Кіріспе

Ливия мен Судан арасындағы қарым-қатынас Ливия мен Судан арасындағы ұзақ тарихи қарым-қатынасты білдіреді, екеуі де араб елдері. Ливия мен Суданның солтүстік-батыс бөлігінде шекарасы бар, бірақ оны бірде-бір үкімет толықтай бақылай алмай отыр. Бұл жағдай Ливияның өз мүдделеріне қарсы әрекет еткенін күдіктендіретін аймақтағы нақты және болжамды іс-әрекеттердің алуан түріне жол ашты. Бұл 1972-1976 жылдар аралығында екі ел арасында бірнеше рет қақтығысқа әкелді. 1976 жылы Судан Ливияны өз үкіметтеріне қарсы террорлық жоспарға қатысы бар деп айыптады. Бұл жағдай елдердің қарым-қатынасын бұзды. 1970 және 1980 жылдардағы Судан мен Ливияның сыртқы саясаты бірнеше аймақтық қақтығыстардан туындады. Бұл мәселеге Чад пен Ливия арасындағы қақтығыс, Ливия мен Мысыр соғысы және Ливияның Уганданың диктаторы Иди Аминге қолдау көрсетуі кірді. Ливияның Суданмен қақтығысы Каддафидің аймақтық мақсаттарынан туындады және Мысырмен қарым-қатынасқа қатты әсер етті. Ливия-Чад қақтығысы бірнеше африкалық елдердің Ливияға қатысты сыртқы саясатына әсер етті. Ливия жақтастары Ливияға қарсы, оның ішінде Судан мен Мысырға қарсы болды. Сахара түбегіндегі кейбір елдер, мысалы, Заир, Ливияның кеңейуінен қорқып, Ливияға қарсы күштерді Чадта қолдады. 1986 жылы Ливия Садик әл-Махдидің басшылығымен Махди үкіметінің Судандағы билікті қабылдауына көмектесті, бұл екі ел арасындағы қарым-қатынасты қайта жандандырды. Осыдан кейін екі ел де сыртқы саясаттың әртүрлі стратегиясын қолданды. Судан батыстан көмек алуға тырысып, араб мемлекеттерімен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты. Бұл Ливиямен ынтымақтастық байланыстарын қамтиды. Ливияның аймақтық байланыстары нығая бастады, Каддафи Африка құрлығында өз ықпалын арттыруға тырысты. Бұл екі ел арасындағы қарым-қатынастың сипатын өзгертті. Алайда бір жылдан кейін Судан Ливияны үш рет төңкеріс жасауға тырысты деп айыптап, дипломатиялық қарым-қатынасты үзді. Кейін 1970 жылдардың басында президент Нимейри Суданды Батыс державаларымен біріктіретін сыртқы саясат стратегиясын жүзеге асыруды бастады, бұл Ливияның мүдделеріне қайшы келді, бұл 1970 жылдар бойы Судан мен Ливия арасындағы қарым-қатынасты әлсіретті. 1978-1980 жылдар аралығында араб және африкалық "еріктілер" құрамында болған Каддафидің Ислам легионы Ливия партизан лагерьлерінде жаттықты. Олар Чадтағы топтық соғысты қолдады және Ливияның араласуына қарсы шыққан саяси көшбасшыларды өлтірді. Чад оқиғасы Африканың Ливияға деген көзқарасын анықтайды. Суданның Чадқа қарсы ұстанымы Судан мен Ливия арасындағы қарым-қатынаста маңызды нүкте болады.

1980 жылдар

1969 жылдан бері Ливияның сыртқы саясатын басқарып отырған Қаддафи араб бірлігін, исламды, Палестина мәселесін және батысқа қарсы сезімдерді үнемі қолдап келеді. Ол сондай-ақ Исраилдің жойылуын қолдады. Осыдан кейін 1985 жылы 6 сәуірде генерал-лейтенант Абдель Рахман Свар аль Дахаб бастаған әскери офицерлер тобы Нимейриді құлатты. 1985 жылы Нимейридің құлдырауынан кейін Каддафи дереу Судан Халықтық-азаттық армиясына (СААА) әскери қолдау көрсетуден бас тартып, солтүстіктегі Нимейридің бұрынғы мұсылман қарсыластарына, атап айтқанда Садик аль-Махдидің Умма партиясына толық қолдау көрсетті. 1993 жылдың қазан айында бірнеше жыл бұрын құрылған Революциялық командалық кеңес таратылды. Төңкеріс жетекшісі генерал-лейтенант Башир азаматтық президентке айналды, ал барлық маңызды үкімет орындары енді NIF саяси партиясының мүшелері немесе олардың жақтастарымен болды. Бұл бірінші Ливия азаматтық соғысында ДЛФ әскерлерінің Каддафиге қарсы күштерге қарсы әскери күреске ұшырауына әкелді, ал кейіннен Башир үкіметі мен Судан қарулы күштерінің жауап ретінде Каддафиге қарсы көтерілісшілерге тікелей қолдау көрсетуіне әкелді.

21 ғасыр

2000-шы жылдардың басында Судан мен Ливия өзара қарым-қатынастарды жақсартуға күш салды. Судан үкіметі Ливияның Ұлттық ауыспалы кеңесін қаруландырды, ол ақырында Каддафи үкіметін құлатты. Ливияның көшбасшысының құлдырауы мен өлімімен бірге, Башир 2012 жылы Ливияға сапарында Каддафидің құлдырауын құттықтады. 2011 жылы Ливияның жаңа басшылығы Суданға үкіметтік күштерге қарсы қаруланғаны үшін алғыс білдірді. 2017 жылдың шілдесінде Ливия Ұлттық Армиясының генералы Халифа Хафтар Куфра қаласындағы Судан консулдығын жабуға және 12 дипломатты шығаруға бұйрық берді. Консул мен консулдық қызметкерлердің тағы 11 мүшесіне елден кету үшін 72 сағат уақыт берілді. Оның себебі - өз жұмысын жүргізудің "Ливияның ұлттық қауіпсіздігіне зиян келтіретіндігі" болды. Судан үкіметі наразылық білдіріп, Ливияның Хартумдағы іскер өкілі Али Муфтах Махругты шақырды. Судан Ливияның заңды үкіметі ретінде Хафтар генерал қолдаған Өкілдер палатасын емес, Триполидегі Ұлттық келісім үкіметін таниды. 2022 жылдан бастап Суданның Триполиде орналасқан елшілігі мен консулдығы Судан тұрғындарына қызмет көрсету үшін жұмыс істейді.