делінген, бірақ Балағам көрмеген. Рашидің түсіндіруінше, Құдай жануардың адамға қарағанда көбірек білуге мүмкіндік берген, өйткені адам ақыл-парасатты, ал зиянды рухты көргенде, ол ақылдан адасады. Нұсра 22:33-тегі "түс" (גַּם, гам) сөзі (мәліметтер бойынша періште Балағамды да өлтірген болар еді) Ибрахим ибн Езра есектің сөйлегеннен кейін өлгені туралы ұсынысты дәлелдеді.

Сандар кітабының 23 - тарауы

Раши Биламның Сандар 23:10-дағы "адалдардың өлімімен өлсін" деген өтінішін оқып, оның исраилдіктердің арасында өлуге тырысқанын білдіреді. Алайда Яһуда Халеви Балағамның пайғамбарлық дұғасынан оның өлімі жеңілдетіліп, исраилдіктердің ақыры сияқты оның да ақыры жанның өлмеушілігіне, өлгеннен кейінгі өмірге және өлгендердің қайта тірілуіне нұсқағанын көрді. Ибн Езра да өзінің ақыры Исраил халқының ақыры сияқты болғанын қалады деген пікірін білдірді. Ибн Езра басқалардың "Менің ақырзамағым" деген сөз "Мен өлейін" дегенді қайталайды деген пікірін де айтқан, өйткені Балағам өзінің семсерден өлетінін білген. Нахманидтің айтуынша, Балағам әділдердің Едем бағын және өлімнен кейінгі өмірді мұра ететініне көз жеткізген. Нахманид пайғамбарға былай деп түсіндірді: "Білеміз, Құдай яһудилердің қарғысқа ұшырауларын қаламайды, олардың ақыры жақсы болады. Бахия бен Ашер де Балағамның өлімін тілегенін оқыды, оның өлімі исраилдіктер сияқты мәңгілік болашақ болатынын, Бахия оларды Құдайдың ажырамас бөлігі ретінде көргенін білдірді. Бахия Ибн Езраның сөздерін келтіріп, Балағамның өзі семсердің соққысымен өлтірілетінін алдын ала көргенін айтады. Бачья Балағамның пайғамбарлығын оқып, дене өлгеннен кейін денеден шыққан жандардан тұратын әлем бар екенін және кейінірек бұл денеден шыққан жандар бұрынғы денелерімен қайта қосылған кезде қайта тірілетінін білдірді. Бачьяның пікірінше, Балағам өлгенде оның жаны сол дүниеге (жанды сотталатын жерге емес) бірден көшіріледі деген үмітін білдірді. Бачьяның тұжырымы бойынша, Балағамның өлім мен өмірден кейінгі өмірге деген осындай тілегі оның еврей халқына ең үлкен мақтау айтқандығын дәлелдеді.

Сандар 22-ші тарау

Барух Спиноза Балақтың Билам туралы Сандар 22:6-дегі: "Сен кімді ақтайсың, сол ақтайды, ал кімді қарғайсың, сол қарғалады" деген сөздері мен Жаратылыс 12:3-дегі Құдайдың Ыбырайымға батасын беруі арасындағы ұқсастықты байқап, Биламның да Құдай Ыбырайымға берген пайғамбарлық дарыны бар екеніне көз жеткізді. Спиноза басқа халықтардың да, мысалы яһудилердің де өздеріне пайғамбарлары болған деген тұжырымға келді. Спинозаның тұжырымы бойынша, яһудилер, олардың әлеуметтік ұйымдастырылуы мен үкіметінен басқа, басқа халықтардан жоғары Құдайдың сыйына ие емес, және яһудилер мен яһуди еместер арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Роберт Альтер Валаамның баяны қайталанған негізгі сөздер мен әрекеттерге негізделгенін, бірақ тек белгілі бір сөз тіркестері мен диалогтарды сөзбе-сөз қайталайтынын байқады. Альтер еврей тілінде Сандар 22: 2-дегі оқиғаның алғашқы сөзі "көріп" (וַיַּרְא) етістігі екенін атап өтті, содан кейін ол (кейбір синонимдермен) пайғамбарлық немесе көріністің табиғаты туралы әңгіменің негізгі Leitwort-і болады. Сандар 22: 2-де Балақ Исраилдің аморлықтарға не істегенін көрді; Сандар 23: 9-да Балағам Исраилдің өзінен төмен екенін көрді; Сандар 24: 17-де оның соңғы пайғамбарлығында Балағам Исраилдің болашағын көрді. Балағам өзінің соңғы екі пайғамбарлығын Саналар 24:34 тармақта өзінің көруші ретінде құдіреттілігін растаумен бастады: "көздері ашық адамның сөзі, . Ол көктегі Әлемнің Әміршісі (Алла) нен көрінеді. Алтердің айтуынша, бұл "көрнекілікпен айналысудың" барлық "қаңқа-қаңқасы" Балағамның есегі анық көретін періштеге соқырлығымен қарама-қарсы келеді, сонда Сандар 22:31-де Құдай "көзін ашуды" таңдады. Алтер бұл оқиғаның мәнісі - Құдайдың ғана аян беруі керек дегенге үйретеді. Алтер сондай-ақ баталар мен қарғыстарға қатысты қайталанған сөз тіркестері мотивтерін атап өтті. Санақ жыры 22:6-де Балақ Исраилді қарғауға Балағамды жіберді, ол "Кімді алғыссаң, сол жарылқанған, кімді қарғасаң, сол қарғалған" деп сенді. Сандар 22:12-де Құдай екі бірдей етістікті қолданып, мәселені түзетеді: "Халықты қарғама, өйткені олар жарылқанған". Санақшылар 23:7 - 8-ге сай, Балағам былай деп түйіндеді: "Балақ мені Арамадан бастап алып келді. "Ей, Жақып, бар да, мені қарғап, Исраилді жазала! Мен не қарғап, Ол қарғамаған, не Жаратқан Ие жазаламаған нәрсені жазалай аламын ба?" Алтер Балағамның ақын әрі көруші болғанын байқап, әңгіменің түпкілікті мәні тілдің бата мен қарғысты беруі немесе растауы, тілдің күші қайдан пайда болғаны туралы екенін түсіндірді. Нили Сачер Фокс Биламның сөйлейтін есегі, оны Сандар 22: 21 34 - те Биламнан да дана деп суреттейді, бұл дженни, әйел есегі, мүмкін, Киелі кітаптағы даналықтың тұлғаландырылуын еске салады (חָכְמָה, chochmah) әйел ретінде, мысалы, Нақыл сөздер 1: 20-да. Диана Аронсон Коэн Билам мен оның есегі туралы оқиға Сандар 22: 21 34-те тілдік қорлау мен физикалық зорлық-зомбылық арқылы ашуды дұрыс бағыттамаған қорлаушының маңызды үлгісін ұсынады деп жазды. Коэннің айтуынша, зорлық-зомбылық көрген әйел ақыры жеткілікті деп шешті және оны тоқтату үшін сөйледі. Коэн бізді есектен үйренуге үйретті, егер біз қорлық көрген болсақ, біз қорлаушымызға қарсы сөйлеуге міндеттіміз.

Сандар кітабының 23 - тарауы

Нехама Лейбовиц Еремия 1: 4, Езекиел 1: 3, Ошия 1: 1 және Жоел 1: 1 - дегі Құдайдың Исраил пайғамбарларын шақыруын, Биламның Құдаймен қарым-қатынас жасау туралы алдын ала нұсқауымен Сандар 22: 1 3 және 23: 14 16 - дағымен салыстырды. Лейбовиц Израиль пайғамбарларының пайғамбарлық артынан жүгірмегенін, ал Балағамның пайғамбарлық артынан жүгіріп, сиқырлы жолдармен көктен осындай күшті түсіруге тырысқанын атап өтті. Лейбовиц Балағамның үшінші сөйлеген сөзінде өзгеріс болды, бірақ Сандар 24:2-де айтылғандай, "Құдайдың Рухы оған қонды".

Сандар кітабы , 24 - тарау

Лейбовиц Исраил пайғамбарларының өздерінің хабарларында Құдайдың билігін үнемі атап өтуін қарама-қарсылады, олар жиі "Жаратқан Ие айтады" деген сөз тіркесін қолданады, ал Балағам өзінің екі кейінгі сөзін Нұс 24:3-16-да "Беғор ұлы Балағамның сөзі" және "Көзі ашылған адамның сөзі" деген кіріспемен бастады.

Сандар 25-тарау

Деннис Олсон Сандар 25:113-тегі Бағал-Пеордағы оқиға мен 32 -ші Мысырдан шығудағы Алтын бұзау оқиғасының арасындағы ұқсастықтарды атап өтті, өйткені әр оқиға Исраилдің бүлікшілдігі кезінде Құдайдың Исраилмен қарым-қатынасын қамтамасыз ету үшін жұмыс істеуін қарама-қарсы көрсетеді. Олсон келесідей ұқсастықтарды байқады: 1) Екі оқиғада да адамдар басқа құдайға ғибадат етіп, құрбандық шалады. 2) Екі оқиғада да жат жұрттық адамдар, мысалы, мысырлықтар алтыннан жасалған бұзау, моабтық және мадияндық әйелдер, бейнеленген. 3) Мысырдан шығу 34:1516-дағы Алтын бұзау туралы оқиғадан кейін Құдай исраилдіктерге Сандар 25-тегі оқиғадан аулақ болуға бұйырады: олар сонда тұратын адамдармен келісім жасасып, құрбандықтарын жеп, олардың арасынан әйел алып, исраилдіктердің ұлдарын өздерінің құдайларына иіліп табынуға мәжбүр етеді. Сана 25 - тарауда жыныстық қатынас пен бөтен құдайларға табынудың араласқандығы, Сана 25:1 - де сол еврей сөзі zanah қолданылып, көрінеді. 4) Леуіліктер алтын бұзауға табынушылардың 3000-ын өлтіреді, ал Исраил басшыларына Бағал-Пеғорға табынушыларды өлтіруді бұйырады. 5) Леуіліктер құдайға мойынсұнып, жалған тәңірлерге табынушыларға жазасын тартқандықтан, олар Құдайға қызмет етуге тағайындалды. (6) Алтын бұзау оқиғасынан кейін Мұса Исраил үшін күнәнің құнын өтейтін күнә жасады, ал Бағал-Пеғор оқиғасынан кейін Пінехес Исраил үшін күнәнің құнын өтейтін күнә жасады. (7) Екі жағдайда да жаза ретінде індет жіберіледі. Джордж Бьюкенен Грей исраилдік ер адамдардың құрбандыққа шалу тойларына қатысқаны әйелдермен жақын қарым-қатынас жасағанына байланысты болды деп жазды, содан кейін олар өздерінің сүйіктілерін өздерінің мейрамдарына шақырды, бұл дәстүрге сәйкес құрбандық шалу оқиғалары болды. Грей ежелгі исраилдіктердің Моабтың құдайларына табынулары оның өз жерінде дұрыс деп есептеген. Фример Кенскидің айтуынша, апат моабтық әйелдердің қонақасымен басталды. Олар, бәлкім, Балағамның қарғысына ұшыраған халықпен достық қарым-қатынас жасағысы келген шығар. Сандар 25-тегі Бағал-Пеғордың оқиғасы Моабтық әйелдерден Мидиандық ханшайым Козбиге бірден ауысып кеткенін атап өткен Фраймер Кенски бұл оқиғаның бастапқыда Мұса 31:1516-да жауапқа тартқан Мидиандық әйелдер туралы болуы мүмкін екенін айтты. Фраймер Кенски "Моабтық әйелдер" деп атауды Сандар 25-тарында Руттың оң бейнесіне симметриялық қарама-қайшылық жасау үшін көркемдік құрал ретінде ұсынды. Нафтали Зви Йегуда Берлинде (Нецив) жазылған, Сандар 25:12, Құдайдың қаһарын аулақ ұстағаны үшін, Құдай Пінехеске тыныштық сыйлады, сондықтан ол тез ашуланбайды немесе ашуланбайды. Құдай оның жүрегін қатты қапаландырғандықтан, жағдайды жеңіп, тыныштық пен тыныштыққа ие болу үшін, оған көмек көрсетті. Тамара Кон Эскенази Сандар 25-ші кітабының алғашқы көрінісін бірнеше себеппен алаңдатты: 1) Исраилдің жаңа ұрпағы Уәде етілген жерге кірер алдында жалған тәңірлерге табынудың құрбаны болды; 2) Құдай Финехеске әділ сотқа жүгінбей, зорлық-зомбылық жасағаны үшін батасын берді; 3) халықтың құлдырауы үшін әйелдер тым көп кінәланған. Ескеназидің айтуынша, Құдай Пінехеске сыйлық беріп, оны Һаронның басқа ұрпақтарынан жоғарылатқан, өйткені ол алтын бұзау ісіне қатыгездікпен араласқан бабасы Һароннан айырмашылығынша, пұтқа табынушылыққа тез әрі аяусыз жауап берген. Құдайға деген берік адалдығын танытып, Пінехес діни қызметкерлердің Исраил мен Құдайдың арасындағы араласқан болу мәртебесін қайта қалпына келтірді. Ескеназидің айтуынша, Құдай санақ 25:4-де бүлікшілердің бәрін өлтіруді бұйырса да, Пінехес Құдайдың жазалау талабын қанағаттандырып, тек екі басшыны өлтірді.

Бұйрықтар

Маймонид пен Сефер ха Чинухтың айтуынша, парашада ешқандай өсиет жоқ.

Хафтара

Парашаның хафтарасы Михей 5:66:8 . Параша Балақ параша Чукатпен біріктірілгенде (2026 және 2027 жылдары), хафтара Балақтың хафтарасы болып қалады.

Хафтара мен пашаның байланысы

Михей 6:5-тегі хафтарада Михей пайғамбар Құдайдың исраилдіктерге: "Мұаб патшасы Балақтың не ойлағанын және Беғор ұлы Балағамның оған не деп жауап бергенін естеріңе түсіріңдер!" - деген ескертуін келтіреді. Хафтараның Михей 6:5 -дегі "жауап" (עָנָה, anah) үшін қолданатын етістігі - пашаның Биламның "жауап" (וַיַּעַן, vayaan) сипаттау үшін қолданатын етістігінің өзгеруі. Биламның Исраилге берген батасының алғашқы сөздері, Сандар 24:5-де, "қалай жақсы" (מַה טֹּבוּ, ma tovu), Хафтараның Михей 6:8-дегі ескертуінде Құдайдың көз алдында "жақсы" (מַה טּוֹב, ma tov) деген сөздері қайталанады, атап айтқанда "әділдікті жүзеге асыру, мейірімділікпен сүйіп, Құдаймен кішіпейілділікпен жүру".

Хафтараның классикалық раввиндік түсіндірмесі

Гемара хафтараның соңғы ескертуін оқыды: ""адилеттiлiктi жүзеге асыру, мейiр-шұпақты сүйу және өз Құдайыңмен кішіпейiлiлiкпен жүру" - Тораның негiзiнде жатқан принциптердiң бiрi. Раввин Шимлай Мұсаға Құдай 613 өсиетті жеткізгенін үйретті. Дәуіт оларды он бір қағидатқа қысқартты. 15-ші Забурда былай делінген: "Уа, Жаратқан Ие, киелі шатырыңда кім қонақ бола алады? Кім киелі тауыңда тұра алады? [1] Кім мінсіз жүріп, [2] әділдікпен әрекет етіп, [3] жүрегінде шындықты айта алады; [4] кім тілінде жамандаушылық көрсетпейді, [5] өз бауырына жамандық істемейді, [6] көршісіне тіл тигізбейді, [7] көзінде қара адам жек көрінішті, бірақ [8] Иемізден қорқатындарды құрметтейді, [9] өз зардабына ант береді және өзгермейді, [10] ақшасын өсімге салмайды, [11] кінәсізге қарсы пара алмайды ". Ишая оларды алты қағидатқа қысқартты, Ишая 33:1516 былай дейді: "Тәңірге мойынсұнып, әділдікпен жүретін, әділдікті сөйлейтін, қысымшылықтан пайда таба алмай, парадан қол үзетін, құлағын қанды естімейтін, көзін жамандыққа қарамайтын адам биік жерлерде тұрады". Михей 6:8 - де былай делінген: "О, пенде, саған жақсылық не екенін айтты, Жаратқан Ие сенен нені талап етеді: тек [1] әділдікті істеу, [2] мейірімділікті сүю және [3] Құдай алдында кішіпейілділікпен жүру ". Гемара "әділдікпен әрекет етуді" әділдікті сақтау деп түсіндірді; "мүсірбандықты сүюді" барлық мейірімділікпен қызмет ету деп түсіндірді, ал "Құдайыңның алдында кішіпейілділікпен жүруді" жерлеу мен үйлену салтанатында жүру деп түсіндірді. Ал "Гемара" болса, егер Тора қоғамдық істерде "немірімділікпен жүруді" талап етсе, әдеттегідей қарапайымдылықты талап ететін істерде одан да көп талап етіледі деген қорытындыға келді. Тораның өсиеттеріне қайта оралып, Ишая оларды екі қағидаға қысқартты, өйткені Ишая 56: 1 былай дейді: "Жаратқан Ие былай дейді: [1] Сотты сақтап, [2] әділдік жасаңдар". Амос 5:4-де айтылғандай, оларды бір қағидаға дейін қысқартты: "Исраил халқына Жаратқан Ие мынаны айтады: "Маған бет бұрып, тірі болыңдар!"" Осыған Рав Нахман Ысқақты тыйым салып, бұны былай деп түсіндіруге тырысты: "Маған бет бұрып, Тораның барлық ережелерін орындаңдар, сонда тірі боласыңдар!" Гемарада Хабакук Тораның барлық өсиеттерін бір қағидаға негіздеген деген қорытындыға келді, өйткені Хабакук 2:4-де: "Алайда әділ адам сенімінен өмір сүреді" деп жазылған.

Литургияда

Кейбір яһудилер Пиркей Авоттың 5-тарауында Құтқарылу мейрамы мен Рош Хашана аралығындағы демалыс күні туралы оқығанда, Елішелер 22: 28-де есектің Балағамға сөйлеу үшін аузын ашқаны туралы және Балағамның үш сипаты туралы оқиды. Құтқарылу мейрамының хагдасында, Седердің соңғы нирза бөлімінде, еврей халқына бата беру үшін Сандар 23:10-дан "біреу оларды санай алады" деген сөздерді келтіреді. Биламның Исраилге берген батасы Сандар 24:5-де Ма Тову дұғасының бірінші жолы болып табылады. Бұл сөздер сидурдың яһуди емес адам айтқан жалғыз дұғасы.

Апталық мақам

Апталық мақамда сефардтық яһудилер әр апта сайын ғибадат әндерін сол аптаның пашасының мазмұнына негіздеп жасайды. Параша Балаққа сефардтық яһудилер эмоциялық тұрақсыздық пен ашуды бейнелейтін макам махурды қолданады. Бұл мақам Мақам Растқа ұқсас, тек оның дыбысы жоғары. Бұл орынды, өйткені бұл парашада Балақ Балағамның қарғыстары батаға айналғанда ашуланды.

Ежелгі

"Дейр Алла" жазуы. Дейр Алла, шамамен б.з.д. Мысалы, "Дейр Алла гипстегі жазулар (2.27) (Беор ұлы Балағамның кітабы) ". "Кітаптың контексі" кітабында: "ІІ том: Киелі кітап заманындағы ескерткіш жазулар". Уильям В. Хэлло редакциялаған, 140-45 беттер. Нью-Йорк: Брилл, 2000. Сондай-ақ, Джо Энн Хакет, Дейр Алладан Балаам мәтінін қараңыз. Чико, Калифорния: Scholars Press, 1984 жыл.

Киелі кітап

Жаратылыс 3:114 (сөйлейтін жануар); 22:3 (сағат таңертең ерте тұрып, есегін ертіп, екі жігітін ертіп алды). Шығыс 32: 135 (басқа құдайға құрбандықтар; құлшыныстар жолдан тайғандарды өлтіреді; құлшыныстар діни қызметкер ретінде марапатталады; жаза ретінде оба; басшы күнәнің құнын өтейтін); 34:1516 (шетелдік әйелдер мен жолдан тайғандық). Санақ 31:618 (Балағам; Пінехес, Мадиянмен соғыс). 5 - жазба 4:3 (Бағал-Пеғор); 23:47 (Балағам). Ешуа 13:22 (Бейордың ұлы Балағам сиқыршы); 22:1618 (Бағал-Пеғор); 24:910. Еремия 30:18 (шатырлар, тұрғын үйлер). Ошия 9:10 (Бағал-Пеғор). Михей 6:5. (Балағам). Нехемия 13: 1-2. Забур 1:3 (салған ағаш сияқты); 31:19 (жалған ауыздар мылқау болсын); 33:1011 (Алла халықтардың кеңесін жоққа шығарады); 49:1718 (бұл дүниенің байлығын елемеу); 78:2 (өлең айту); 98:6 (шапағат); 106:2831 (Бағал-Пеғор); 110:2 (Сионнан шыққан таяқ); 116:15 (Құдайдың қызметшілерінің өлімі Құдай үшін қымбат).

Раби емес ерте кезеңдері

1 Мақабилер кітабы, с. 116-ға дейін. (Финехеске ұқсас). 4 Мақабилер 18:12. (Мұхаммед Ғ.С.) "Бұлар (Ислам дінінің шәкірттері) үшін" деген кітапта: "Бұлар (Ислам дінінің шәкірттері) үшін" деген нұсқау бар. Джеймс Х. Чарльзворттың "Гелендік синагогалық дұғалар" кітабында. "Ескі Келісімнің псевдопиграфалары" кітабының 2-томы, 687-88 беттер. Нью-Йорк: Даблдей, 1985 жыл. Псевдо-Филон 18:114; 28:14. Исраил жері, І ғасыр. Мысалы, "Ескі Келісімнің псевдопиграфалары: 2-том: "Ескі Келісімнің" кеңейтулері мен аңыздар, даналық және философиялық әдебиет, дұғалар, Забурлар және Одалар, жоғалған еврейлік-гректік шығармалардың үзінділері. Джеймс Х. Чарльзуорт редакциялаған, 324 36 беттер. Нью-Йорк: "Анкер" Киелі кітап, 1985 жыл. Матай 2:112. Антиохия, шамамен 80 - 90 жылдары. (Р. Э. Браунның "Балағамның баяны", "Мессияның тууы", 190-96 беттерін де қараңыз. Гардэн-Сити, Нью-Йорк, 1977 жыл.) Иосиф Флавий, Яһудилердің көне заттары 6:17 9394 жылдары. Мысалы, Иосифтың еңбектері: толық және толық, жаңа жаңартылған басылым. Уильям Уистонның аудармасы, 108-10-беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1987. Петірдің 2 - хаты 2:15 (Білағам). Яһуда 1:11 (Балағам). Аян 2:14 1-ші ғасырдың соңы. (Балаам)

Классикалық раввиндік

Мишна: Санхерин 9:6; 10:2; Авот 5:6, 19. 200 жылы Исраил жерінде. Мысалы, "Мишна: жаңа аударма" кітабында. Жақып Нойснердің аудармасы, 604, 686, 689 беттер. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 1988. Тосефта Шаббат 8:23. Исраил жері, шамамен 250 жылы. Мысалы, "Тосфета" кітабында: Еврей тілінен аударғанда жаңа кіріспемен. Жақып Нойснер аударған, 1-том, 384-85 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 2002 жыл. Иерусалим Талмуды: Маасер Шени 44b; Шаббат 48b; Бейтза 45a; Рош Хашана 20b; Таанит 10a, 27b; Недарим 12a; Сота 28b, 47b; Сангедрин 10a, 60b, 66ab; Шевуот 13b. Тиберия, Израиль жері, біздің заманымыздың 400 жылы. Мысалы, Талмудта "Ерушальми". Мұрағат: Хаим Малиновиц, Исраэль Симха Шорр және Мордехай Маркус, 10, 14, 2325, 33, 3637, 4446 томдары. Бруклин: Mesorah Publications, 2006-2019 жылдар. Сондай-ақ, мысалы, The Jerusalem Talmud: A Translation and Commentary. Жақып Нойснер редакциялаған, Жақып Нойснер, Цвее Захави, Б. Барри Леви және Эдвард Голдман аударған. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 2009. Жаратылыс Рабба 18:5; 19:11; 39:8; 41:3; 51:1011; 52:5; 53:4; 55:8. Израиль жері, V ғасыр. Мысалы, Мидраш Рабба: Жаратылыс. Гарри Фридман мен Морис Саймон аударған, 1-том, 14345, 15657, 316, 334, 44950, 45354, 46364, 48889 беттер; 2-том, 603, 655, 662, 68081, 862, 876, 886, 955, 98182 беттер. Лондон: "Сончино" баспасы, 1939 жыл. Вавилон Талмуды: Берахот 7а, 12б, 16а, 38а; Шаббат 64а, 105а; Пешахим 54а, 111а; Рош Хашана 11а, 32б; Таанит 20а; Чагига 2а; Недарим 32а, 81а; Назир 23б; Сота 10а, 11а, 14а, 22б, 41б, 43а, 46б, 47а; Гитин 68б; Кидушин 4а; Бава Камма 38а; Бава Батра 14б, 60а, 109б; Санхерин 34б35а, 39б, 40б, 44а, 56а, 64а, 82а, 92а, 93б, 105а06а; Маккот 10б; Аво Зара 4б, 25а, 44б; Хорбаёт 10б; Менахотоллин 66б; Бекот 19б, 35б; Бекот 5б; 134б; Нидхор 22б; Хидда 31б, 55б, 19б. Сасанидтер империясы, VI ғасыр. Мысалы, Талмуд Бавли. Мұрағатшы: Исраил Симха Шорр, Хаим Малиновиц және Мордехай Маркус, 72 том. Бруклин: Мезора пабтары, 2006.

Орта ғасырлар

Сүлеймен ибн Габирол. Патшаға арналған тәж, 36:493. Испания, XI ғасыр. Дэвид Р. Славиттің аудармасы, 66-67 беттер. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1998. Раши. Комментарий. 22-25 сандары. Трой, Франция, XI ғасырдың аяғы. Мысалы, Рашиде. Тора: Рашидің түсіндірмесімен аударылған, түсіндірілген және түсіндірілген. Аударған және түсіндірген: Yisrael Isser Zvi Herczeg, 4-том, 269317-бет. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1997 жыл. Рашбам. Тораға түсініктеме. Троя, 12 ғасырдың басында. Мысалы, Рашбамның Леуіліктер мен Сандар туралы түсініктемесі: Анотацияланған аударма. Мартин И. Локшин редакциялап, аударып шығарған, 263-84 беттер. Провиденс: Браунның еврейлік зерттеулері, 2001. Яһуда Халеви. Кузари, 1-бөлім, 115-тармақ. Толедо, Испания, 1130 - 1140 теңге. Мысалы, Ехуда Халеви. Кузари: Исраилдің сенімін дәлелдейтін дәлел. Генри Слонимскийдің кіріспесі, 80-бет. Нью-Йорк: Шокен, 1964 жыл. Сандар 20: 1 - 25. 12 ғасыр. Мысалы, Мидраш Рабба: Сандар. Яһуда Дж. Слотки аударған, 5-томы, 26-37, 44, 46, 55, 368, 407, 420, 470, 484 беттер; 6-томы, 630, 63435, 786826, 829, 856, 873 беттер. Лондон: "Сончино" баспасы, 1939 жыл. Ыбырайым ибн Езра. Тораға түсініктеме. 12 ғасырдың ортасы. Мысалы, Ибн Езраның "Пятикнижәне түсіндірмесі: Сандар" (Ба Мидбар). Аударған және түсіндірген Х. Норман Стрикман және Артур М. Сильвер, 178 215 беттер. Нью-Йорк: "Menorah Publishing Company" баспасы, 1999 жыл. Маймонид. Мишне Тора: Хилхот Аводат Кохавим ВЧуккотеихем (Жұлдыздарға табынудың заңдары және олардың ережелері), 11-тарау, 16-тармақ. Мысыр, шамамен 1170-1180. Мысалы, Мишне Тора: Хилхот Аводат Кохавим ВЧуккотеихем: Жұлдыздарға табынудың заңдары және олардың ережелері. "Ақ жол" атты кітаптың 3-томы, 2115-бет. Нью-Йорк: Мознаим баспасы, 1990. Маймонид. Мишне Тора: Хилхот Шофар, Сукка, ВЛулав (Шофар, Сукка және Лулав заңдары), 3-тарау, 9-тармақ. Мысыр, шамамен 1170-1180. Мысалы, Мишне Тора: Хилхот Шофар, Сукка, ВЛулав: Шофар, Сукка және Лулав заңдары. "Ақ жол" журналының "Ақ жол" журналы, Нью-Йорк: Мознаим баспасы, 1988. Маймонид. "Айдасқандарға арналған нұсқаулық". Каир, Мысыр, 1190 жыл. Мысалы, Мұса Маймонидте. "Айдасқандарға арналған нұсқаулық". Майкл Фридландер аударған, 17, 29, 105, 235, 242, 264, 288, 298 беттер. Нью-Йорк: Довер баспасы, 1956. Езекия бин Маноах. Хизкуни. Франция, шамамен 1240 жыл. Мысалы, Хизкияһу бен Маноах. Чизкуни: Тора түсіндірмесі. Елияху Мунктің аудармасы мен түсіндірмесі, 4-том, 980-96 беттер. Иерусалим: Ктав баспасы, 2013. Нахманидтер. Тораға түсініктеме. Иерусалим, шамамен 1270 жыл. Мысалы, Рамбан (Нахманид): Тораға түсініктеме: Сандар. Чарльз Б. Шавельдің аудармасы, 4-том, 245-95-беттер. Нью-Йорк: Шило баспасы, 1975 жыл. "Зохар" кітабының 3-бөлігі, 184б212б беттер. Испания, 13 ғасырдың аяғы. Мысалы, "Зохар" кітабында. Гарри Сперлинг пен Морис Саймонның аудармасы. 5 томдық. Лондон: "Сончино" баспасы, 1934 жыл. Якуб бен Ашер (Баал Ха Турим). Римзе Баал ха Турим. 14 ғасырдың басында. Мысалы, Баал Хатурим Хумаш: Бамидбар/Сандар. Аударған: Eliyahu Touger; редактор: Ави Голд, 4-том, 1619 65-бет. Бруклин: "Мезора" баспасы, 2003 жыл. Жақып Бен Ашер. "Перуш әл ха Тора" (Тұрақ). 14 ғасырдың басында. Мысалы, Яков бен Ашер. Тораға бет бұр. Аударған және түсіндірген: Eliyahu Munk, 3-том, 115279 беттер. Иерусалим: Ламбда баспасы, 2005. Ысқақ бен Мұса Арама. Акедат Ижак (Исақты байлау). 15 ғасырдың аяғы. Мысалы, Ицхак Арама. Акейдат Ицхақ: Рабби Ицхақ Араманың Тораға түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және қысқарған, 2-том, 762-777 беттер. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2001 жыл.

Қазіргі заманғы

Исаак Абраванел. Тораға түсініктеме. Италия, 1492 және 1509 жылдар аралығында. Мысалы, Абарбанел: Тораға арналған таңдамалы түсініктемелер: 4-томы: Бамидбар / Сандар. Израиль Лазардың аудармасы мен түсіндірмесі, 238-73 беттер. Бруклин: CreateSpace, 2015 жыл. Обадия Бен Якоб Сфорно. Тораға түсініктеме. Венеция, 1567 жыл. Мысалы, Сфорно: Тораға түсініктеме. Тәржіме және түсіндірме жазбалар Raphael Pelcovitz, 764-83 беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1997 жыл. Мұше Әлшіх. Тораға түсініктеме. Сафед, шамамен 1593 жылы. Мысалы, Моше Алшич. Раввин Моше Альшиштың Тора туралы мидрашы. Аударған және түсіндірген: Eliyahu Munk, 3-том, 891-910 беттер. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2000. Бельжицедегі Израиль Бен Бенжамин. "Балақ туралы уағыз". Бельжице, 1648 жыл. Марк Саперштейннің. "Иудейлердің уағыздауы", 12001800: Антология, 286300 беттер. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 1989 жыл. Авраам Ехошуа Хешел. Тораға түсініктемелер. Краков, Польша, 17 ғасырдың ортасы. "Ханукат Хатора" деп жинақталған. Жазушы: Ханох Хенох Эрзон. Пьотрков, Польша, 1900 жыл. Авраам Ехошуа Хешелдің шығармасында. Ханукас Хатора: Рав Авраам Ехошуа Хешелдің Чумаш туралы мистикалық түсініктері. Аударған: Авраам Перец Фридман, 272-77 беттер. Саутфилд, Мичиган: Таргум Пресс/Фелдхайм баспасы, 2004. Томас Хоббс. Левиафан, шолу және қорытынды. Англия, 1651 жыл. К. Б. Макферсон редакциялаған қайта басып шығару, 723-24 беттер. Хармондсворт, Англия: "Пингвин классикасы", 1982. Шаббаттай Бас. Сифсей Хашамим. Амстердам, 1680 жыл. Мысалы, Сефер Бамидбар: Тораның бес кітабынан: Чумаш: Таргум Окелос: Раши: Сифсей Хахамим: Ялкут: Хафтарос, Аврохом Й. Дэвис аударған, 389459 бет. Лейквуд Тауншип, Нью-Джерси: Метсуда Публикациялар, 2013. Хаим ибн Аттар. Ор ха Хаим. Венеция, 1742 жыл. Шайим бен Аттарда. немесе Хахаим: Тораға түсініктеме. Елияху Мунк аударған, 4-том, 1568-636 беттер. Бруклин: Ламбда баспасы, 1999 жыл. Сэмюэл Дэвид Луццатто (Шадал). Тораға түсініктеме. Падуа, 1871 жыл. Мысалы, Сэмюэл Дэвид Луццатто. Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 1089 1106 беттер. Нью-Йорк: Ламбда баспасы, 2012. Маркус М. Калиш. Балағамның пайғамбарлықтары (Сандар XXII-XXIV): немесе, Еврейлер мен басқа ұлттар. Лондон: Лонгманс, Грин және компания, 1877-1878. BiblioLife басылымы, 2009 жыл. Сэмюэл Кокс. Балағам: Көрініс пен зерттеу. Лондон: Кеган Пол, Тренч және компания, 1884 жыл. Палала баспасынан қайта басылған, 2015. Руфус П. Стеббинс. "Балағамның оқиғасы". "Ескі Келісімді зерттеуші", 4-том (9-шы нөмір) (1885 жылдың мамыр айы): 38595 беттер. Ехуда Арий Лейб Альтер. Сефат Емет. Гура Калвария (Гер), Польша, 1906 жылға дейін. "Ақиқат тілі: Сефат Еметтің Тора түсіндірмесі" кітабынан үзінді. Артур Грин аударған және түсіндірген, 25762 бет. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1998. 2012 жылы қайта басылған. Джулиус А. Бивер. "Балағам туралы әңгіменің әдеби проблемалары", No, тараулар. 2224" деген сан. "Американдық теология журналы", 9-том (2-саны) (1905 жылдың сәуір айы): 23862 бет. Герман Коэн. Ақыл-ой діні: Иудаизмнің көздері. Симон Капланның кіріспесімен аударылған; Лео Штраустың кіріспе очерктері, 149, 232, 341 беттер. Нью-Йорк: Унгарда, 1972 жыл. "Атланта: Scholars Press" баспасында қайта басылған, 1995 жыл. Бастапқыда басылып шыққан Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums. Лейпциг: Густав Фок, 1919 жыл. Ыбырайым Исаак Кук. Күнәларыңа өкініп, күнәларыңды мойындау, 15:11. 1925 жыл. Авраам Исак Кук кітабында: Өкініштің жарығы, моральдық принциптер, қасиеттіліктің жарығы, очерктер, хаттар және өлеңдер. Бен Зион Боксер аударған, 118-бет. Махва, Нью-Джерси: Паулист баспасы 1978. Александр Алан Штайнбах. "Димаштық патшайым: Жастарға арналған Киелі кітаптағы 54 әңгіме" (Pentateuch) кітабының 126 - 29 беттерінде жазылған. Нью-Йорк: Бехманның еврей кітап үйі, 1936. Джулиус Гринстоун. Сандары: Комментарийімен: Киелі жазбалар, 220-беттер. Филадельфия: еврей баспа қоғамы, 1939 жыл. 2011 жылы "Литературный Лицензинг" баспасында басылып шықты. Гилмор Х. Гюйот. "Балаам" деп аталады. Католиктік Библиялық тоқсандық, 3-том (3-саны) (1941 жылдың шілдесі): 23542 беттер. Стефан С. Рейф. "Фінехесті не ашуландырды? : Сандар 25:8 - ні зерттеу". "Журнал библейской литературы" журналы, 90 том (2-саны) (1971 ж. маусым): 20006 беттер. Якоб Хофтайзер. "Балағам пайғамбар 6 ғасырдағы арамей жазбасында". Biblical Archaeologist, 39-том (1-саны) (1976 ж. наурыз): 1117 беттер. Айра Кларк. "Балаамның есегі: тігіс немесе құрылым". "Biblical narratives" атты еңбегінде: II том. Кеннет Р. Р. Грос Луис, Джеймс С. Акерманмен бірге, 137 44 беттер. Нэшвилл: Абингдон баспасы, 1982. Джудит Р. Баскин. "Ориген Балағам туралы: лайықсыз пайғамбардың дилеммасы". Vigiliae Christianae, 37-том (1-саны) (1983 жылдың наурызы): 22-35 беттер. Джудит Р. Б...