Кіріспе

Амфицион - миоцен дәуірінен бастап Amphicyonidae (ағылша "айың иттері" деп аталады) тұқымдасына жататын ірі етшілердің жойылған туысы. Бұл тұқымдас жануарлар өздерінің аю мен ит тәрізді ерекшеліктеріне ие болғандықтан, жергілікті тілден аталған. Олар Солтүстік Америка, Еуропа, Азия және Африкаға таралған.

Таксономия

1836 жылы 16 мамырда француз геологы Александр Леймери француз палеонтологы Эдуард Лартеттен сұраған сәуірдегі хат туралы жазды, онда оның француздық Герс департаментындағы палеонтологиялық орындарда, әсіресе Сансан коммунасында жасаған іс-әрекеттері туралы мәліметтер берілген. Ларте өздерінің табылған қазбалар туралы баяндады, оның ішінде "Мастодонт" (оған берілген түрлер кейін басқа мамут Зиголофодонға және гомфотер Гомфотериумға қайта жіктелді), "Динотериум" (оның түрлері ақырында Динотериум немесе Продеинотериум ретінде қайта жіктелді), "Риноцерон" (ацетерлин риноцеротиді Хоплоацератериум ретінде қайта жіктелді) және "Палеотиум" (қазіргі аталмыш теңбақты түрлер анкитерлин Анхитериумға тиесілі деп танылады). Ол сондай-ақ, ол ең үлкендері Францияда тірі қалған бұғылар мөлшерінде, ал ең кішілері кішкентай антилопа мөлшерінде болған "айың" түрлерінің қалдықтарын тапқанын еске алды. Палеонтолог "бейбіт қайтарушылар" мен "қауіпті" ірі етші жануарлардың бірге өмір сүргенін атап өтті. Ол бұл жануарларды музейге жіберген екі жарым жақ сүйектері мен сүйектері негізінде Amphicyon деп атады. Содан кейін Лартеттің айтуынша, тұқымның ең ерекше белгісі жоғарғы жақ сүйегінде үшінші туберкулездің болуы болды, бұл басқа ешқандай етшілерде белгісіз. Тұқым атауы ежелгі гректерден алынған сияқты ἀμφί ("екі жағында") және κύων ("ит"), бірақ Лартеттің тұқымының этимологиясын анықтаған жоқ. Амфицион атауларының бастапқы тұрақты емес екендігіне қарамастан, француз анатомы Анри Мари Дюкротай де Блейнвилл, Лартеттің өзінің қазба табылған жерлерін үнемі талқылаған әріптесі, 1841 жылы сүтқоректілердің қаңқалары мен қазбаларын сызды, онда ол 2 түрді "Амфицион майор" және "Амфицион? кішігірім". 1851 жылы Ларте Сансандағы етші жануарлардың қазба тұқымдастарын қарады. Олардың ішінде 1835 жылы Сансанда табылған аюдың көлеміне тең ет жейтін сүтқоректілер бар екені расталған амфицион да бар. Оның есіне түсіргенідей, оның бір жапырақты қиыршықтары мен тісті жоталары ракунға ұқсас, ал тіс тістері итке ұқсас. Ол табылған қалдықтарды жоғарғы жақ сүйегіндегі үшінші туберкулёзмен бірге (ол тек қана құлақты түлкіде (сонда "Canis megalotis" деп аталатын) бар екенін растады) Amphicyon major түріне жатады. Палеонтолог оны қазіргі аюларға ұқсас, формасы жағынан аз айырмашылықтары бар, плантиградты қозғалыс анатомиясы бар деп сипаттады. Блейнвиллдің уысында оның ұзын және өте мықты құйрығы болған болуы керектігі айтылған. "Amphicyon minor" түрі бөлек род ретінде қайта жіктелді Hemicyon, ол оны Еуропалық қасқырдан үлкен етті жейтін, формасы бойынша итке жақын және мустелидтерге ұқсас тістері бар деп сипаттады. Ол сонымен қатар жаңа псевдокион тұқымын сипаттады, оны цифрлық деп қате атады және Амфиционнан кішірек және тіс тісі мен сүйектеріне байланысты иттерге жақын деп сипаттады. Ларттедің айтуынша, үш тұқымдасының да иті ұсақ тісті жиектері бар, бұл олардың қазіргі Францияда миоцен кезеңінде бірге өмір сүрген ең жақсы жыртқыш жануарлардың бірі болғанын білдіреді.

Сипаттама

Амфицион үлкен және өте үлкен жыртқыш болды, бірақ әртүрлі түрлер мөлшері жағынан айтарлықтай ерекшеленеді, мысалы, А. астрей сияқты орташа мөлшердегі түрлерден бастап, барлық уақыттағы ең үлкен етқоректілердің бірі болған А. ингенске дейін. Үлкен еркектің шамамен салмағы 212 кг, ал әйелдер 122 кг-нан кіші, бұл жыныстық диморфизмді көрсетеді. Жас әйелдің иығының биіктігі, оның салмағы 125 кг деп бағаланды, 65 см болып қайта құрылды. Бұрынғы әлемдегі ең ірі түр ретінде А. giganteus аналықтардың салмағы 157 кг, ал аталықтардың салмағы 317 кг, бірақ олар едәуір өскен болуы мүмкін. Басқа да бірнеше еуропалық түрлердің массасы, жалпы алғанда, олардың салмағын аздап асыра бағалауға болатынын ескерсек те, бас сүйегінен кейінгі қалдықтардан алынған бағалаулар ауқымына кіреді. А. astrei ең кішкентай түр, шамамен 112 кг, ал А. laugnacensis және А. lactorensis біршама үлкен, тиісінше ~ 130 кг және 132 кг. A. olisiponensis 147 кг және A. carnutense 182 кг деп бағаланады, ал A. eppelsheimensis және A. gutmanni 225 және 246 кг салмақтарының ең үлкен мүшелері болып табылады. Оның қаңқасында ит, аю және құс тәрізді жануарларға ұқсайтын түрлі белгілер бар. Амфикьонның қуатты бас сүйегі, ұзын мұрны және биік сагиттальді қыртысы болды. Құстар мықты, ал артқы молярлар ұлғайған, ал алдыңғы премолярлар қысқарады. Оның мойны кең, аюға ұқсас. Оның бас сүйегі қатты, мықты, аяқтары күшті, иық буындары қозғалмалы, ал билегі иілгіш. Жоғарғы аяқ сүйектері төменгі аяқ сүйектеріне қарағанда салыстырмалы түрде ұзын және ол курсориалдылыққа бейімделмеген. Оның дене тұрпаты фелидтер сияқты сандыққа қарағанда, урсидтер сияқты плантиградтық таксондарға көбірек ұқсас болды, ал олардың тырнақтары кері тартылмайтын. Амфикйонның да иілгіш арқасы және ауыр құйрығы болды, оның 28 құйрық омыртқасы бар екені анықталды, және омыртқаның қалған бөлігіне тең болуы мүмкін. Басқа бір тіс микротозуы талдауы А. giganteus үшін барлық нәрді жейтін диетаны қолдайды, оның тістері үлкен шұңқырлар мен бірнеше кішкентай шұңқырларға ие, және ол гиеналар сияқты сүйекті ұрып-соғу таксондарынан айқын ерекшеленеді. Алдыңғы premolars және артқы молярлар қысқа болғандықтан, A. olisiponensis басқа еуропалық түрлерге қарағанда гиперперперяды болуы мүмкін. A. olisiponensis түріне қатысты басқа да тістеу белгілері Brachyodus onoideus үлкен антракотеріне жататын метаподиалда табылған. Чехияның ерте миоцен кезеңіндегі әртүрлі сүтқоректілердің ұзын сүйектеріндегі тістеу іздері де Амфикйонға жатқызылады. Үлгілі сүйектер азық-түлік үшін пайдасы жоқ болғандықтан, олар белсенді жыртқыштардың дәлелі болып табылады.

Жыныстық диморфизм

Етопа мен Солтүстік Америкада белгілі түрлі түрлерде жыныстық диморфизм бар, еркектер әйелдерден әлдеқайда үлкен. Бұл өлшем айырмашылығы көптеген амфициондарда кездесетін болса да, ол амфиционда Cynelos lemanensis-ке қарағанда анағұрлым күшті дамыған. Сонымен қатар, аталықтардың мұрны сәл ұзын және мықты, иттері үлкен және үлкен сагиттальді қыртыстары бар. Басқа жыныстық диморфты етқоректілермен салыстыру Амфикьонның көп әйелді болғанын көрсетеді, сонда аймақтық аталар жұптасу кезінде әйелдер үшін бір-бірімен бәсекелеседі. Бұл тұқымның көлемінің өсуіне ықпал еткен болуы мүмкін. Амфиционмен байланысты тағы бір икнотаксон - Платикопус максима. Аяқ іздері А. major-ке олардың көлемі мен қысқа фалангалары негізінде тиесілі.

Қалдықтардың таралуы

Амфикьонның қалдықтары Батыс және Орталық Еуропада жиі кездеседі, олар Франция, Германия, Испания және Венгрия сияқты түрлі елдерде табылған, бірақ Босния мен Герцеговина мен Түркияда да табылған. А. астрей - ең көне белгілі түр, және ол тұқымдастың кейінгі мүшелерінің ата-бабасы болуы мүмкін, және ол Францияның ең ерте Миоцен кезеңінен белгілі. Еуропалық амфиционнан Шығыс Азияға кем дегенде үш шашырау оқиғасы болды деп болжанған, біріншісі Солтүстік Америка түрлерінің ата-бабалары, екіншісі Ерте миоцен немесе ерте орта миоценге дейінгі, А. zhanxiangi және соңғысы, А. ulungurensis ұрпағы, сәл кейінірек пайда болды. Жалпы алғанда, миоценнің ортасында қытай амфиционидтері мен Үндістан субконтиненті арасында жақын туыстық жоқ еді. Манчар формациясындағы өте үлкен көк сүйек аралық миоценнің алғашқы кезеңдерінде Сиваликтерде алып түрдің болғанын көрсетеді. Оңтүстік-Шығыс Азиялық есептерде Вьетнамның Аквитаниялық (~ 23 21 Ma) үлкен кескіш және Мьянманың төменгі Иравади түзіліміндегі Арктамфиконға жақын түрлер бар. Амфикьонның жалғыз нақты африкалық қалдықтары Намибиядағы Аррисдрифтте, ол әртүрлі 17,5 немесе 16 млн. жыл бұрын, және А. giganteus түріне жатады. Басқалар бұл таксонды Myacyon тұқымдасына жатқызған. Амфикьонның Еуразиядан Солтүстік Америкаға көшіп-қонуы ерте миоцен кезінде екі құрлық арасындағы транс-Берингиялық фауналық алмасудың бір бөлігі болды. Солтүстік Америкадағы ең көне мүше - А. галушай, ол алғаш рет 18,8 және 18,2 млн. жыл бұрын пайда болған. Ол үлкен А. frendens-ке әкелген, ол өзі үлкен А. ingens-тің ата-бабасы болған, ол сонымен қатар 14,2 млн. жыл бұрын жоғалып кеткен Солтүстік Американың соңғы мүшесі болған. Бұл тұқым Солтүстік Америкада эндемик болған болуы мүмкін, және көбінесе Ұлы жазықтардан белгілі, бірақ А. ingens қалдықтары Калифорния мен Нью-Мексикода да табылған.