Кіріспе
Хафт-Тепе (сонымен қатар Хафт-Тэпе) - Иранның оңтүстік-батысындағы Хузестан провинциясында, ежелгі Суза қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан археологиялық сайт. Бұл жерде 1908 жылы эламдықтар мекендеген Қабнақ қаласының қалдықтары табылған.
Тарих
Қабнақ қаласы Елам патшасы Тепти Ахардың билігі кезінде маңызды саяси орталық ретінде аталады. Ол да қалада жерленген болуы мүмкін. Хафт-Тепедегі қабірден табылған екі мөрден белгілі басқа билеуші Иншушинак сарру (рабу) илани болды. Тепті Ахар қайтыс болғаннан кейін билік орталығы ескі астана Сузаға оралды, бірақ Кабнактың нақты билікті ұстағаны туралы нақты дәлел жоқ. Осы дәуірдегі дүрбелеңділікке байланысты Тепті Ахар Сузаға билігін жоғалтқаннан кейін Кабнак құрылысын салу қажет болуы мүмкін, алайда бұл теория нақты дәлелмен толық расталған жоқ. Кейбір ғасырлар өткен соң, жақын маңдағы Чока Занбил қаласында тағы бір қала салынды. Хафт-Тепедегі қазба жұмыстары кезінде Тепти Ахар құрған үлкен жерлеу кешені ашылды. Оның екі үлкен саз кірпіш платформасы, шеберхана және сарай болуы мүмкін. Оның астында төртбұрышты үлкен қоршау орналасқан. Екі қабірдің, соның ішінде патшаның қабірінің, төбесінің беті сопақша, күмбезден жасалған. Тепті Ахардың қабірінің ұзындығы 10 метр, ені 3,25 метр, биіктігі 3,75 метр. Қабірден скелет қалдықтары табылды, бірақ олардың патшалық әулетіне тиесілі екені анық емес. Бұл жерде табылған тағы бір үлкен ғимарат, ықтимал, зиккураттың іргетасы, аулалары мен бөлмелері болған. Жерлеу кешені қола тақталармен және қабырға суреттерімен безендірілген. Терракотадан жасалған саркофагтардың бірнеше үлгілері табылды. Сондай-ақ, бірнеше үлкен тас стелалар табылды, олардың бірі сол кездегі вавилон тілінде жазылған, онда құдайдың және Тепти Ахардың күймесінің алдында құрбандық шалуды қоса алғанда, жерлеу рәсімдері мен міндеттері егжей-тегжейлі баяндалған. Сонымен қатар, Тепті Ахардың билік құрған кезіндегі әкімшілік мәтіндер табылған.
Археология
Бұл жердің көлемі 1,5 км-ге 800 метр, 14 үйіндіден тұрады, ең биік үйінді 17 метр биіктікте. Хафт-Тепеді алғаш рет 1908 жылы француз археологы Жак де Морган зерттеген. Бұл жерді 1965-1979 жылдар аралығында Тегеран университетінің археология институтының командасы ирандық археолог Эззат Негабан бастаған қазба жұмыстарымен қазып шығарды. Сол кездегі әдеттегідей цилиндрлі мөрмен бекітілген заң құжаты табылды: text="Суза қаласының патшасы Ишме караб утукку жын-шайтанын жек көреді және Суза қаласына, оның есіктерінен шыққанда, оны (оны) тастап кеткен кезде, ол мөрді берді, кейін оған күш берді. Егер ол немесе оның қарсыласы сот алдында келісімге қарсы дау көтерсе, Напириша мен Иншушинақтың кідініне қатысты мәселе қозғалды. Ал осы мөр басылған тақтайшаны өзгерткен адам Напириша мен Иншушинактың әмірімен кетіп қалсын! Ишем-қараптың патшалық таяғы оның басына тисін! 2003 жылдан бастап қазба жұмыстарын Неміс-Иран археологтары тобы, соның ішінде Майнц университеті, Киль университеті және Иранның мәдени мұра ұйымы жүргізді. 2006 жылы бірнеше клинопись жазуы бар әкімшілік тақташалар табылды, олар қазір жарияланды. Олар негізінен инвентаризация. Бір тақташада Суза патшасы Тепти ахардың патшалық мөрі басылған. қыз" деп жазған. Бұл сөздердің кімге қатысты екендігі туралы болжамдар Кассит билеушісі Кадашман Энлил II немесе Кадашман Харбе I-ден бастап, Кассит әулетіне жатпайтын кейбір жергілікті Кассит билеушілеріне дейін болды. Француз археологтары Сузада жұмыс істеп жатқанда, жұмысшылар тапқан заттарды тапсырды. Кейбіреулері Хафт-Тепеден келген деп ойланбайды, оның ішінде кірпіш жазуы: text=". Тепти Ахар, Суза патшасы [ жасалды ? ] Ол өзінің және өзінің сүйікті қызметші қыздарының мүсіндерін, сондай-ақ өзі үшін және өзінің сүйікті қызметші қыздары үшін араласқан әйелдердің мүсіндерін жасады. Ол күйдірілген кірпіштен үй салып, оны Инушника қожайынына берді. Ишушинак оған өмір бойы рақымын көрсетсін. Түн түсе, төрт әйел үйдің қамқоршыларының алтынның қабығын жұлу үшін бірлесіп әрекет жасамауы керек; олардың киімдері жіппен бекітілуі керек; олар ламассу мен карибу фигураларының аяғында келіп, ұйықтауы керек; олар "
text="Išme karāb, king of the city of Susa, hated the utukku demon and to the city of Susa, when out of his doors he caused (him) to leave, he gave a seal, to which he afterwards gave power. He or his adversary in court, should they contest the agreement again, the kidinnu of Napiriša and Inšušinak has been touched upon. And he who shall alter this seal(ed tablet), may he go away upon the command of Napiriša and Inšušinak. The sceptre of Išme karāb may it be put upon his head. Since 2003 excavations have been carried out by a team of German Iranian archaeologists, including the University of Mainz, University of Kiel and the Iranian Cultural Heritage Organization, headed by Behzad Mofidi in ten seasons through 2013. In the 2006 season a number of cuneiform administrative tablets were recovered and have now been published. They are primarily inventories. One tablet is sealed with the royal seal of Tepti ahar, king of Susa, and has a year name of "the year in which the (local) king repulsed/expelled Kadašman dkur. gal". Speculation on who this refers to has ranged from Kassite ruler Kadashman Enlil II or Kadashman Harbe I to even some local Kassite ruler not part of the Kassite dynasty. When French archaeologists were working at Susa workmen turned in objects they had found. Some are not thought to have come from Haft Tepe including a brick reading:
text=". Tepti ahar, king of Susa [made ? ] a statue of himself and of his servant girls to whom he is gracious, and interceding female figures who would intercede for him and for his servant girls to whom he is gracious; he built a house of baked bricks and gave it to his lord Inšušinak. May Inšušinak show him favor as long as he lives. When night falls, four women of the guardians of the house they must not act in concert to peel off the gold; their garments should be fastened with strings; they should come in and sleep at the feet of the lamassu and karibu figures; they should "