Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ливия мен Судан арасындағы қарым-қатынас Ливия мен Судан арасындағы ұзақ тарихи қарым-қатынасты білдіреді, екеуі де араб елдері. Ливия мен Суданның солтүстік-батыс бөлігінде шекарасы бар, бірақ оны бірде-бір үкімет толықтай бақылай алмай отыр. Бұл жағдай Ливияның өз мүдделеріне қарсы әрекет еткенін күдіктендіретін аймақтағы нақты және болжамды іс-әрекеттердің алуан түріне жол ашты. Бұл 1972-1976 жылдар аралығында екі ел арасында бірнеше рет қақтығысқа әкелді. 1976 жылы Судан Ливияны өз үкіметтеріне қарсы террорлық жоспарға қатысы бар деп айыптады. Бұл жағдай елдердің қарым-қатынасын бұзды. 1970 және 1980 жылдардағы Судан мен Ливияның сыртқы саясаты бірнеше аймақтық қақтығыстардан туындады. Бұл мәселеге Чад пен Ливия арасындағы қақтығыс, Ливия мен Мысыр соғысы және Ливияның Уганданың диктаторы Иди Аминге қолдау көрсетуі кірді. Ливияның Суданмен қақтығысы Каддафидің аймақтық мақсаттарынан туындады және Мысырмен қарым-қатынасқа қатты әсер етті. Ливия-Чад қақтығысы бірнеше африкалық елдердің Ливияға қатысты сыртқы саясатына әсер етті. Ливия жақтастары Ливияға қарсы, оның ішінде Судан мен Мысырға қарсы болды. Сахара түбегіндегі кейбір елдер, мысалы, Заир, Ливияның кеңейуінен қорқып, Ливияға қарсы күштерді Чадта қолдады. 1986 жылы Ливия Садик әл-Махдидің басшылығымен Махди үкіметінің Судандағы билікті қабылдауына көмектесті, бұл екі ел арасындағы қарым-қатынасты қайта жандандырды. Осыдан кейін екі ел де сыртқы саясаттың әртүрлі стратегиясын қолданды. Судан батыстан көмек алуға тырысып, араб мемлекеттерімен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты. Бұл Ливиямен ынтымақтастық байланыстарын қамтиды. Ливияның аймақтық байланыстары нығая бастады, Каддафи Африка құрлығында өз ықпалын арттыруға тырысты. Бұл екі ел арасындағы қарым-қатынастың сипатын өзгертті. Алайда бір жылдан кейін Судан Ливияны үш рет төңкеріс жасауға тырысты деп айыптап, дипломатиялық қарым-қатынасты үзді. Кейін 1970 жылдардың басында президент Нимейри Суданды Батыс державаларымен біріктіретін сыртқы саясат стратегиясын жүзеге асыруды бастады, бұл Ливияның мүдделеріне қайшы келді, бұл 1970 жылдар бойы Судан мен Ливия арасындағы қарым-қатынасты әлсіретті. 1978-1980 жылдар аралығында араб және африкалық "еріктілер" құрамында болған Каддафидің Ислам легионы Ливия партизан лагерьлерінде жаттықты. Олар Чадтағы топтық соғысты қолдады және Ливияның араласуына қарсы шыққан саяси көшбасшыларды өлтірді. Чад оқиғасы Африканың Ливияға деген көзқарасын анықтайды. Суданның Чадқа қарсы ұстанымы Судан мен Ливия арасындағы қарым-қатынаста маңызды нүкте болады.
The Libyan–Sudanese relations refers to the long historical relations between Libya and Sudan, both are Arab countries. Libya and Sudan share an isolated border along a corner of northwestern Sudan that neither government has ever fully controlled. This state of affairs left open the possibility for a variety of real and perceived activities in the region that caused Khartoum to suspect that Libya periodically acted against its interests. This resulted in several instances of conflict between the two nations between 1972 and 1976. In 1976 Sudan charged that Libya was involved in a terrorist plot against its government. This led to a severance of relations between the nations. In the late 1970s and 1980s Sudanese and Libyan foreign policy clashed over several regional conflicts. These included the Chadian–Libyan conflict, the Libyan–Egyptian War and Libyan support for Ugandan dictator Idi Amin. In these cases Libya's conflict with Sudan resulted from Gaddafi's regional goals of pan Arabism and was heavily influenced by relations with Egypt. The Chadian–Libyan conflict in particular influenced the foreign policy of several African countries towards Libya. Pro Libyan supporters were set against an anti Libyan side which included Sudan and Egypt. Some sub Saharan countries, such as Zaire, supported the anti Libyan forces in Chad out of fear of a Libyan expansion. In 1986 Libya assisted the Mahdi government under Sadiq al Mahdi to assume power in Sudan, resuming relations between the two nations. After this point both nations employed markedly different foreign policy strategies. Sudan adopted a non aligned course, trying to obtain western aid while building better relationships with Arab states. This included cooperative ties with Libya. Libya began to pursue stronger regional connections, with Gaddafi attempting to increase his influence in the African continent. This changed the nature of relations between the two nations. However, a year later Sudan accused Libya of involvement in three successive coup attempts and subsequently severed diplomatic relations. Later during the early 1970s, President Nimeiry began to pursue a foreign policy strategy which aligned Sudan with Western powers, which conflicted with Libyan interests, weaking relations between Sudan and Libya throughout the 1970s. Between 1978 and 1980 Gaddafi's Islamic Legion of Arab and African “volunteers” trained in Libyan guerrilla camps. They supported the factional fighting in Chad and assassinated political leaders in Chad who contested Libya's interference. The Chadian affair crystallized African attitudes toward Libya. Sudan's pro Chadian stance during the conflict, would mark a significant point in the relations between Sudan and Libya.
1980 жылдар
1969 жылдан бері Ливияның сыртқы саясатын басқарып отырған Қаддафи араб бірлігін, исламды, Палестина мәселесін және батысқа қарсы сезімдерді үнемі қолдап келеді. Ол сондай-ақ Исраилдің жойылуын қолдады. Осыдан кейін 1985 жылы 6 сәуірде генерал-лейтенант Абдель Рахман Свар аль Дахаб бастаған әскери офицерлер тобы Нимейриді құлатты. 1985 жылы Нимейридің құлдырауынан кейін Каддафи дереу Судан Халықтық-азаттық армиясына (СААА) әскери қолдау көрсетуден бас тартып, солтүстіктегі Нимейридің бұрынғы мұсылман қарсыластарына, атап айтқанда Садик аль-Махдидің Умма партиясына толық қолдау көрсетті. 1993 жылдың қазан айында бірнеше жыл бұрын құрылған Революциялық командалық кеңес таратылды. Төңкеріс жетекшісі генерал-лейтенант Башир азаматтық президентке айналды, ал барлық маңызды үкімет орындары енді NIF саяси партиясының мүшелері немесе олардың жақтастарымен болды. Бұл бірінші Ливия азаматтық соғысында ДЛФ әскерлерінің Каддафиге қарсы күштерге қарсы әскери күреске ұшырауына әкелді, ал кейіннен Башир үкіметі мен Судан қарулы күштерінің жауап ретінде Каддафиге қарсы көтерілісшілерге тікелей қолдау көрсетуіне әкелді.
Gaddafi, who has determined Libya's foreign policy since 1969, has consistently been a proponent of Arab unity, the advancement of Islam, the Palestinian cause and anti Western sentiments. He has also supported the elimination of Israel. Following this, on 6 April 1985, a group of military officers, led by Lieutenant General Abdel Rahman Swar al Dahab, overthrew Nimeiry. Following Nimeiry's fall in 1985, Gaddafi immediately abandoned military support for the Sudan People's Liberation Army (SPLA) and provided his full support to Nimeiri's former Muslim opponents in the North, namely Sadiq al Mahdi’s Umma Party. In October 1993, the Revolutionary Command Council which was created a few years earlier was dissolved. The leader of the coup d'état, Lieutenant General Bashir, became a civilian president, and all the vital offices of government were now held by members of the NIF political party or their sympathizers. This resulted in DLF troops militarily fighting against the Anti Gaddafi forces in the First Libyan Civil War, and subsequently Bashir's government and the Sudanese Armed Forces providing direct support for the Anti Gaddafi rebels as a response.
21 ғасыр
2000-шы жылдардың басында Судан мен Ливия өзара қарым-қатынастарды жақсартуға күш салды. Судан үкіметі Ливияның Ұлттық ауыспалы кеңесін қаруландырды, ол ақырында Каддафи үкіметін құлатты. Ливияның көшбасшысының құлдырауы мен өлімімен бірге, Башир 2012 жылы Ливияға сапарында Каддафидің құлдырауын құттықтады. 2011 жылы Ливияның жаңа басшылығы Суданға үкіметтік күштерге қарсы қаруланғаны үшін алғыс білдірді. 2017 жылдың шілдесінде Ливия Ұлттық Армиясының генералы Халифа Хафтар Куфра қаласындағы Судан консулдығын жабуға және 12 дипломатты шығаруға бұйрық берді. Консул мен консулдық қызметкерлердің тағы 11 мүшесіне елден кету үшін 72 сағат уақыт берілді. Оның себебі - өз жұмысын жүргізудің "Ливияның ұлттық қауіпсіздігіне зиян келтіретіндігі" болды. Судан үкіметі наразылық білдіріп, Ливияның Хартумдағы іскер өкілі Али Муфтах Махругты шақырды. Судан Ливияның заңды үкіметі ретінде Хафтар генерал қолдаған Өкілдер палатасын емес, Триполидегі Ұлттық келісім үкіметін таниды. 2022 жылдан бастап Суданның Триполиде орналасқан елшілігі мен консулдығы Судан тұрғындарына қызмет көрсету үшін жұмыс істейді.
In the early 2000s, Sudan and Libya made concerted efforts to improve relations. The Sudanese Government armed the Libyan National Transitional Council, which eventually toppled the government of Gaddafi. With the fall and death of Libyan leader, the Bashir hailed the fall of Gaddafi on his trip to Libya in 2012. The new Libyan leadership in 2011 also acknowledged their gratitude to Sudan for arming them against government forces. In July 2017, General Khalifa Haftar of the Libyan National Army ordered the closing of the Sudanese consulate in the town of Kufra, and expelled 12 diplomats. The consul and 11 other consular staff were given 72 hours to leave the country. The reason given was that the way it conducted its work was "damaging to Libyan national security." The Sudanese government protested and summoned the Libyan chargé d'affaires in Khartoum, Ali Muftah Mahroug, in response. Sudan recognises the Government of National Accord in Tripoli as the legitimate government of Libya, not the House of Representatives that is backed by General Haftar. As of 2022, Sudan has an embassy and consulate located in Tripoli to provide services to the Sudanese residents.