Кіріспе
XEUS (X ray Evolving Universe Spectroscopy) - Еуропалық ғарыш агенттігі (ESA) XMM Ньютон рентгендік телескопының жалғастырушысы ретінде әзірлеген ғарыш обсерваториясы. Ол 2008 жылы Халықаралық рентгендік обсерваториямен (IXO) біріктірілді, бірақ бұл жоба 2011 жылы мәселелерге тап болғандықтан, ESA компоненті Жоғары энергиялы астрофизика үшін алдыңғы қатарлы телескопқа (Афина) бөлінді. XEUS айна ауданы шамамен 5 м2 және 5 доға секундтан артық бейнелеу ажыратылуы бар үлкен рентгендік телескопты тасымалдайтын айна ғарыш кемесінен тұрды; 1 кВ энергиясы бар рентген сәулелері үшін. Детектор ғарыш кемесі телескоппен бірге телескоптың фокусында шамамен 50 м қашықтықта ұшқан. Детекторларға 6 кВ-та 150 ЭВ энергиялық ажыратылуы бар кең өрістік рентгендік бейнелеу аппараты, сондай-ақ 1 кВ-та 2 ЭВ энергиялық ажыратылуы бар криогендік тар өрістік бейнелеу аппараты кіретін. XEUS рентген сәулелерінің спектрін өлшеуге мүмкіндік берді, осылайша ғаламның алғашқы кезеңіндегі ыстық заттың құрамы, температурасы мен жылдамдығын өлшеді. Бұл зерттеуде қара тесіктердің пайда болуы мен табиғаты, олардың жұлдыздар түзілуімен байланысы, бариондардың эволюциясы және Ғаламдағы ауыр элементтердің пайда болуы сияқты сұрақтар қарастырылады. XEUS, Халықаралық рентгендік обсерваториясының жобасына қажетті технология, ол қазіргі уақытта дамытылуда болатын Жоғары энергиялы астрофизика үшін алдыңғы қатарлы телескопқа (Athena) алып келеді. XEUS Еуропалық ғарыш агенттігінің "Космикалық көрініс" бағдарламасына үміткерлердің бірі болды.
XEUS (X ray Evolving Universe Spectroscopy) was a space observatory plan developed by the European Space Agency (ESA) as a successor to the successful XMM Newton X ray satellite telescope. It was merged to the International X ray Observatory (IXO) around 2008, but as that project ran into issues in 2011, the ESA component was forked off into Advanced Telescope for High Energy Astrophysics (Athena). XEUS consisted of a mirror spacecraft that carried a large X ray telescope, with a mirror area of about 5 m² and an imaging resolution better than 5 arcsec; for X ray radiation with an energy of 1 keV. A detector spacecraft would have flown in formation with the telescope at a distance of approximately 50 m, in the focus of the telescope. The detectors would have included a wide field X ray imager with an energy resolution of 150 eV at 6 keV, as well as a cryogenic narrow field imager with an energy resolution of 2 eV at 1 keV. XEUS could have measured the X ray spectrum and thereby the composition, temperature and velocities of hot matter in the early universe. It would address diverse questions like the origin and nature of black holes, their relation with star formation, baryons evolution, and the formation of the heavy elements in the Universe. The technology required for the follow on project of XEUS, the International X ray Observatory, eventually leading to Advanced Telescope for High Energy Astrophysics (Athena) which is currently under development. XEUS was one of the candidates for the Cosmic Vision programme of the European Space Agency.
Соңғы өзгерістер
2008 жылдың мамыр айында ЕКА мен НАСА үш агенттікті қамтитын үйлестіру тобын құрды. ЕКА, НАСА және JAXA жалғасып жатқан XEUS және Constellation X (Con X) жобаларын біріктіретін бірлескен миссияны зерттеу ниетімен. Бұл Халықаралық рентгендік обсерватория (IXO) үшін бірлескен зерттеуді бастауды ұсынды.