Кіріспе

Анри де Буленвильер (французша Henri de Boulainvilliers; 21 қазан 1658, Сен-Сайр, Нормандия 23 қаңтар 1722, Париж) - француз дворяны, жазушысы және тарихшысы. Ол Джуили колледжінде білім алған; ол 1697 жылға дейін әскерде қызмет етті. Бастысы Францияның ерте заманғы тарихшысы ретінде есте сақталған Буленвильерс Спинозаның "Этика" кітабының француз тіліндегі ерте аудармасын жариялады және астрология, физика, философия және теология сияқты әртүрлі тақырыптар бойынша жазды. Оның француз дворяндықтары германдық, ал Үшінші мемлекет кельттік шығу тегі деген теориясы Артур де Гобиноға әсер етті. Буленвильер графты өзінің ұрпағы Кроя әулетіне, Пуатье шайқасында (1356) қаза тапқан Жан де Крояға, де Клери мен де Буленвильердің әкесіне дейін жалғастырды. Алайда ол дүниеге келген кезде отбасының байлығы айтарлықтай төмендеді. Буленвильердің тарихи еңбектері мен саяси өмірінің көп бөлігі дворяндықтың құлдырауына бағытталған.

Білім

1669 жылы Анри де Буленвильерс Филипп Нери ораториясының қауымының ең әйгілі мектептерінің бірі - Колледж де Джуилиде оқыды. Онда нақты ғылымдар, тарих және география сабақтары оқытылды. Философ Малебранш Ораторийдегі ұлы педагогтардың бірі болғандықтан, 1662 жылдан 1675 жылға дейін корольдік жарлықпен тыйым салынғанға дейін картотезиандыққа сыныпта сілтеме жасауға рұқсат етілді. 1673 жылы Генри өзінің ұстазы Ричард Саймонмен риториканы зерттеді, ол Киелі кітапты сын көзбен зерттегендіктен (1678) Ораториядан шығарылды. Джуилидегі білім Буленвильерге үлкен әсер етті: Ораторийге Цезарь Барониус пен Ричард Симон сын тарихқа ерекше көңіл бөлді, ал ғылым сабақтары арқылы ол Жан Баптист ван Хельмонт, Роберт Бойль және Эдме Мариоттың шығармаларымен танысты. Ол сонымен қатар неміс тілінде жеке сабақтар алғандықтан, ол ван Гельмонтты орта голланд тілінде оқи алғаны мүмкін, бұл автор төменгі елдерде медицинаны қолжетімді оқудың маңызды құралы ретінде қолданды және оның бай тәуелсіздігін еркін білдірді.

Тарихи сын

Францияның тарихы мен тарихшылардың таңдауы туралы Леттерде ол тарих жазудың неге көне монеталар (нумизматика) мен тастарға байланысты даталар мен анекдоттардың "әуесқой" жинағынан көп болуы керектігін түсіндірді: Тарих туралы білім қоғамның өзіндік моральдық сипатына қатысты. Өткен оқиғалардың байланысты себептері, мысалы, 1346 жылы Жүз жылдық соғыс кезінде Кресси шайқасы, қазіргі уақыттағы байланысты шаралар туралы нұсқаулық болуы мүмкін. Кейде біз тарихи тұлға не істегенін ғана емес, оның басқаша істеуге қандай құқы бар екенін де білгіміз келеді. Ол өзінің жазбаларында ағылшын және француз тарихшыларының тарихын зерттей алатын рөлін салыстыра отырып, Францияның құлдырауында абсолютизмнің сыбайлас жемқорлығын атап өтті. Мысалы, деректерді әзірлеуде көздердің маңыздылығын атап өткенде, ол Томас Раймердің Лондон архивтеріне кіру жолын өзінің француз архивтерінің сақшыларына пара беруі керек болғандығымен салыстырды. Оның бейтарап ойлауына байланысты оның еңбектері кейінгі жазушылармен келтірілді, олардың еңбектері Батыс саяси ой-пікірінің және тарихи зерттеулердің дамуына ықпал еткенін дәлелдеді.

Философия

Тарихи зерттеулеріне қатар философияға деген қызығушылығы да болды, ол Антуан Арнольдтың атақты "Порт-Рояль логикасынан" алынған модель бойынша "Консседереация аббрегие дес операциялар де л'энтэндемнт сур лес идеа" атты еңбегінде жазды: ақыл-ойының психологиясы, логика және әдіс; оған онтологияны қосты. Оның алғашқы білімін алған Школадан басқа әсері Гассенди, Декарт, Малебранш, Локк және Спиноза болды.

Спиноза

Буленвильердің Спинозаның "Этика" аудармасы 1907 жылы Лиондағы қолтаңбасыз қолжазбадан Colonna d'Istria баспасында басылып шықты. Буленвильердің Спинозаны зерттеуі, Рене Саймонның жинақталған трактаттарында (1973) жинақталғандай, негізгі сыннан бастап, қарсыласына өз дауысын қолдануға мүмкіндік берген керемет жомарттықпен белгіленген ағартылған түсінікке дейінгі ерекше дамуды көрсетеді. "Эссе де Метафизика де принципе де Б де Сп" еңбегінде ол Спинозаның "геометриялық әдісін" қолжетімді француз тіліне аударды, оның бастапқы мағынасына қатаң сынсыз ұмтылды. Бенуа Спинозаның жүйесі мен оның М. Режидің қарсылықтарына қарсы қорғанысында ол Спинозаны өзінің картезиялық сыншысы Пьер Сильвен Режиге қарсы қорғады. Буленвильер графы Декарттың соқыр ізбасары емес еді; ол оның әдісін қалай қолдануды білген, бірақ оны метафизикалық тұрғыда сынға алуы мүмкін еді. Философияны жазудың бұл ерекше тәсілі оның спинозист және сондықтан атеист екендігі туралы уәдеге әкелді. Дегенмен, оның Спинозаның мононизмін үнемі сынға алуында ("зат бірлігі" ұғымы арқылы), көпшілікке қолжетімді емес жазбаларда оның тәуелсіз үкімі бұзылмаған күйінде қалды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның есімі дінге қарсы трактаттар таратуға жиі қолданылып, оның интеллектуалды болмысы туралы түсініксіздікке әкелді. Матье Маремен бірге ол Спинозаның тағы бір ұлы шәкірті Пьер Бейльмен достық қарым-қатынас жасады.

Молинос

Өз уақытында аз танымал, бірақ маңызды болып табылатын, ол Молиностың мистикасына берген ұқсас емшілігі болды. Министр Пьер Юрьедің "Кітаптан алынған кітап" мистиканың догмаларына қатысты және әсіресе Мессье де Камбре мен де Меоға қарсы. Оқырман өз лекциясын аяқтаған кезде, ол Молиностың шығармаларын толықтай қарап шығып, осылайша киетизм туралы әйгілі келіспеушіліктерді қайталады. Мұндай қасиеттер, біреуді артынша қарап, жеткілікті негізделген сынға ұшыратады Буленвильер, басқа жерде, феодализмге деген қатыгез ұстанымымен өзіне әкелген; ол студенттердің кең шеңберіне танылуға лайық қасиеттер.