Кіріспе
1921 жылы Сикх Гурдуарасы Жаннам Астандағы қырғын (қазіргі Пәкістан) 1921 жылы 20 ақпанда Нанкана Сахиб Гурдуарасында Нанкана қырғын (сака Нанкана Сахиб деп те аталады). Сол кезде Британдық Үндістанның Пәнжаб провинциясының бөлігі, бірақ қазіргі Пәкістан. Удасидің күзетшісі Нараян Дас пен оның жалдамалы жасағы 140-260 сикхті өлтірді, оның ішінде балалар да болды. Бұл оның реформашыл Акали қозғалысының мүшелерімен болған қақтығыстың есесі болды. Бұл оқиға сикхтер тарихының маңызды бөлігі болып табылады. Саяси мән-мағынасы жағынан бұл оқиға 1919 жылы сәуірде болған Жаллианвалабагтағы қазалы оқиғадан кейін ғана орын алады. Сага жиырмасыншы ғасырдың басында сикхтер бастаған Гурдвара реформасы қозғалысының өзегін құрайды.
The Nankana massacre (also known as Saka Nankana Sahib) in Nankana Sahib gurdwara on 20 February 1921, at that time a part of the Punjab Province of British India, but today in modern day Pakistan. Between 140 and 260 Sikhs were killed, including children, by the Udasi Custodian Narayan Das and his mercenaries, in retaliation for a confrontation between him and members of the reformist Akali movement who accused him of both corruption and sexual impropriety. The event constitutes an important part of Sikh history. In political significance, it comes next only to the Jallianwala Bagh massacre of April 1919. The saga constitutes the core of the Gurdwara Reform Movement started by the Sikhs in the early twentieth century.
Өмірбаян
Қаза болған кезде сикхтер арасында дәстүрлі мұрагерлік қамқоршылар гурдвараларды демократиялық жолмен сайланған комитеттерге тапсыру туралы талап күшейе түсті. Осы қозғалыстың бір бөлігі ретінде Широмани комитеті 1921 жылы 3 наурызда Махантпен кездесуді шешті. Алайда Комитет өзінің жеке ақпараты бойынша Махант сикх басшыларын Нанакана сахибке шақырып, жалдамалы қоқан-лоқышылар арқылы өлтіруді жоспарлап отырғанын біледі. Бұл Картар Сингх Джаббарды және басқаларды қатты ашуландырды. 1921 жылы 16 ақпанда Сикх басшыларының кездесуі Гурдвара Хара Саудада өткізілді. Санат жаттап барып, Гурдуараны басқарып отырады. Сикх басшылары 1921 жылы 20 ақпанда Маханттың Лахорға бара жатқанын біледі. Қартар Сингх Жаббар мен Лакман Сингх Дхаровали ағалар 20 ақпанда Нанакана Сахибке жоталарын алып баруды шешті.
Бейбіт халса жүріп жатыр
Бірге жиналған жаттар Хукманнаманы алып, сол күні түнгі сағат 10-да Гурдвараға жолға шықты. Жолда тағы 50 сикх шахиди жатта қосылып, олардың жалпы саны 200-ге дейін өсті. Чандеркотт-Жалда Джатедар Лакхман Сингх Картар Сингх Джаббер мен оның жатасын күтуге шешім қабылдады. Олар біраз уақыт күтті, бірақ ақыры, Джатедар Даровали Нанкана Сахибке қарай жүріс жоспарын тоқтатуға шешім қабылдады. Бірақ дәл осы сәтте Жатедар Техал Сингх алға шығып, шейхті жатаға "намаз оқылып, Гуруның сөзімен іс-қимыл жоспары шешілген соң, енді алға жылжу керек" деп, алға жылжудан бір сәт те қалжыңдамауға шақырды. Сонымен қатар, "барлық мүшелер тіпті аса қатал жағдайларға кезіккенде де, сабырлы болулары керек" деген кеңес берілді. Осыдан кейін Жатедар Техал Сингх "Шахиди Джата" жорығының жоғарғы қолбасшысын қабылдады және Нанканаға қарай жорығын жалғастырды. Амрит-Велаға таяу шақта шахиди жатасы Нанкана Сахиб маңындағы темір жол өткелін басып алды. Кейбір жатталар Даршани Деориге қарай жүгіріп барып, Гурдавараны басып алу үшін, бірақ дәл осы сәтте, Широмани комитетінің соңғы шешімін Широмани комитетіне тапсырып, Гурдавараны басып алу үшін әрекет етуді кейінге қалдыруды ұсынған Чадхури Пол Сингх Ляльпури пайда болды. Бауырлас Пауыл Синг бұл ақпаратты жеткізген соң, Джатедар Лакхман Сингті белінен ұстап, одан әрі қозғалмауға көндірді. Тағы бір рет, Джатедар Техал Сингх бастамашылықты қолға алып, Чадхури Пол Сингхті Джатедар Лакхман Сингхтің тұлғасынан күшпен алып тастады, ол тағы бір рет шейхті жатаға салтанатты іс-әрекетке дайын болуды талап етті. Ол тағы да сөз сөйледі: "Халса, қазір тоқтап қалудың емес, іс-қимылдың уақыты келді. Біз мұнда Гуруның сөзімен шейіт болу үшін келдік. Бұл сикхтер үшін соңғы кезде өз уәдесінен бас тартуға жат нәрсе". Осыны айтып Техал Сингх жаттармен бірге Гурдвараға қарай жүрді. Лакхман Сингх және басқалар одан қайта-қайта жеңілдеуді өтінді, бірақ Техал Сингх өзінің Ардасына берілді.
Қазалау
Жатхедәр Техал Сингхтің сөзінен жігерленіп, бүкіл шаһиди жатасы оның соңынан ілесіп кетті. Осы кезде тағы бір атпен хабаршы, Бхаи Рам Сингх келді. Ол Джатедар Техал Сингх пен Джатаны кері қайтуға көндіруге тырысты. Көп ұзамай джаттар Гурдвараның Даршни Деохриға кірді де, оның басты есігін ішінен жапты. Бауырластардың кейбіреулері "Пракаш астананың" ішінде, ал басқалары "Баран дар" сахнасында отырды. Лакхман Сингх Даровали ағамыз Гурудың абытасына отырды. Махат Нараян Дас жағдайды "Шахиди Джатаның" "Джайкара" (жеңіс ұраны) арқылы білді. Алғашында ол ойын бітті деп ойлап, қатты шошып кетті, бірақ көп ұзамай ол қалпына келді және жалдамалыларына Джаттадағы барлық адамды өлтіруді бұйырды. Олар Гурдуара залында орналасқан Сангатқа оқ атқан. Шри Гуру Грант Сахибке бірнеше оқ тиді. Жалға алынған қоқан-лоқышылар семсер, найза, балта және басқа да қатерлі қарулармен қаруланып, Гурдвараның ішіндегі бейбіт сикхтерді аяусыз қырып-жойды. Өлгендер мен өлім аузында жатқан Сингхтар бұған дейін жиналған бүршіктер үйірмесінің алдына сүйреліп әкелінді. Полиция мен жергілікті сикхтер келген кезде өлген ер адамдардың бәрі отқа өртенген еді.
Жауап
Атыс салдарынан жараланған Лакхман Сингх Даровали ағайынды жаңғаққа байлап, тірідей өртеп жіберді. Бұл хабар кең тараған соң Пунджабтың барлық аймағынан сикхтер Нанкана Сахипке қарай аттанды. Ертеңіне 2200 шайқасшы қаруланған Қатар ханды алып келді. Тағы да қиындықтар тууынан қорқып, Лахор комиссары мырза Нанкана Сахибтің кілттерін Широмани комитетіне тапсырды және Махант Нараян Дас пен оның пуштун жалдамалыларын тұтқындап, оларды кісі өлтірген деп айыптады, бірақ тек Дас пен кейбір жалдамалылар өлім жазасына кесілді.
Өлім-жітім статистикасы
Ресми түрде 86 сикх қаза тапты.
Мұра
Жыл сайын 20 ақпанда осы Шахиди Астанында, Гуру Грант Сахибтің оқ белгілері бар сарупасы Диванға (жиналысқа) кешкі сағат 14.00-ден 16.00-ге дейін алып келинді.