Кіріспе
Клямидомонас (Chlamydomonas) – шамамен 150 түрінен тұратын жасыл балдырлар туысы, олар бір жасушалы қамшылы организмдер. Олар тұрақсыз суда және ылғалды топырақта, тұщы суда, теңіз суында және тіпті қарда «қар балдырлары» ретінде кездеседі. Кламидомонас молекулалық биологияда, әсіресе қамшының қозғалысы, хлоропласттардың динамикасы, биогенезі және генетикасы зерттеулерінде модельдік организм ретінде қолданылады. Кламидомонастың ерекше қасиеттерінің бірі – оның құрамында жарықпен тікелей белсендірілетін иондық каналдар (каналродопсин) бар. Кламидомонастың кейбір реттеу жүйелері гимноспермдердегі олардың гомологтарына қарағанда күрделірек, эволюциялық жақын реттеуші ақуыздар үлкен және қосымша домендерді қамтиды. Молекулалық филогенездік зерттеулер көрсеткендей, морфологиялық деректерге сүйене отырып анықталған дәстүрлі Кламидомонас туысы Volvocales ішінде полифилетикалық болып табылады. Көптеген түрлер кейін қайта жіктелді (мысалы, Oogamochlamys, Lobochlamys), ал көптеген басқа «Chlamydomonas» s. l. туыстары әлі де жіктелуді күтіп тұр.
Chlamydomonas (,/k//l//æ//m//ɪ/'/d//ɒ//m//ə//n//ə//s//, // //d//ə/'/m//oʊ// / KLAMihDOMənəs, dəMOH ) is a genus of green algae consisting of about 150 species of unicellular flagellates, found in stagnant water and on damp soil, in freshwater, seawater, and even in snow as "snow algae". Chlamydomonas is used as a model organism for molecular biology, especially studies of flagellar motility and chloroplast dynamics, biogenesis, and genetics. One of the many striking features of Chlamydomonas is that it contains ion channels (channelrhodopsins) that are directly activated by light. Some regulatory systems of Chlamydomonas are more complex than their homologs in Gymnosperms, with evolutionarily related regulatory proteins being larger and containing additional domains. Molecular phylogeny studies indicated that the traditional genus Chlamydomonas as defined using morphological data, was polyphyletic within Volvocales. Many species were subsequently reclassified (e. g., Oogamochlamys, Lobochlamys), and many other "Chlamydomonas" s. l. lineages are still to be reclassified.
Этимология
Хламидомонас атауы грек тіліндегі "chlamys" – жамылғы немесе плащ, және "monas" – жалғыз деген сөздерден шыққан, қазіргі кезде біржасушалы қамшылылар үшін қолданылады. Бұл туыстың ерекше белгісі – екі алдыңғы қамшысы, олардың әрқайсысы бірдей ұзын. Жасұнықтардың қамшы микротубулаларын жасуша бөлшектеп, егер зақымдалса, екіншісінің микротубулаларын қайта құру үшін қосалқы материалмен қамтамасыз ете алады. Жасуша қабырғасы целлюлозаның орнына гликопротеин мен целлюлоза емес полисахаридтерден тұрады. Екі алдыңғы жағында толқынмен қозғалатын қамшылары бар. Әрбір қамшы цитоплазманың алдыңғы папиллярлы немесе папиллярсыз аймағындағы базальдық түйіршіктен басталады. Әрбір қамшы құрауыш талшықтарының 9+2 типті орналасуын көрсетеді. Қысылғыш вакуольдер қамшы табандарының жанында орналасқан. Айқын кесе немесе тостаған тәрізді хлоропласт бар. Хлоропласт фотосинтездік тилакоидтардың өзгермелі санынан тұратын жолақтарды қамтиды, олар грана тәрізді құрылымдарға ұйымдастырылмаған. Ядро кесе тәрізді хлоропластқа енген, онда фотосинтез өнімдерінен крахмал түзілетін бір үлкен пиреноид бар. Крахмал қабығы бар пиреноид хлоропласттың артқы жағында орналасқан. Хлоропласттың алдыңғы бөлігінде көзшесі бар. Ол екі немесе үш, көбінесе параллель, сызықтық орналасқан май тамшыларынан тұрады.
Экология
Хламидомонас тұщы суда немесе ылғалды топырақта кеңінен таралған. Оның жыныстық көбеюі изогамия, анизогамия немесе оогамия арқылы жүзеге асырылады.
Тамақ
Көптеген түрлер міндетті фототрофтар болып табылады, бірақ C. reinhardtii және C. dysostosis факультативті гетеротрофтар, олар ацетат көміртек көзі ретінде болғанда қараңғыда өсе алады.
Қолданылуы
Кейбір хламидомоналар жеуге болады.