Кіріспе

Мексикалық белсенді Мелхор де Таламантес (толық, Мелхор де Таламантес Сальвадор и Баэза) (10 қаңтар 1765 жылы, Лима, Перу вице-корольдігі 9 мамыр 1809 жылы, Веракрус, Мексика), Мерседериялық монах және діни қызметкер, саяси либерал және Мексиканың Испаниядан тәуелсіздік алу қозғалысының көшбасшысы.

Ерте өмір

14 жасында Таламантес Қайырымдылық Қасиетті Мария Мәриям орденіне кірді. Ол Сан-Маркос университетінде теология докторы дәрежесін алды. Кейін ол Лима архиепископтығының жоғары лауазымды адамы, екі жыл бойы Перу вице-королі Франсиско Гил де Табоаданың көмекшісі болды. Осы уақыт аралығында Американың тәуелсіздігі үшін күрескен Хиполито Унануэмен танысады. 1796 жылы Таламантес өз орнын босатуды сұрады, ол рухани емес болды. Себебі ол тыйым салынған кітаптарды оқып, еркіндікке деген көзқарасын ұстағандықтан, діни жетекшілерімен қиындыққа тап болды. Сондай-ақ ол Нью-Испания (Мексика) арқылы Испанияға ауысуды өтінді. Екінші өтініш 1798 жылы 20 қыркүйекте берілді, ол Гуаякильден Мексикаға кетті, Акапулькоға 26 қарашада келді.

Мексикадағы мансабы

Таламантес өзінің ордені мексикалық монастырьға қоныстанды, онда ол өзін оқу мен ой жүгіртуге арнады. 1802 жылы 15 қазанда ол жарқын қыз және дәрігер, Исаның қасиетті Терезасының Панегиригі туралы дәріс оқыды, ол сол жылы рұқсатпен басылып шықты. 18 қарашада ол қала соборында соғыста қаза тапқан испандық сарбаздарға арналған жерлеу орациясын айтты. 1806 жылы вице-король Хосе де Итурригарей оған Техас (Жаңа Испания) мен Луизиана арасындағы шекаралар туралы баяндауды тапсырды. Таламантес жиналыстар мен саяси кездесулерге бара бастады. Ол криоллолардың радикалдарымен достасып, карта ойнады, қарызға батып, діни қызметтеріне немқұрайды қарады. Ол "Диарио де Мексико" газетінің цензурасы болып тағайындалды және ресми шеңберлерде, әсіресе Аюнтаментода (Мексико қаласының қалалық үкіметі) үлкен ықпалға ие болды. Ол қазір криоллолар фракциясының ақыл-ойының жетекшісі болды. 1808 жылы Испанияға француздар шабуыл жасағаннан кейін, Криоллолар мен Жаңа Испанияда тұратын кейбір испандар колонияның тәуелсіздігін жариялап, ана елдегі французға қарсы хунталарға ұқсас басқарушы хунта құруды қалаған. 1808 жылдың 1 қыркүйегінде Таламантес Аюнтмениентеге Испаниядан бөлінуді және Мексика конгресін шақыруды қолдаған екі трактат тапсырды. Бұл трактаттар, Congreso Nacional del Reino de Nueva España (23 тамыз 1808) және Representación Nacional de las Colonias, Discuso Filosófico (25 тамыз 1808) Испания өзінің егемендігін жоғалтты және Жаңа Испания оны қайтарып алуға құқылы деп санайды. Оның тұжырымдамасы Испаниямен барлық байланыстар бұзылған; аймақтық заңдар ана елден тәуелсіз жасалуы керек; Аудиенция патша атынан сөйлей алмайды; патша жоғалғаннан кейін егемендік енді халыққа тиесілі болды. Оның ұсынған конгрессінде Жаңа Испанияның барлық провинциялары қатысатын болды. Оған жаңа үкімет заң шығару өкілеттігін беру керек еді. Алдымен құрылған соттар сот билігін жүзеге асыруы керек еді, ал вице-король Итурригарей генерал-капитан (әскери қолбасшы) және уақытша атқарушы биліктің басшысы болуы керек еді. Бұл республика үкіметі еді, онда патшаның болуы мүмкін емес еді. Вице-король Итурригарейдің бұл жолға біраз ықыласы бар деп саналды, сондықтан бұл жоспарға қарсы шыққан қосалқы испандар 1808 жылы 15 қыркүйек түнінде вице-корольді тұтқындады. Таламантес қағаздарын зерттеу оның қозғалыстың көшбасшысы екенін көрсетті. Оның үйінен оның көптеген радикалды саяси трактаттары табылды. Сондай-ақ көптеген кітаптар, соның ішінде кейбір тыйым салынған кітаптар (мысалы, Монтескье мен Адам Смиттің еңбектері) табылды. Вице-корольді және басқаларды тұтқындау заңды айыптаулар мен физикалық қатыгездіктермен ұштасты. Таламантес бейтарап сот алдына әкелінді. Оған адвокат беруден бас тартылды. Оның жаулары, олардың арасында өзінің діни ордені мүшелері де бар, оны "патшаға опасыздық жасап, тәуелсіздік ілімдерін ұстануда" деп айыптап отырды. Оның соты алты айдан астам уақытқа созылды. Ол айыпты деп танылып, өлім жазасына кесілді, содан кейін оны Испанияға жазасын орындау үшін ауыстыруға бұйырды. Фрай Таламантес сары қызбадан Сан-Хуан-де-Улуада, Веракрус қаласында, оны шынжырмен бұғаулап, күзетпен Испанияға әкеліп жатқанда қайтыс болды. Оған медициналық көмек көрсетілмеген, шын мәнінде оның шынжырлары жерленген сәтке дейін алынып тасталмаған, жалпы қабірге қойылды. Ол бүгінде Мексикада тәуелсіздіктің алғашқы шейітінің бірі ретінде құрметтеледі.