Кіріспе
Интернетте жарияланған комикстер
Веб-комикстер (онлайн комикстер немесе интернет-комикстер деп те аталады) – веб-сайтта немесе мобильді қосымшада сияқты интернетте жарияланған комикстер. Көптеген веб-комикстер тек онлайн жарияланса, қалғандары журналдарда, газеттерде немесе комикстер кітаптарында да жарияланады. Веб-комикстерді өзіндік басылым комикстермен салыстыруға болады, себебі интернетке қосылуы бар кез келген адам өз веб-комиксін жариялай алады. Оқырман саны әртүрлі: көптеген комикстерді тек авторының жақын достары мен туыстары ғана оқиды, ал ең танымал комикстердің аудиториясы бір миллионнан асып түседі. Веб-комикстер дәстүрлі комикстер жолақтары мен графикалық романнан бастап авангардтық комикстерге дейін, көптеген жанрларды, стильдерді және тақырыптарды қамтиды. Олар кейде комикстер блогының қызметін де атқарады. Веб-комикстер жасайтын адамды білдіру үшін кейде "веб-карикатурист" термині қолданылады.
Орташа
Веб-комикстер мен баспа комикстердің арасында бірнеше айырмашылық бар. Веб-комикстерде дәстүрлі кітаптардың, газеттердің немесе журналдардың шектеулері жойылып, суретшілер мен жазушылар интернеттің ерекше мүмкіндіктерін пайдалануға мүмкіндік алады.
Стильдер
Веб-комикстердің шығармашылық еркіндігі суретшілерге дәстүрлі емес стильдерде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Клип-арт немесе фото комикстер (сондай-ақ фуметти деп те аталады) – дәстүрлі көркем өнерді пайдаланбайтын веб-комикстердің екі түрі. Мысалы, "Softer World" фотосуреттердің үстіне баспа машинасымен терілген мәтін жолақтарын қою арқылы жасалады. Шектелген комикстер дәстүріндегідей, Райан Норттың "Dinosaur Comics" сияқты кейбір веб-комикстердің көп бөлігінде сурет бір (немесе бірнеше) үлгі комикстен дәл көшіріледі, ал тек мәтін өзгереді. Пиксельдік өнер, мысалы, "Diesel Sweeties" авторы Ричард Стивенс жасаған, спрайт комикстеріне ұқсас, бірақ суретшінің өзі жасаған төмен ажыратымдылықтағы суреттерді пайдаланады. Дегенмен, кейбір суретшілер дәстүрлі стильдерді де қолданады, бұл стильдер әдетте газеттерде немесе комикстерде жарияланады.
Мазмұны
Тәуелсіз түрде жарияланатын веб-комикстер кітап баспаларының немесе газет синдикаттарының мазмұн шектеулеріне бағынбайды, олар жер асты және баламалы комикстерге ұқсас көркемдік еркіндікке ие. Кейбір веб-комикстер АҚШ сияқты елдерде интернет цензурасының дерлік жоқтығынан пайдаланып, әдеп шегін кеңейтеді, мысалы, Католик лигасының суретші Эрик Милликиннің "Исаға құрметсіздікпен қарауына" қарсы наразылығы сияқты.
Формат
Веб-комикстер әлемде көптеген форматтарды қолданады. Әдетте үш немесе төрт кадрдан тұратын комикстер көптеген суретшілер үшін танымал формат болды. Басқа веб-комикстер дәстүрлі баспа комикстер мен графикалық романдар форматын пайдаланады, кейде кейін кітап жариялау жоспарымен. 1998 жылдан бері веб-комикстің ерте жақтасы Скотт МакКлауд "шексіз холст" идеясын ұсынды, онда суретшілер қалыпты баспа өлшемдерімен шектелмей, өз комикстерін кез келген бағытта шексізке дейін таратуға болады. Мұндай формат 2004 жылы Джун Ку Ким Webtoon платформасында шексіз прокрутка механизмін енгізгенде Оңтүстік Корея веб-комикстерінде өте табысты болды. 2009 жылы француз веб-карикатуристі Балак Turbomedia форматын сипаттады, онда оқырман бір уақытта бір кадрды көреді, ал оқырман өз оқу қарқынын бір-бір кадрдан жылжып, өзі анықтайды. Кейбір веб-карикатурашылар, мысалы саяси карикатурашы Марк Фиоре немесе Аргон Зарк! авторы Чарли Паркер, өз веб-комикстеріне анимациялық немесе интерактивті элементтерді қосады.
Тарих
Интернетте таратылған алғашқы комикстер 1985 жылы Эрик Милликиннің CompuServe желісіне жүктей бастаған «Witches and Stitches» комикстері болды. 1993 жылы World Wide Web танымалдылығы арта бастағанға дейін CompuServe және Usenet сияқты қызметтер пайдаланылды. Алғашқы веб-комикстер көбінесе университет газеттеріндегі комикс жолақтарының туындылары еді, бірақ 1990-шы жылдардың ортасында Веб кеңінен танымал болған кезде, көптеген адамдар осы орта үшін ғана комикстер жасауды бастады. 2000 жылға қарай, түрлі веб-комик авторлары қаржылық сәттілікке жетті және веб-комикстер көркемдік тұрғыдан мойындалды. Осы кезеңде ерекше жанрлар мен стильдер танымал болды. 2010-шы жылдары Оңтүстік Кореяда вебтундар кеңінен танымал болды. Сондай-ақ, осы онжылдықта Қытай мен Жапонияда анимациялық сериалдарға бейімделген табысты веб-комикстердің саны артып, өсті.
Веб-комикс ұжымдары
1995 жылдың наурыз айында суретші Бебе Уильямс алғашқы веб-комикстердің бірі – Art Comics Daily жобасын іске қосты. Газеттегі комикстерді таратушы компаниялар 1990-шы жылдардың ортасында өз веб-сайттарын ашты. Содан кейін тағы да веб-комикстер ұжымдары пайда болды, олардың көпшілігі келесі онжылдықта жұмыс істей бастады. 2000 жылдың наурыз айында Крис Кросби, Кросбидің анасы Тери және басқа суретшілер Keenspot құрды. 2000 жылдың шілдесінде Остин Осуэке eigoMANGA-ны іске қосты, ол «вебманга» деп аталатын онлайн-манга жариялады. 2001 жылы Cool Beans World абоненттік веб-комикстер сайты ашылды. Оған Ұлыбританиядағы комикс авторлары Пат Миллс, Саймон Бисли, Джон Болтон және Кевин О’Нилл, сондай-ақ жазушы Клайв Баркер қатысты. Сериалдық туындылардың ішінде «Қызыл іздер» және «Маршал заңы» болды. 2001 жылдың наурыз айында Шаннон Дентон мен Патрик Койл Komikwerks.com сайтында комикс және анимация саласының мамандарының тегін комикстерін ұсынды. Сайт 9 атаумен іске қосылды, оның ішінде Стив Конлидің «Таңғажайып ғарыш оқиғалары», Джейсон Круздың «Квест әлемі» және Берни Райтсонның «Қорқынышты экспедициялар» кірді. 2002 жылдың 2 наурызында Джои Мэнли Modern Tales компаниясын құрды, ол абоненттік негізде веб-комикстер ұсынады. Modern Tales жобасынан жаңа туындылар пайда болды, одан кейін 2002 жылдың қазанында, ал 2003 жылдың наурызы мен қыркүйегінде girlamatic және Graphic Smash іске қосылды. 2005 жылға қарай веб-комикстерді хостинг жасау жеке бизнеске айналды, мысалы, Webcomics Nation. Marvel Comics және Slave Labour Graphics сияқты дәстүрлі комикс баспагерлері 2006 және 2007 жылдарға дейін ғана цифрлық салаға белсенді түрде кіріспеді. DC Comics өзінің веб-комикстер бөлімшесі Zuda Comics-ті 2007 жылдың қазан айында іске қосты. Сайтта веб-комикстерді өндіруге кәсіби келісімшартқа ие болу үшін жарысқа қатысқан пайдаланушылар ұсынған комикстер жарияланды. 2010 жылдың шілдесінде DC Zuda жобасын жабу туралы хабарлады.
Бизнес
Кейбір веб-комикстердің авторлары әр түрлі кіріс көздері арқылы кәсіби деңгейде жұмыс істей алады. Веб-комикстер өздерінің туындыларына негізделген тауарларды, мысалы, футболкаларды және ойыншықтарды сата алады, немесе өз веб-комикстерінің баспа нұсқаларын немесе жинақтарын сатуға мүмкіндік алады. Веб-комикстер авторлары өз веб-сайттарында онлайн жарнама орналастыру арқылы табыс табуы мүмкін. 2000 жылдардың екінші жартысында әлеуметтік желілердің дамуы және тұтынушылардың кейбір тауарларға деген қызығушылығының төмендеуіне байланысты веб-комикстердің қаржылық тұрақтылығы төмендеді. Kickstarter және Patreon арқылы ұжымдық қаржыландыру веб-суретшілер үшін де табыс көзіне айналды. Кейбір суретшілер веб-комикстерді газеттерде таратуға (синдикацияға) жол ашу үшін пайдаланды. 1990 жылдардың ортасынан бері Скотт МакКлауд веб-суретшілердің кіріс көзі ретінде микротөлемдер жүйесін жақтады, бірақ бұл жүйе суретшілер мен оқырмандардың арасында кең таралған жоқ.
Марапаттар
Көптеген веб-комикстер өз жұмыстары үшін марапатталған. 2006 жылы Джин Луэн Янның "Американдық туған қытай" графикалық романы, бастапқыда Modern Tales веб-комик ретінде жарияланған, Ұлттық кітап сыйлығына ұсынылған алғашқы графикалық роман болды. Дон Герцфельдттің веб-комикстеріне негізделген анимациялық фильмі "Everything Will Be OK" 2007 жылы Санденс кинофестивалінде қысқаметражды фильмдер бойынша жюри сыйлығын жеңіп алды. Көптеген дәстүрлі баспа комикстерге бағытталған ұйымдар вебте жарияланған комикстер үшін сыйлық категорияларын қосты. Eagle Awards 2000 жылы "Сүйікті веб-комикс" категориясын құрды, ал Ignatz Awards келесі жылы, 2001 жылы "Үздік онлайн комикс" категориясын енгізді. Веб-комикстерді бірнеше дәстүрлі баспа комикстер санаттарына ұсынғаннан кейін, Eisner Awards 2005 жылы "Ең жақсы цифрлық комикс" санатында комикстерді марапаттауға кірісті. 2006 жылы Harvey Awards "Ең үздік онлайн комикс жұмысы" санатын құрды, ал 2007 жылы Shuster Awards "Үздік канадалық веб-комикс жасаушысы" сыйлығын тағайындады. 2012 жылы Ұлттық карикатурашылар қоғамы "Онлайн комикстер" үшін алғашқы Reuben Award сыйлығын табыс етті. Басқа сыйлықтар тек веб-комикстерге арналған. Web Cartoonists' Choice Awards 2001 жылдан 2008 жылға дейін жыл сайын табысталған бірқатар сыйлықтардан тұрады. Голландиялық Clickburg Webcomic Awards (сонымен қатар Clickies деп те аталады) 2005 және 2010 жылдар аралығында төрт рет табысталды. Бұл сыйлықтардың иегері Бенилюкс елдерінде белсенді болуы керек, бір халықаралық сыйлықты қоспағанда.
Баспадағы веб-комикстер
Веб-комикстер көбінесе World Wide Web-те жарияланса да, көптеген веб-комикстер авторлары өздерінің туындыларын жеке басып шығарылған кітаптар түрінде шығаруды шешеді. Кейбір жағдайларда веб-карикатуристердің жұмыстары комикс кітаптарына айналдырылады. Кейде мұндай кітаптарды дәстүрлі комикс кітап дүкендерінің тікелей нарығына бағытталған ірі комикс баспалары шығарады. Кейбір веб-карикатуристер танымал газеттер мен журналдарда таралымды ұйымдастыруға тырысады. Веб-комикстер мен баспа комикстерінің дәстүрлі оқырмандары едәуір өзгеше, және веб-комикс оқырмандары міндетті түрде кітап дүкендеріне бармайды. Кейбір веб-карикатурашылар үшін баспаға шығару – веб-комикс сериясының "мақсаты" болуы мүмкін, ал басқалары үшін комикс кітаптары – "мазмұнды таратудың тағы бір тәсілі" ғана. Веб-комикстерді кейбір суретшілер газеттерде таралымды ұйымдастыруға қатысты жаңа мүмкіндік ретінде қарастырады. Джеф Жак (Сұрақ тудыратын мазмұн) айтуынша, веб-комикстер авторлары үшін таралымда "шын мәнінде ақша табу мүмкіндігі жоқ". Кейбір суретшілер өздерінің туындыларын газеттерде жариялай алмайды, себебі олардың комикстері нақты бір аудиторияға бағытталған және оларды кең оқырмандар арасында танымал ету қиын.
Ағылшын тілінде емес веб-комиктер
Көптеген веб-комикстер негізінен ағылшын тілінде жарияланады, себебі ағылшын тілі Австралия, Канада, Үндістан, АҚШ және Ұлыбританияда кеңінен қолданылады. Ағылшын тілінен басқа тілдердегі веб-комикстерге байланысты мәдениет Қытай, Франция, Үндістан, Жапония және Оңтүстік Корея сияқты елдерде гүлденді. Веб-комикстер 2000-жылдардың басынан бері Үндістанда танымал. Үнді веб-комикстерінің сәтті болуының себебі – оларға үлкен аудитория тегін қол жеткізе алады, сондай-ақ елдің жас буыны оларды саясат және феминизм сияқты мәселелер бойынша әлеуметтік сананы арттыру үшін жиі пайдаланады. Бұл веб-комикстер әлеуметтік желілер арқылы таратылып, кең танылуға ие болады. Қытайда қытай веб-комикстері елдегі коммунистік үкімет пен саясаткерлерді сынаудың танымал құралына айналды. Көптеген белгілі суретшілердің веб-комикстері Sina Weibo және WeChat сияқты әлеуметтік желілер арқасында ел бойынша таралады. Бірақ көптеген туындылар цензураланып немесе үкімет тарапынан жойылады.