Кіріспе
Форматор (французша "құрастырушы, құрастырушы") - жалпы сайлаудан немесе бұрынғы үкімет құлағаннан кейін коалициялық үкімет құруға басшылық етуге тағайындалған саясаткер. Форматордың рөлі Бельгия, Нидерланды, Люксембург, Италия, Израиль және Чехия саясатында ерекше маңызды. Бұл елдерде парламенттік жүйе бар, онда атқарушы билік өкілеттігін заң шығарушы органдағы көпшілік қолдаудан алады. Сонымен қатар, олар парламенттік сайлауда пропорционалды өкілдікті қолданады және бір партияның абсолютті көпшілікті жеңуі мүмкін емес көппартиялық жүйеге ие. Коалиция құрайтын бірнеше партиялар комбинациясы болуы мүмкін. Форматорды дәстүрлі түрде мемлекет басшысы тағайындайды, бірақ Нидерландыда бұл 21 ғасырдың басында төменгі палатаның спикерінің құқығы ("Екінші палатаның президенті") болды. Форматор көбінесе болашақ коалицияның ең үлкен партиясынан келеді (егерде оппозицияда одан да үлкен партия қалуы мүмкін болса да) және егер формация сәтті болса, әдетте жаңа премьер-министр болады. Конституциялық монархия жағдайында бұл тағайындау монархтың резервтік билігі болуы мүмкін және негізінен салтанатты монархтың маңызды саяси рөл атқара алатын сирек сәттердің бірі болып қалады. Ойын теориясы мен саясаттануда форматор партиясы термині келіссөздер процесінде, көбінесе үкіметтік құрылымды модельдеу кезінде ұсынысты жасайтын партияны сипаттау үшін қолданылады.
A formateur (French for "someone who forms, who constitutes") is a politician who is appointed to lead the formation of a coalition government, after either a general election or the collapse of a previous government. The role of the formateur is especially important in the politics of Belgium, the Netherlands, Luxembourg, Italy, Israel and the Czech Republic. These countries have a parliamentary system, where the executive derives its mandate from majority support in the legislature. They also use proportional representation for elections to parliament, and have a multiparty system that makes it improbable for one party to win an outright majority. There may be several combinations of parties which might form a coalition. The Formateur is traditionally appointed by the head of state but in the Netherlands that became the right of the Speaker of the Lower house ('president of the Second Chamber') in the early 21st century. The formateur most often comes from the largest party in the future coalition (although an even larger party may remain in the opposition) and generally becomes the new prime minister if the formation succeeds. Under a constitutional monarchy this appointment may be a reserve power of the monarch, and remains one of the rare moments when a mostly ceremonial monarch may play a significant political role. In game theory and political science, the term formateur party is used to describe the party that makes a proposal in a bargaining process, most often when modeling a government formation.
Ақпарат беруші
Форматордың жұмысына бір немесе бірнеше ақпарат берушілер, сондай-ақ форматормен бірдей орган тағайындауы мүмкін. Ақпарат беруші коалицияны түпкілікті жасамайды деп күтілмейді, бірақ ықтимал коалицияны анықтау үшін келісудің жеткілікті нүктелерін табуға тырысады, содан кейін саяси бағдарламаны қорытындылау және әдетте өзі басқаратын кабинетті құрастыру үшін форматор таңдалады. Ақпарат беруші министрлік қызметке қарастырылмайтын адам болуы керек, бірақ кейбіреулер болашақ үкіметте портфель алады. Бұл рөлді көбінесе зейнеткерлік өмірге келген белгілі бір мәртебелі мемлекет қайраткері, көбінесе бұрынғы үкімет министрі немесе партия басшысы атқарады. Бұл ұстанымдар әдетте ешқандай заңда сипатталмайды, бірақ олар саяси дәстүрдің бөлігіне айналады. Белгия мен Нидерландыда информатторлар 1950-ші жылдардан бастап әдетке айналды.
Бельгия
Бельгияның саяси партияларында әр тіл үшін ерекше партиялар бірдей саяси идеологияны білдіреді. Бұл төрт немесе одан да көп партиялардың коалициясына әкелуі мүмкін. Ақпаратшы лауазымы сәтсіздікке ұшырау қаупі өте беделді болды, сондықтан 2007 жылғы Бельгия үкіметінің құрылуы бірнеше ай бойы көпшілікке айқын перспектива туғызбай келгеннен кейін "патшалық медиатор" және "барлаушы" сияқты бірдей тапсырма үшін жаңа терминдер енгізілді. және "preformateur" (жетістікке жеткен жағдайда өзін-өзі форматор және премьер-министр ретінде жалғастырады) 2010 жылғы федералды сайлаудан кейін. Жұмысты тіпті екі бірлескен (информатор) бөлісе алады, мысалы, фламанд және франкофон.
Нидерланды
Нидерландыда коалиция әдетте екі, үш немесе төрт партиядан тұрады. 1918 жылы Нидерландыда пропорционалды сайлау жүйесі қабылданғаннан бері, бірде-бір партия Өкілдер палатасында абсолютті көпшілікке қол жеткізе алмады. Осылайша, қалыптасу процесі кем дегенде, егер сайлаудың өзінен маңызды болмаса, маңызды. Жаңа кабинет құрылғанға дейін коалиция нұсқаларын зерттейтін информер көбінесе ардагер саясаткер, Сенат немесе Мемлекеттік кеңес мүшесі болып табылады. Көбінесе ақпарат беруші коалиция серіктестерімен келіссөздерге төрағалық етеді, бұл жалпы бағдарламаға, коалициялық келісімге әкеледі. Кейде министрлер кабинеті құрылғаннан кейін, ақпарат беруші министрге айналады. Ақпарат беруші әлеуетті сәтті коалицияны тапқаннан кейін, ол палатаға қайта оралады, ол коалициялық келісімді жасаған партиялар арасында жүргізілетін министрлік лауазымдар туралы келіссөздерге төрағалық ететін форматорды тағайындайды.
Ұлттық емес мемлекеттік басқару
Облыстық және муниципалдық саясатта да форматор тағайындалуы мүмкін. Бұрын келіссөздерді ең үлкен партия жүргізетін, бірақ әсіресе күрделі келіссөздерде форматор келіссөздер барысында "төраға" тағайындалады, бұл әлдеқайда бейтарап. Ұлттық деңгейдегі форматордан айырмашылығы - бұл жергілікті форматор патшаға емес, қала әкіміне (муниципаль) немесе Корольдің комиссарына (облыстық) есеп береді.