Кіріспе

Жойылып кеткен етқоректілер туысы

Бычак тісті мысық (Machairodus) (махаира machaíra, 'бышақ' және ὀδούς odoús 'тіс' сөздерінен) – Миоценнің соңында Африка, Еуразия және Солтүстік Америкада өмір сүрген ірі махайродонт немесе «қылыш тісті мысық» туысы. Осы жануар Machairodontinae қосалқы туысының атын алды, және жылдар бойы көптеген қылыш тісті мысықтардың түрлері оған біріктірілді, сондықтан ол «қалдық таксон» ретінде танылды, және кейде оған түрлерді әлі де қосады.

Зерттеу тарихы

Макаредус алғаш рет 1832 жылы неміс натуралисі Иоганн Якоб Кауп атады. Оның қалдықтары 1824 жылдан бері белгілі болса да, Жорж Кувье бұл қалдықтар аюдың бір түріне жатады деп ойлады және оны Ursus cultridens деп атады (қазіргі кезде Megantereon деп белгілі), әртүрлі елдерден, түрлерден және геологиялық кезеңдерден алынған тістердің жиынтығына сүйене отырып, бұл ұзаққа созылатын қиындықтарға әкелді. Алайда Кауп тістерді мысықтар тұқымдасына жататын тістер деп таныды және барлық белгілі үлгілерді Макаредус туысына қайта жіктеді, соның ішінде M. cultridens-ті де қосты. Атау тез арада қабылданып, 19 ғасырдың соңына қарай көптеген мысықтар немесе оларға жақын фелиформдар (мысалы, нимравидтер) Макаредус туысына енгізілді, олардың ішінде Sansanosmilus, Megantereon, Paramachairodus, Amphimachairodus, Nimravides және Homotherium сияқты түрлер бар. Бұл Макаредусты белгілі бір деңгейде «қоқысқа салатын» таксонға айналдырды, бірақ басқа макареодонттардың толық қаңқаларының табылуымен түзетілді. Machairodus irtyschensis және Machairodus ischimicus 1936 жылы сипатталған. Machairodus robinsoni 1976 жылы сипатталған. Бір кезде ол Miomachairodus туысына жатқызылған болатын. Machairodus laskarevi 1978 жылы сипатталған. Machairodus alberdiae алғаш рет 1981 жылы сипатталған, және кеңінен салыстырылып, 2019 жылы жарамды деп танылды. Machairodus kurteni 1991 жылы сипатталған. Кейін Amphimachairodus туысына жатқызылды.

Сипаттама

Жалпы алғанда, Макиреудс қазіргі арыстан немесе жолбарыс сияқты мөлшерде болды, ұзындығы және иығына дейін жетті. Миоценнің соңғы кезеңіндегі M. aphanistus жолбарысқа ұқсас өлшемде және қаңқа пропорцияларында белгілі, массасы шамамен 190-280 кг аралығында болды. Ол Солтүстік Американың туысқан Nimravides-імен ұқсас еді. Қаңқасы жақсы секіру қабілетіне ие болғанын көрсетеді. M. alberdiae Cerro de los Batallones қазбаларында M. aphanistus-пен бірге кездесетін, анатомиялық ерекшеліктері жағынан кішірек және көне түр болды, ал M. horribilis-тен аспайтын еді. Қытайдың M. horribilis-і түліктің ең ірі түрлерінің бірі, салмағы шамамен 300 кг-дай болды. Бұл Smilodon populator-мен салыстыруға болады. 400 мм-ден асатын бас сүйегі, кез келген макиаредонт үшін ең үлкендердің бірі, жақында сипатталған S. populator бас сүйегі ғана оған шамалас, бірақ соңғысы M. horribilis-тен ауыр болды (шамамен 400 кг). Солтүстік Американың M. lahayishupup түрі де өте ірі болды; түрге жатқызылған қазбалы иық сүйектерінің өлшемдері (шамамен 130 мм) бұл мысықтың қазіргі арыстаннан әлдеқайда үлкен болғанын көрсетеді, оның иық сүйегі 120 мм. Оның салмағы 241-348 кг аралығында, орташа салмағы 277 кг болды, ал ең ірісінің салмағы 410 кг-ға жетеді. Осы жаңалыққа дейін Солтүстік Америкада Machairodus тұқымдасының нақты өкілі сипатталмаған, олар Nimravides және Amphimachairodus сияқты басқа тұқымдастарға қайта жіктелген. Солтүстік Америкада оның болуы Африка, Еуразия және Солтүстік Америкада осы мысықтардың кең таралған популяциясы болғанын немесе Миоцен кезеңінде макиаредонттардың бірнеше континентте дербес эволюциялағанын көрсетеді. Жалпы алғанда, Machairodus бас сүйегі қазіргі пантера тұқымдас мысықтардың бас сүйегімен салыстырғанда тар, ал көз ұялары салыстырмалы түрде кішкентай болды. Тістері ұзын, жұқа және бүйірінен-бүйіріне жалпақ, бірақ алдыңғы жағынан артқы жағына қарай кең, Homotherium-дегі пышақ сияқты. Тістерінің алдыңғы және артқы жиектері тісті болған, бірақ жануардың өмірінің алғашқы жылдары тозығып кеткен. Дегенмен, M. horribilis бас сүйегінің кейбір ерекшеліктері пантера тұқымдас мысықтарға ұқсас екені анықталды, бұл тіпті ең үлкен семсер тісті жыртқыштарда да соққы беру әдістерінің әртүрлілігін көрсетеді, семсер тісті мысықтардың функционалдық және морфологиялық әртүрлілігіне әкелетін мозаикалық эволюцияның қосымша механизмін ұсынады. Machairodus, әдетте, тықсыру арқылы аң аулаған. Оның аяқтары ұзақ қуып жете алуға қолайлы емес, сондықтан ол жақсы секіруші болған және олжасының тамағын кесу үшін тістерін пайдаланған. Оның тістері аузына бекітілген және кейбір туысқан тұқымдастардағыдай нәзік болды, сол кездегі семсер тісті мысықтар мен нимравидтерден айырмашылығы, олардың тістері көбінесе аузынан шығып тұрды. Алайда, Machairodus тістері ұзын және аң аулауға тиімді болғанмен, аузына ыңғайлы түрде сыйып отырды. Өлшеміне қарамастан, Machairodus-тың ең ірі өкілі M. horribilis, Smilodon-нан кішірек олжаны аулауға жақсы бейімделген, оның 70 градусқа тең ауыз ашуы осыны көрсетеді, бұл қазіргі арыстанның ауыз ашуымен салыстыруға болады. Көрсетілген белгілерге қолдың алдыңғы бөлігінің ұзаруы және тіректің белдік бөлігінің қысқаруы жатады, бұл тірі пантера тұқымдас мысықтарға ұқсас.

Палеобиология

Макиаредусты зерттеулер осы мысықтың құрбандарына жасаған өлтіру шабуылында негізінен мойын бұлшық еттерін пайдаланғанын көрсетеді. Мойын омыртқалары мойын мен бас сүйегінің тік қозғалыстарын жасауға айқын бейімделуді көрсетеді. Сондай-ақ, макиродонтиндерге тән деп саналатын, иттің тістеп кесу техникасымен үйлесімді, мойынның нақты қозғалысын, күшін және икемділігін қамтамасыз ететін айқын бейімделулер де бар. Осы бейімделулер осы алғашқы макиародонттың тістерінің сыну жиілігінің жоғары болуын ішінара толықтырған деп саналады.

Палеоэкология

Макиреудс ашық орманды мекендеуді артық көретін секілді, мұны Серро-де-лос-Баталонес тауындағы Валлезия дәуіріне жататын табылған қалдықтар дәлелдейді. Баталонестегі басты жыртқыш болғандықтан, ол сол кездегі ірі шөп жейтін жануарларды аулаған. Мұндай жануарларға Hipparion сияқты жылқылар, мүйізсіз кербұға Aceratherium, жирафтар Decennatherium және Birgerbohlinia, бұғылар Euprox және Lucentia, антилопалар Paleoreas, Tragoportax, Miotragocerus және Dorcatherium, “gomphotherid” elephantoid Tetralophodon, кірпік шошқа Hystrix және суид Microstonyx кірген болуы мүмкін. Макиреудс осындай жем үшін амфиционид Magericyon, макиаредонттар Promegantereon және Paramachairodus, Agriotherium және Indarctos сияқты аюлармен, сондай-ақ шағын гиенид Protictitheriumмен бәсекелескен. Agriotherium және Magericyon азық үшін Machairodus-пен күшті бәсекелесе алса, Promegantereon, Paramachairodus және Protictitherium азырақ бәсекелес болуы мүмкін. Сондай-ақ, Machairodus-тың Magericyon-мен экологиялық нишаны бөлісуге бейімділігін көрсететін дәлелдер бар, мүмкін олар сәл әртүрлі ортада өмір сүрген, Machairodont көбірек өсімдік жамылған жерді ұнатса, аю-иттер ашық аумақтарда аң аулаған. Бұл екі ірі жыртқыштың Баталонестегі бірге тіршілік етуіне тамақтану әдеттері де ықпал еткен болуы мүмкін. Жанағының ең ірі түрі – M. horribilis, жақ ашылуына қарағанда, Hipparion туысына жататын, салыстырмалы түрде баяу жылқыларды аулаған болуы мүмкін. Ол сонымен қатар үлкен шошқа Kubanochoerusпен бірге өмір сүрген. M. lahayishupup, ең болмаса, бірге өмір сүрген ірі жануарларды, соның ішінде мүйізді жануарларды және Hemiauchenia-ны жеген болуы мүмкін.

Патология

Баталоннан табылған Machairodus aphanistus қазбалары тіс сынудың жоғары деңгейін көрсетеді, бұл кейінгі Machairodonts-тан өзгеше, алдыңғы тістерінің жетілмеуіне байланысты Machairodus көбінесе өз олжасын қазіргі мысықтар сияқты бағындыру үшін қырақты тістерін пайдаланған. Бұл олардың қырақты тістерінің зақымдануына жиі себеп болатын, тәуекелге толы стратегия еді.