Кіріспе

Армян ақыны және қоғамдық қайраткер Вахан Текеян (21 қаңтар 1878 – 4 сәуір 1945) – армян ақыны және қоғамдық қайраткер. Өмір бойы ол армян диаспорасының ең белгілі ақыны болды және армян ұлттық ерекшелігінің және мәдени мұрасының маңызды символы болып табылады.

Ерте өмір және білім

Константинопольдің Ортакөй ауданында дүниеге келген Текеян бастауыш білімін сол ауданда алған. Ол Нерсисян мектебінде, Бербериан мектебінде және Гетронаган армян жоғары мектебінде білім алған.

Мансап

1896 жылдан бастап ол сауда қызметкері болып жұмыс істеді, бұл жұмыс Еуропа бойынша көп саяхат жасауды талап етті. Бір кезде Бейрутта, кейін Каирде газет редакторы болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар мұғалім болып жұмыс істеді және саяси және әлеуметтік қозғалысқа қатысты. Бұған қоса, ол өлеңдер жазып, жариялай бастады. Оның алғашқы өлеңдер жинағы "Ғажайыптар" 1901 жылы Парижде жарық көрді. Каирде тұрған кезінде ол Батыстағы армян мерзімді басылымдарына жиі мақала жазды және 1905 жылы армян диаспорасының көптеген жазушыларының еңбектерін жариялаған "Ширақ" мерзімді басылымын құрды. 1909 жылы Осман империясының сұлтаны Абдул Хамид II-нің диктаторлық режимі құлағаннан кейін Текейян Каирден Константинопольге көшіп, онда "Ширақ" басылымын жариялауын жалғастырды және Константинопольде танымал қоғамдық қайраткерге айналды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Текейян Мысырда болды, бұл оған қан төгілуден қашуға мүмкіндік берді. Бірақ, ол ақырында Константинопольге оралып, онда "Халық дауысы" газетін басқарды, содан кейін Орталық мектептің директоры болды. Константинопольдегі саяси жағдай оны Мысырға қайтаруға мәжбүр етті, ол өмірінің соңына дейін "Арев" күнделікті газетінің редакторы болып жұмыс істеді. Текейянның өлеңдері: "Армян шіркеуі", "Ертеңгі түндегі дұға", "Бүгін кешке сіздің естелігіңіз", "Күн ақырында келгенде" және "Сіздің атыңыз". Оның кейінгі өлеңдер жинақтары: "Құдіретті қайта өрлеу" (1914), "Түн ортасынан таңға дейін" (1919), "Махаббат" (1933), "Хайергутюн" (1943) және "Тагаран" (1944). Ол сонымен қатар Шекспир, Виктор Гюго және Оскар Уайльдтың шығармаларын армян тіліне аударды. 1945 жылы Каирде қайтыс болды және армян зиратында жерленген.

Мұра

Оны "армян поэзиясының ханзадасы" деп атайды. Текеянның поэзиясының негізгі тақырыптары көбінесе махаббатқа – мейірімді махаббатқа, туған жерге деген махаббатқа немесе адамзатқа деген махаббатқа арналған. Тағы бір армян зиялысы және ақыны Вахе Вахиан Вахан Текеянның шығармаларымен терең ықпалда болды, содан оның қаламдас аты пайда болды. Оның толық жинағы тоғыз томдық болып, 1949-1950 жылдары Каирде жарық көрді. Таңдамал шығармаларының томдары 1954 жылы Бейрутта және 1970 жылы Ереванда басылды. 1983 жылы Лос-Анджелесте оның хаттарының жинағы жарыққа шықты. Текеян мәдени қауымдастығы 1947 жылы Бейрутта құрылды және қазір әлемнің түкпір-түкпірінде филиалдары бар.