Кіріспе

Сириядағы археологиялық орын Тель-Абу-Хурейра (تل أبو هريرة) – Сирияның Жоғарғы Евфрат өзені аңғарындағы ежелгі тарихқа қатысты археологиялық орын. Бұл төбе 13 300 және 7 800 жылдары қоныстанған (калибрленген жылдар).

Кейінгі мұздық аралық кезеңде Абу-Хурейра орыны климаттық өзгерістерге ұшырады. 2012 жылдан бері Мур және басқалар Абу-Хурейрадан балқыған шыны, наноалмаз, микросфералар, көмір және иридий, платина, никель және кобальттың жоғары концентрациясы туралы бірнеше мақала жариялады, олардың пікірінше бұл шамамен б.з.д. 10 800 жылы ауылды жойған соққының салдарынан болған.

Орналасуы және сипаттамасы

Абу Хурейра – қазіргі Сирияның солтүстігіндегі Ракка провинциясындағы төбе, немесе ежелгі елді мекен орны. Ол Эуфрат өзенінің оңтүстік жағалауына жақын жазықта, Алеппоның шығысында орналасқан. Бұл төбе – ежелгі ауылдың тұру кезеңінде жиналған құлаған үйлердің, қирандылардың және жоғалған заттардың үлкен жиынтығы. Төбе шамамен метрдей ені бар, терең және археологиялық қазбалардан табылған зәулім жинақтарды қамтиды.

Алғашқы кәсібі

Әбу Хурейра ауылы екі бөлек кезеңде қоныстанған: эпипалеолиттік және неолиттік қоныстар. Эпипалеолиттік, немесе Натуфиандық қоныс шамамен 13 500 жыл бұрын құрылған. Алғашқы қоныс кезінде ауыл террасаның жұмсақ құмтасына қазылған шағын дөңгелек үйлерден тұрды. Шатырлары ағаш тіреулермен қолданып, бұталар мен қамыстармен жабылған. Олар, әдетте, бірлесіп аң аулауға шыққан, себебі жаппай қырғын үшін ет, тері және жануардың басқа да бөліктерін көптеп өңдеу қажет болды. Қысқа мерзімде алынған мол азық-түлік тұрақты қоныстанғанға себеп болды: оны тасымалдау өте қиын болды және ауа райы мен зиянды жәндіктерден сақтау қажеттігі туды. Басқа аңдарға ірі жабайы жануарлар – жабайы есек, қой, сиыр және жыл бойы ауланатын кішкентай жануарлар – қоян, түлкі, құстар кірді. Өсімдіктердің түрлі-түрлі түрі үш түрлі экологиялық аймақтан (өзен, орман және дала) жиналды. Сондай-ақ, өсімдік тағамдары "жабайы бақтардан" жиналған, олардың ішінде бір бұршақты бидай, эмер бидайы және екі түрі қара бидай сияқты жабайы дәнді шөптер болды, олардың саны осы кезде күрт өсті.

Екінші кәсіп

Әбу Хурейра 1-мен салыстырғанда, Әбу Хурейра 2-де ресурстардың жинақталуы өзгеше болды: 25% румекс/полигонум, 3,7% қарабидай/бірбұршақ, 29% арпа, 23,5% эмер, 9,4% бидай (үгіндісіз), және 9,4% бұршақ. Мүрейбет сияқты жағдайлы паналарда дәнді дақылдарды мақсатты түрде егу кезінде осы алғашқы шаруалар жас дриас кезеңінің құрғақшылығы мен суығында үйретілген сорттарды дамытты. Шамамен б.з.д. 9500 жылы климат жақсарғанда, олар осы жаңа биотехнологиямен Таяу Шығысқа кеңінен тарады, ал Әбу Хурейра бірнеше мың адам тұратын үлкен ауылға дейін өсті. Екінші кезеңде қарабидай, бидай және арпаның үйретілген сорттары өсірілді, қойлар мал ретінде өсірілді. Газельге аңшылық күрт азайды, бұл, әдетте, шамадан тыс пайдаланудың салдарынан Таяу Шығыста олардың жойылуына әкелді. Әбу Хурейрада олар үй жануарларының етімен алмастырылды. Екінші кезең шамамен 2000 жылға созылды.

Азық іздеуден шаруашылыққа көшу

11050 ж.б.д. шамасында қарабидайды өсірудің белгілі бір дәлелдері табылды. Бұл сәтті болмаған алғашқы тәжірибе болуы мүмкін. Жас Дриас кезеңінің басталуына байланысты құрғақ климат жағдайларының салдарынан жабайы дәнді өсімдіктер азайып, адамдар азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін егін шаруашылығына көшуге мәжбүр болды. Осы қабаттан алынған қарабидай дәндерінің жаңағы зерттеу нәтижелері олардың эпипалеолит дәуірінде қолдануға келтірілгенін көрсетеді. Алғашқы қоныстың тұрақты халқы 200 адамнан кем болған деген болжам бар. Бұл адамдар ондаған шаршы километрді мекендеп, әртүрлі экожүйелердің бай ресурстық базасын пайдаланған. Олар осы жерде аң аулап, тамақ пен ағаш жинап, көмір жасап, сондай-ақ тамақ және отын үшін дәнді дақылдарды өсіруі мүмкін.

Ауыл шаруашылығы

Әбу Хурейра ауылы сол кезең үшін таңғажайсып ауыл шаруашылығы жетістіктеріне қол жеткізді. Егіншіліктің қарқынды дамуы бидайдың екі түрлі егістік түрінің, арпаның, қара бидайдың, сұлының және т.б. пайда болуына әкелді, бұл аймақтағы күрт суынудың нәтижесінде болды. Суыну олардың негізгі ақуыз көзі болған газель сияқты жабайы жануарлардың санына әсер етті. Азық-түлік қоры азайғандықтан, халықты қамтамасыз етудің жолын табу маңызды болды, бұл ауыл шаруашылығына күшті күш салуға және тұрақты ақуыз көзі үшін қой мен ешкілерді үйретуге әкелді. Саусақтағы шеміршек зақымдалған, соншалықты ауыр болғандықтан, бас сүйек сүйектері бірін-бірі сүртіп кетеді. Бұл жарақаттан басқа, дәнді ұнтақтау кезіндегі қысымнан соңғы арқа омыртқасы зақымдануы, сынуы немесе орнынан жылжуы жиі кездесетін жағдай еді. Бұл қаңқа аномалиялары Әбу Хурейра халқының тістерінде де табылды. Дән таспен ұнтақталғандықтан, дәннің ішінде тас сынықтары қалып, уақыт өте келе тістерді тоздырады. Сирек жағдайларда әйелдердің алдыңғы тістерінде үлкен ойыстар кездеседі, бұл олардың себет тоқу кезінде ауыздарын үшінші қол ретінде пайдаланғанын көрсетеді. Бұл себет тоқу өнерінің б.з.д. 6500 жылға дейін бар екенін көрсетеді, және осындай ойыстардың аздығы себет тоқудың сирек кездесетін шеберлік болғанын көрсетеді. Бұл себеттер егіншіліктің табысқа жетуі үшін маңызды болды, себебі олар тұқымды жинауға немесе таратуға, сондай-ақ суды жинауға немесе таратуға қолданылды.