Кіріспе

Ливандық армян ұрланған адам – Саркис Зейтлиан (1930 жылы туған, 1985 жылғы 28 наурызда ұрланды) – ливандық армян журналисі және Армян революциялық федерациясының (АРФ) саяси қайраткері. Ол 1985 жылғы 28 наурызда Ливанның Батыс Бейрут қаласында ұрланды және белгісіз жағдайда, болжам бойынша, өлтірілді. Ұрланған кезде Зейтлиан АРФ-тің халықаралық ақпарат желісінің директоры қызметін атқарды. Зейтлиан Армян революциялық федерациясының Саяси бюросының мүшесі болды; Армян революциялық федерациясының ең жоғары дәрежедегі бөлімшесі.

Өмір

1930 жылы Мұса Дағтың беткейіндегі Хдр Бек ауылында туған Зейтлиан Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мұса Дағтың түріктердің геноцидтік шабуылына қарсы әйгілі қорғанысына қатысқан отбасының мүшесі болды. Оның әжесі Вартер армян азаттық күрескерлерімен бірге соғысқан; әкесі Товмас жас хабаршылардың бірі болды, кейін француз шетелдік легионының армян бөліміне қосылып, 1918 жылы Арара шайқасында жеңіске жетті. Саркис Зейтлиан білімін алдымен Анжарда, содан кейін Иерусалимдегі армян монастырь кешенінде, ал соңында Бейруттағы Ншан Паланджиан Джемаран немесе академияда алды. Джемаранда Зейтлиан Бірінші Армения Республикасының (1918–1920) көрнекті қайраткерлері Левон Шант, Нигол Агпалиан, Саймон Вратсян және Гаро Сасуниден дәріс алды. 1954 жылы Зейтлиан Мысырдың Каир қаласына жіберілді, онда Калусдиан армян мектебінде армян тарихын оқытты және ARF органы «Housaper» редакторы болып жұмыс істеді. 1959 жылы ол «Housaper» журналының редакторы болып тағайындалды. 1957 жылы Саркис Зейтлиан Калусдиан мектебіндегі әріптесі, жазушы Сона Симонянға үйленді. 1963 жылы Зейтлиан отбасы Ливанға көшіп, Саркис Анжардың Харах мектебінің деканы болды. Оның басшылығымен мектепке жоғары сыныптар қосылып, жатақхана ашылды және түлектер клубы құрылды. Саркис Зейтлиан ARF-та да маңызды лауазымдарды атқарды. Партияның Анжар «Қызыл тау» комитетінің төрағасы ретінде ол жерді және тұрғын үйді қала тұрғындары арасында қайта бөлу сияқты маңызды қоғамдық жобаларды басқарды. 1965 жылы Саркис Зейтлиан отбасымен Анжардан Бейрутқа көшіп, ARF органы «Aztag» редакторы болды. Ол Ншан Паланджиан Джемаранда армян тарихынан сабақ берді. 1968 жылдан бастап 1972 жылы ARF Бюросына (партияның жоғары шешім қабылдау органы) сайланғанға дейін Саркис Зейтлиан алдымен ARF Ливан Орталық Комитетінің мүшесі, содан кейін төрағасы болды. 1969 жылы Саркис Зейтлиан ARF Бюросының органы «Aztag Shapatoriag Troshag» редакторы болды.

Ливандық азаматтық соғыс, жоғалу және соңынан

Ливандық азамат соғысы кезінде Саркис Зейтлиан шешуші рөл атқарды. Ол АРФ-тың «позитивті бейтараптық» саясатын әзірлеуге және іске асыруға көмектесті, сондай-ақ Ливан армян саяси партияларының одағын құру арқылы біртұтас армян майданын құрып, оны сақтап тұрды. Ливанның қиын жағдайында, материалдық шығындарға қарамастан және АРФ саяси және қоғамдық қайраткері, сондай-ақ АРФ бюросының редакторы ретінде көптеген қауіп-қатерлерге тап болғанына қарамастан, Саркис Зейтлиан Ливандағы саяси күресте алдыңғы қатарда болды. 1978 жылы, азамат соғысының ең қауіпті және хаостық кезеңдерінің бірінде, шетелдік елдердің арнайы қызметтері еркін қызмет ететін, әсіресе журналистер сөз бостандығын пайдаланғаны үшін өлтіріліп немесе ұрланып жатқан кезде, Саркис Зейтлиан АРФ бюросы органы «Аздаг Шапаториаг Трошагтың» бас редакторы болды, бүкіл әлем бойынша АРФ БАҚ-тың саясатын және идеологиялық бағыттарын белгіледі, сондай-ақ партиялық басқа да міндеттерді атқарды. Оның үлесі партияның 21-ші және 22-ші дүниежүзілік құрылтайларында АРФ бағдарламасын жаңарту жұмысында шешуші болды. Партия ішінде белсенді социалистік-интернационалистік фракцияның болуына қарамастан, АРФ идеологиясының негізінен армян ұлттық негізінің маңыздылығын атап өтті. Саркис Зейтлиан 1985 жылғы 28 наурызда Бейрутте ұрланды. Ол ұрлаушылары тарапынан өлтірілген болуы мүмкін. Алайда, бұл оқиғаның мән-жайлары әлі де даулы. Зейтлианның қызы Хегнар Зейтлиан Уотенпау кейін Таяу Шығыстың бейнелік мәдениеті саласындағы тарихшы болды. Оған құрмет көрсетілді.