Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ервант Срмакешханлян (1870-1915), Ерұхан немесе Ерұхан деген атымен белгілі, 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басындағы әрмен жазушысы. Арменияны қырғынға ұшырату кезінде қаза тапты.
Armenian writer
Yervant Srmakeshkhanlian (; 1870 – 1915), known by his pen name Erukhan or Yerukhan, was an Armenian writer of late 19th and early 20th centuries. He was killed during the Armenian genocide.
Өмір
Ерұхан 1870 жылы Константинополь қаласында (Стамбул) дүниеге келген. Балалық шағында мектеп ретінде қызмет ететін ескі және құлазыған ғимараттан білім алған. Ерұхан "Теңнің қызы" романындағы өзінің бір күлкілі кейіпкерін мектеп директоры Константин Абантарианға негіздеген. Студент кезінде Ерұханды жалқау, әлсіз оқушы деп санаған. Математикаға деген ерекше жеккөрінісі болған ол, өмірінде ең бірінші жек көрген адамдары математика мұғалімдері болған дейді. 1886 жылы Ерұханның әкесі оны медицина саласында мансап жасауға итермеледі, бірақ отбасы досы оны ұлын жаңадан ашылған Орталық колледжге (арм. Ерухан мектепке оқуға түседі, бірақ ол бірінші сынып оқушысы бола алмайды. Бір қызығы, ол тіпті армян әдебиетінде де ортақ еді. Ерухан оқу жылының қорытындысына қатысты емтихан кезінде ауырып, емтихан тапсыра алмай қалды. Оның сынақтарға қатысуға өтініші қабылданбады және ол мекемеден шықты. Кедей отбасынан шыққан Ерұхан тез арада жұмыс табуға мәжбүр болды. Ол бір апта бойы саудагермен бірге жұмыс істеді, бірақ кейін "жұмысқа жарамаған" деп, жұмыстан шығарылды. Келесі екі жыл ішінде Ерұхан әртүрлі еуропалық және армян жазушыларының көптеген романдарын оқып, француз тілін еркін меңгерді. Содан кейін ол Шығыс газетінің редакциясына аудармашы ретінде қосылды. Ақырында ол өз шығармаларын жазуға кірісті, оның талантын сол кездегі армян жазушылары Зограб пен Арпиарьон байқады. Ерұхан жазуын жалғастыруға талпындырылды және оның шығармалары Шығыс (арм. Արեւելք) және Масис (арм. Մասիս) газеттерінде үнемі жарияланып отырды. 1896 жылы Хамид қазасы кезінде Ерухан көптеген басқа армян зиялыларымен бірге елден қашып кетті. Ол Болгарияға қоныс аударды, онда ол "Шавиг" газетінде (арм. 1904 жылы Ерұхан Мысырға көшіп барып, "Жұрақ әкелуші" газетінің редакциясын қолға алды. 1905 жылы өзінің бұрынғы студенттерінің біріне үйленді.
Erukhan was born in 1870 in the city of Constantinople (Istanbul). He received his childhood education from the Nersesian institution, an old and shabby building serving as a school. Erukhan based one of his humorous characters in the novel “The Lord’s Daughter” (Armenian: Ամիրային Աղջիկը) on the school’s principal: Constantine Abantarian. As a student, Erukhan was said to be a lazy and weak student. He had a particular distaste for mathematics, saying that the first individuals that he detested in his life were his mathematics teachers. In 1886, Erukhan's father pushed him to pursue a career in medicine but a family friend persuaded him to enroll his son in the newly opened Central College (Armenian: Կեդրոնական Վարժարան). Erukhan enrolled in the school, but he was unable to be a first rate student. Ironically, he was even mediocre in Armenian literature. Erukhan fell ill during the end of year exam session and was unable to write his exams. His appeal for make up examinations was refused and he dropped out of the institution. Being from a poor family, Erukhan was forced to quickly find work. He worked for a week alongside a trader before being fired supposedly because he “wasn’t the man for the job”. During the next two years, Erukhan devoted himself to reading a multitude of novels from various European and Armenian writers, he also became fluent in the French language. He then joined the editing team of the newspaper East (Armenian: Արեւելք) as translator. He eventually started writing his own material, and his talent was spotted by the great Armenian writers of the time Zohrab and Arpiarian. Erukhan was encouraged to continue writing and his works were continually published in the newspapers East (Armenian: Արեւելք) and Masis (Armenian: Մասիս). In 1896, during the Hamidian massacres, Erukhan fled the country, alongside many other Armenian intellectuals. He settled in Bulgaria, where he wrote for the newspaper Shavigh (Armenian: Շաւիղ) and worked as a teacher as well. In 1904, Erukhan moved to Egypt where he took charge of the editing of Light Bringer (Armenian: Լուսաբեր) newspaper. He married one of his former students in 1905.
Шығармалары
"Иеміздің қызы" (Амирайн агхиге, Армения: Ամիրային աղջիկը) - Батыс Армения әдебиетіндегі ең үздік туындылардың бірі. Автор Константинополде тұратын әрмендердің екі класының арасындағы айырмашылық туралы трагедияны суреттейді. Заңды ұл (арм. Հարազատ որդին) - әйелі өзіне әділетсіздік жасады деп ойлаған күйеу туралы рухани роман. Осы ойдан әбден қапаланып, әкесі ақырында өзін-өзі өлтіреді. Ерұхан балықшылардың, өрт сөндірушілердің және жүк тасушылардың қарапайым, бірақ қиын өмірін суреттейтін көптеген әңгімелерді жазды. Бұл еңбектер жинақталып, 1942 жылы Парижде басылып шықты. Сондай-ақ, оның көптеген мақалалары әртүрлі газеттерде жарияланды.
The Lord’s Daughter (Amirayin aghchige, Armenian: Ամիրային աղջիկը) is possibly one of the best works in Western Armenian literature. The author portrays a tragedy about the disparity between two classes of Armenians living in Constantinople. The Legitimate Son (Harazad vortin, Armenian: Հարազատ որդին) is a spiritual novel about a husband who thinks his wife has wronged him and that their son is therefore illegitimate. The father is tormented about the thought and finally commits suicide. Erukhan wrote many short stories describing the hard yet simple life of fishermen, firemen and porters. These works were gathered and published in Paris in 1942. He also had many published articles throughout the years in various newspapers.
Жазу стилі
Ерұханды жас армян жазушыларының ұрпағынан шыққан реалист ретінде жіктеуге болады. Оған дейін Зограб және басқа да реалистік романдар жазған. Төрт ғасырға созылған еңбек жолында ол шамамен алпыс қысқа романдар мен екі роман жазды. Ерұханның әңгімелері тарихшылар үшін өте құнды, өйткені ол көптеген кейіпкерлердің күнделікті өмірін егжей-тегжейлі суреттей алды. Оның дәл сипаттамалары осы нақты адамдар мен олардың қоршаған ортасының құжатталған тарихының бір түрі болды. Ерухан сол дәуірдің мансабы, әлеуметтік нормалары, әлеуметтік иерархиясы, идеологиясы, тіпті уәде-шарттарына терең түсінік береді. Бұл автор өзінің сюжеттік желісі үшін аристократияға қарамады, керісінше қарапайымды кейіпкерлерді басты суреттеу көзі ретінде қабылдады. Оқырман оның романдарында қарапайым халықтың қуанышы мен қайғысын сезінеді. Ерұхан еңбек пен еңбекқорлық адамды шынымен жақсы адам етіп қалыптастыратынын және өмірді жақсы бағалай алатынына сенімді болды. Оның айтуынша, тамақпен айналысатын адамдар, тамақпен айналыспайтындарға қарағанда, жүректері таза. Ерұхан кедейлерге шын жүректен жанашырлық танытты, бірақ олардың батылдығы мен табандылығын мойындады. Оның әңгімелерін ешқашан алған емес адамдарға арналған құрмет ретінде қарастыруға болады. Ерұханның тілі әдетте қарапайым, бірақ кейде күрделі сөздіктер мен көптеген нюанспен салыстырулар тоқырауға түседі. Кейбір жазбаларында оның замандастарының ықпалын байқауға болады.
Erukhan can be classified as a realist that came from a younger generation of Armenian writers. He was preceded by Zohrab and other realist novelists. In a career spanning a quarter century, he wrote approximately sixty short novels and two novels. Erukhan's stories are of great value to historians because he was able to depict in great details the daily setting of many characters. His accurate descriptions have become a form of documented history of those specific individuals and their respective environment. Erukhan provides great insight into the careers, social norms, social hierarchy, ideologies and even gossip of that specific era. This author didn’t look to the aristocracy for his storylines, but instead embraced the commoner as his main source of character depictions. The reader truly feels the joys and the pains of these common people in his novels. Erukhan was convinced that work and hard labor truly molded men into better people and made them better able to appreciate life. The ones that struggled to bring food on the table were purer of heart than those who did not, according to him. Erukhan truly did sympathize with the poor, but did recognize their bravery and their resolute nature. His stories can be seen as a sort of homage to those who have never received any. Erukhan's language is usually simple but it does sometimes get clogged with a more difficult vocabulary and many nuanced comparisons. The influence of other prominent writers of his époque can be seen in some of his writings.
Өлім
Ерухан 1908 жылы Константинополға оралып, өзінің бұрынғы мектебінің директоры болды: Орталық колледж. Бес жылдан кейін ол Харбердке (Нор-Кюрин) (арм. 1915 жылдың 24 сәуірінде Арменияның геноцидінің басталғаны туралы хабарланды. Ерұхан сол күннен кейін бір діни қызметкермен бірге тұтқындалып, түрмеге жабылды. Оларды бірнеше күн бойы азаптап, содан кейін шынжырлармен бұғаулап, Харберд көшелеріне жаяу алып барды. Түрік сарбаздары оларды қала сыртына шығарып, Ерухан мен діни қызметкерді атып өлтірді. Оның әйелі мен екі баласы Дейр-эз-Зорға апаратын өлім шеруінде қаза тапты.
Erukhan returned to Constantinople in 1908, where he became principal of his former school: the Central College. Five years later, he moved to Kharberd (Nor Kyurin) (Armenian: Խարբերդ) where he took an administrative role in a local school. 24 April 1915 signaled the start of the Armenian Genocide. Erukhan, along with a priest, was arrested and thrown in jail shortly after that date. They were tortured for many days, after which they were chained and made to walk to streets of Kharberd. The Turkish soldiers herded them outside the city and shot Erukhan and the priest. His wife and two children were killed in the death marches leading to Deir ez Zor.