Кіріспе

Шығыс Тимордың саяси жүйесі – біртұтас, жартылай президенттік өкілді демократиялық республика болып табылады, онда Шығыс Тимордың премьер-министрі үкімет басшысы, ал Шығыс Тимордың президенті мемлекет басшысының өкілі ретінде қызмет етеді. Шығыс Тиморда көп партиялық жүйе бар. Атқару билігі президент және үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Заң шығару билігі үкімет пен Ұлттық Парламентке жүктелген. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз. Шығыс Тимор конституциясы Португалия конституциясының үлгісінде жасалған, президентке азырақ өкілеттік берілген. Ел әлі де әкімшілік және мемлекеттік институттарын құру процесінде.

Соңғы өзгерістер

Франсиско Гутерриш, Лу Оло деп аталады, Тәуелсіз Шығыс Тимордың Революциялық майданынан (Фретилин) 2017 жылы президент болып сайланды және 2022 жылдың мамырына дейін осы лауазымды атқарды. Үш партиялық одақ – "Өзгеріс пен прогресс үшін одақ" (АӨП) бұрынғы президент Ксанана Гусмао басқарған "Тиморды қайта құру үшін ұлттық конгресспен" коалиция құруға тырысты, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталды. Фретилин 2017 жылдың қыркүйегінде Тимордың демократиялық партиясымен (ДП) бірге азшылық үкімет құрды. Сол жылдың қазан айында үш оппозициялық партия Парламенттік көпшілік оппозициялық одағы (ПМОА) деп аталатын одақ құрды. Осы оппозициялық одақтың қысымы салдарынан президент Гутерриш 2018 жылдың қаңтарында парламентті таратуға шешім қабылдады. Бұл 2018 жылдың мамырында екінші жалпы сайлауға әкелді. 2018 жылдың маусымында бұрынғы президент Хосе Мария де Васкончелос, "Прогресс үшін өзгерістер альянсының" (АӨП) Таур Матан Руак ретінде танымал, жаңа премьер-министр болды. Жозе Рамос Хорта 2022 жылдың сәуірінде өткен президент сайлауының екінші турында жеңіске жеткеннен кейін 2022 жылдың 20 мамырынан бастап Шығыс Тимордың президенті болып қызмет етеді. 2023 жылдың 21 мамырында өткен парламенттік сайлауда Ксанана Гусмао басқарған оппозициялық партия 41% дауыс жинады, осылайша ол кем дегенде бір партиямен коалиция құра отырып, елдің премьер-министрі болып қайта оралуы мүмкін.

Сот тармағы

Жоғарғы Сотта Ұлттық Парламент тағайындайтын бір судья бар, ал қалғандары Жоғары Сот Кеңесімен тағайындалады. 2010 жылғы деректерде көрсетілгендей, елде жеке практикамен айналысатын адвокаттарды да қамтитын құқықтық жүйе құрылып жатыр.