Кіріспе
Ұяшық мембрана рецепторларының отбасы барлық ұлпаларда Пуринергиялық рецепторлар, сондай-ақ пуриноцепторлар деп аталады, бұл барлық сүтқоректілердің ұлпаларында кездесетін плазмалық мембрана молекулаларының отбасы. Пуринергиялық сигнал беру саласында бұл рецепторлар оқу мен есте сақтау, қозғалыс және тамақтану мінез-құлқы мен ұйқыға қатысы бар. Нақтырақ айтқанда, олар бірнеше жасушалық функцияларға қатысады, соның ішінде нейролық дің жасушаларының көбеюі мен көшірілуі, қан тамырларының реактивтілігі, апоптоз және цитокин секрециясы. Бұл функциялар жақсы сипатталмаған және олардың қызметіне клеткадан тыс микроорталықтың әсері де нашар түсініледі. Пуринергиялық рецептор термині бастапқыда АТФ (P2 рецепторлары) немесе аденозин (P1 рецепторлары) босатылуына жауап ретінде ішек тегіс бұлшық еттерінің демалуын қамтамасыз ететін мембраналық рецепторлардың белгілі бір кластарын көрсету үшін енгізілді. P2 рецепторлары бес кіші топқа бөлінген: P2X, P2Y, P2Z, P2U және P2T. P2 рецепторларын одан әрі ажырату үшін субкластар метаботроптық (P2Y, P2U және P2T) және ионотроптық рецепторлар (P2X және P2Z) отбасыларына бөлінді. 2014 жылы өсімдіктердегі алғашқы пуринергиялық рецептор DORN1 табылды.
Purinergic receptors, also known as purinoceptors, are a family of plasma membrane molecules that are found in almost all mammalian tissues. Within the field of purinergic signalling, these receptors have been implicated in learning and memory, locomotor and feeding behavior, and sleep. More specifically, they are involved in several cellular functions, including proliferation and migration of neural stem cells, vascular reactivity, apoptosis and cytokine secretion. These functions have not been well characterized and the effect of the extracellular microenvironment on their function is also poorly understood. The term purinergic receptor was originally introduced to illustrate specific classes of membrane receptors that mediate relaxation of gut smooth muscle as a response to the release of ATP (P2 receptors) or adenosine (P1 receptors). P2 receptors have further been divided into five subclasses: P2X, P2Y, P2Z, P2U, and P2T. To distinguish P2 receptors further, the subclasses have been divided into families of metabotropic (P2Y, P2U, and P2T) and ionotropic receptors (P2X and P2Z). In 2014, the first purinergic receptor in plants, DORN1, was discovered.
P2X рецепторлары
P2X рецепторлары лигандпен жабық иондық арналар, ал P1 және P2Y рецепторлары G белокпен жұпталған рецепторлар болып табылады. Бұл лигандпен жабылатын иондық арналар никотиндiк және ионотроптық глутамат рецепторларына ұқсас, қоздырғыштық постсинаптикалық жауаптарды араласқанға жауапты селективті емес катиондық арналар болып табылады. P2X рецепторлары жалпыға белгілі лиганд қақпалы иондық арналардың қалған бөлігінен ерекшеленеді, өйткені осы арналардың генетикалық кодтауы арналар ішінде тек екі трансмембраналық доменнің бар екендігін көрсетеді. Сонымен қатар, бұл рецепторлар орталық жүйке жүйесіндегі нейрондар, глиальды және тамырлық жасушалар арасындағы функционалдық белсенділікті интеграциялауға қатысады, осылайша даму, нейродегенерация, қабыну және қатерлі ісік кезінде жүйке белсенділігінің әсерін аралас етеді.
P2Y және P1 рецепторлары
Бұл екі метаботроптық рецептор да белгілі бір активаторларға реактивтілігімен ерекшеленеді. P1 рецепторларын көбінесе аденозин, ал P2Y рецепторларын көбірек АТФ белсендіреді. P1 және P2Y рецепторлары мида, жүректе, бүйректерде және майлы тіндерде кең таралған. Ксантиндар (мысалы, кофеин) аденозин рецепторларын нақты бұғаттап, адамның мінез-құлқын ынталандыруға әсер етеді.
Ингибиторлар
Пуринергиялық рецепторлардың ингибиторларына клопидогрел, прасугрел және тиклопидин, сондай- ақ тикагрелор жатады. Бұлардың барлығы P2Y12 рецепторларын бұзатын тромбоциттерге қарсы препараттар.
Созылмалы ауырсынуға әсері
P2 рецепторларының селективті антагонисттерін қолданудан алынған деректер АТФ- ның зиянды тітіркендіргіштерге ұшырағаннан кейін созылмалы ауырсыну күйін бастау және ұстап тұру қабілетін растайтын дәлелдерді ұсынды. АТФ проноцицептивті нейротрансмиттер ретінде жұмыс істейді деп есептеледі, ол белгілі бір P2X және P2Y рецепторларына жүйелі түрде әсер етеді, олар ақыр соңында (жағымсыз тітіркендіргіштерге жауап ретінде) нейрондық қоздырғыштың жоғары күйін бастау және ұстап тұру үшін қызмет етеді. Пуринергиялық рецепторлардың созылмалы ауырсынуға әсері туралы соңғы білімдер жеке P2 рецепторларының кіші типтерін мақсат еткен дәрі-дәрмекті табуға мүмкіндік береді. Кейбір P2 рецепторларын іріктейтін қосылыстар клиникалық зерттеулер кезінде пайдалы болып көрінгенмен, P2 рецепторларының анагонисттерінің ауырсынуды емдеуге әлеуетті тиімділігін түсіну үшін қосымша зерттеулер қажет. Соңғы зерттеулер нейропатиялық ауырсыну мен қабынушылық ауырсынуда, әсіресе P2X4 және P2X7 рецепторларында микроклиалдық P2X рецепторларының рөлін анықтады.
Цитотоксикалық ойыққа әсері
Пуринергиялық рецепторлардың цитотоксикалық едемді және ми инфаркттерін емдеуде рөлі бар деп болжанады. Пуринергиялық лиганд 2 метилтиоладенозин 5'- дифосфат (2 MeSADP) - агонист және пуринергиялық рецептордың 1- типті изоформасына (P2Y1R) жоғары артықшылықты емдеу цитотоксикалық отектің салдарынан пайда болған ишемиялық зақымдануларды азайтуға елеулі ықпал ететінін анықтады. Фармакологиялық зерттеулер 2MeSADP қорғанысын астроциттердің митохондриялық метаболизмін күшейту арқылы, инозитол трифосфатына тәуелді кальцийдің босауы арқылы бақылайтынын көрсетті. АТФ деңгейі мен цитотоксикалық ойық арасындағы байланысты көрсететін дәлелдер бар, мұнда АТФ деңгейінің төмен болуы цитотоксикалық ойық ауруының жиілеуімен байланысты. Митохондриялар астроциттердің энергиясын метаболизмде маңызды рөл атқарады деп есептеледі. Митохондриялар арқылы АТФ-ның көзіне көшу арқылы ми ми миындағы жарақаттарға ұқсас "қорғау" әсері болуы мүмкін.
Диабетке әсері
Диабетпен байланысты қан тамырлары асқынуларына пуринергиялық рецепторлардың қатысы бар, себебі адам фибробластарындағы АТФ арқылы жүргізілетін реакцияларға жоғары глюкоза концентрациясының әсері.