Кіріспе
Сари Нүсейбе (سري نسيبة) (1949 жылы туған) – палестиналық философия профессоры және Иерусалимдегі Әл-Қудс университетінің бұрынғы президенті. 2002 жылдың желтоқсанына дейін ол сол қаладағы Палестина Ұлттық Азаттық Ұйымының өкілі болды. 2008 жылы ашық онлайн дауыс беруде Нүсейбе Prospect Magazine (Ұлыбритания) және Foreign Policy (АҚШ) журналдарының «Ең ықпалды 100 зиялы» тізімінде әлемдегі 24-ші ең ықпалды зиялы деп танылды.
Sari Nusseibeh (سري نسيبة) (born in 1949) is a Palestinian professor of philosophy and former president of the Al Quds University in Jerusalem. Until December 2002, he was the representative of the Palestinian National Authority in that city. In 2008, in an open online poll, Nusseibeh was voted the 24th most influential intellectual in the world on the list of Top 100 Public Intellectuals by Prospect Magazine (UK) and Foreign Policy (United States).
Отбасылық негіздер
Нүсейбехтер Иерусалимде 1300 жылдан бері өмір сүретінін мақтан тұтады, олар Убайда ибн Самиттен тараған, ол Ғәрбияның Бану Хазрадж тайпасының әйел жауынгері, Нүсейба бинт Каабтың інісі және ертедегі Исламның 14 тайпасының төрт әйел басшысының бірі. 638 жылы Иерусалимді жаулап алғаннан кейін Убадия, Омар ибн әл-Хаттабтың серігі, қаланың бірінші мұсылман бас судьясы болып тағайындалды және оған Голгофаның қасиетті тасын таза ұстау міндеті жүктелді. Асыл тегіне қарамастан, барлық ұлы отбасылардың тамыры қарақшылықта деген сенімге сәйкес, отбасы дәстүрі олардың ұрпақтары ұзақ жылдар бойы ұрылар арқылы да жалғасқандығы туралы аңызды жеткізеді. Отбасылық дәстүрге сәйкес, олар Османдық кезеңге дейін Киелі қабір шіркеуінің кілттеріне эксклюзивті құқыққа ие болды, сол кезде Джудех отбасы иелікті бөлісуге рұхсат алды. Бүгінгі күнге дейін Нүсейбехтер отбасы сенімділер саналады және Джудех руының өкілінен кілттерді алғаннан кейін, Нүсейбехтер оларды күн шығысымен бірге Киелі қабір шіркеуінің қараушысына тапсырады делінеді. Моше Әміров Нүсейбехтің отбасының кілттерге ие екендігі туралы сұраққа жоқ деп жауап бергенде былай деді: «Жоқ, енді мұның қажеті жоқ. Иса онда жоқ». Нүсейбехтің әкесі үш палестиналық атақты отбасыға – ғылымымен танымал Шихабилерге, күшті әл-Хусейни отбасының Дарвишіне және Нашашибилерге үйленді, сондықтан Нүсейбехтің сөздерімен айтқанда: «бірнеше жылдың ішінде [ ] төрт ежелгі Иерусалим отбасын біріктіре алды, олардың екеуі қатал қарсыластар болды».
Өмірбаян
Нүсейбе Сирияның Дамаск қаласында саясаткер Анвар Нүсейбеңнің ұлы болып дүниеге келді. Анвар Нүсейбе палестиналық және (1948 жылдан кейін) палестина-иорданиялық саясат пен дипломатияда көрнекті мемлекет қайраткері болатын. Оның анасы, Нужа әл-Ғусәйн, палестиналық саяси лидер Яқуб әл-Ғусәйіннің қызы, Рамледе бай жер иелері аристократтарының отбасында туған. Анасы 1948 жылы соғыстан қашу үшін Палестинаны тастап кеткен, ал әкесі 1947-1948 жылдардағы Палестинадағы Азамат соғысына қатысқанда жараланып, аяғынан айырылған. Бірнеше жылдан кейін олар Қайырға көшіп, онда әкесі тұтқындағы Бірінші Палестина үкіметін құруға қатысты. Иерусалимге оралғаннан кейін ол "Ешкімнің жерінен" бірнеше жүз метр қашықтықта тұрды. Амос Оздың өмірбаяндық естеліктерін оқығанда, олардың балалық шақтағы тәжірибелерінің қаншалықты ерекше екеніне таң қалды. Олардың отбасы Қарамедегі егістік жерлерге ие болды, ол жазғы демалыста трактормен жұмыс істеп көмектесетін. Бұл жер палестиналықтар есінде "Палестиналық Сталинградтың қантөгісі" ретінде сақталды. Израильдің Алты күндік соғыста Батыс жағалауды басып алған кезде, ізраилдік әскерлер Иерусалимдегі отбасылық үйді тонап, барлық мұралық заттарын алып кетті, бірақ отбасылық көлігі кейін қайтарылды. Бірнеше айдан кейін оккупациялық билік Иордан аңғарындағы 200 акрлық отбасылық поместьесін тартып алды. 1967 жылдың күзінде Нүсейбе Оксфордтағы Крайст-Черч колледжінде философияны оқыды. Онде ол Авишай Марғалитпен, сондай-ақ сол кездегі жалғыз палестиналық студент Ахмад Валидимен, атақты ғалым Валид Халидидің ұлымен дос болып кетті. Бұл кезең студенттік революциялық қозғалыстармен ерекшеленді, және Ахмад оны Монти Пайтонның "Брайанның өмірі" романында пародиленіп көрсетілген палестиналық саяси фракциялардың күрделілігімен таныстырды. Ол Иерусалимдегі жазғы демалыстарын өткізіп, 1968 жылы иврит тілін оқыды, Хазорея кибуцында жұмыс істеді, ал келесі жылы австралиялық христиан фундаменталисі Майкл Роханның Аль-Ақса мешітін өртеу әрекетінен туған өртті сөндіруге көмектесті. Рохан Саладиннің 1000 жылдық Алеппо мінберіне от қоюға тырысқан. Оксфордта Нүсейбе британдық философ Дж. Л. Остиннің қызы Люси Остинмен танысты, ол кейін МЕНД үкіметтік емес ұйымын құрды. Олар 1973 жылдың соңында Иерусалимнің Бас муфтиі, шейх Саад әл-Дин Джалал әл-Алами арқылы үйленді, және олардың некелерінен төрт бала дүниеге келді: үш ұл – Джамал, Абсал, Бурақ, және бір қыз – Нужа. Оксфордта оқып жүргенде Сари Людвиг Витгенштейн енгізген және Остин дамытқан тілдік философияға қызығушылық танытты. Оксфордтағы білімін аяқтағаннан кейін ол Лондондағы Варбург институтында бір жыл оқыды, Абдулхамид Сабраның лекциясын тыңдағаннан кейін, ол Мутазилиттік логиканың алғашқы ислам мектебін зерттеуге қызығушылық танытты. Абу-Дабиде қысқа ғана жұмыс істегеннен кейін, Нүсейбе 1974 жылдың күзінен бастап Гарвард университетінде Ислам философиясы тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады және 1978 жылы Ph.D. дәрежесін алды. 1978 жылы ол Батыс жағалауға оралып, Бирзейт университетінде сабақ берді (ол университет 1988-1990 жылдары Бірінші интифада кезінде жабылғанға дейін философия профессоры болып қызмет етті). Сонымен қатар, ол Иерусалимдегі Еврей университетінде ислам философиясы пәнінен сабақ берді. 1980 жылдардың басында ол Бирзейттегі мұғалімдер одағын ұйымдастыруға көмектесті және үш рет профессорлық-оқытушылар одағының президенті болып сайланды. Нүсейбе сондай-ақ Батыс жағалаудағы білім беру саласының қызметкерлерінің федерациясын құрушылардың бірі.
Саяси белсенділік
Сари Нусейбе ұзақ жылдар бойы палестиналықтардың орташа көзқарастағы өкілі ретінде қарастырылып келді. 1987 жылдың шілдесінде Нусейбе мен Фейсал Хусейни Израильдің Ликуд партиясының мүшесі Моше Амировпен кездесті, бұл Израильдің оңшылдарының өкілімен кездесетін алғашқы танымал палестиналықтардың бірі болды. Амиров сол кездегі премьер-министр Ицхак Шамирға жақын топ үшін ПОО мен ФАТХ-пен тарихи келісім жасау мүмкіндігін зерттеп көрді. Израиль мемлекетімен қатарға функционалды палестиналық мемлекет құруға жылдар бойы жұмыс істегеннен кейін, 2011 жылы Нусейбе екі мемлекеттік шешімді "фантазия" деп сипаттады. "Палестина мемлекетінің құны қанша?" (Harvard University Press, 2011) кітабында ол Израильдің барлық аумақтарды аннексиялауын және палестиналықтардың "екінші дәрежелі азаматтар" мәртебесіне ие болуын, "саяси емес, тек азаматтық құқықтармен" қамтамасыз етуді көздейтін бір мемлекеттік "ой экспериментіне" шақырды, онда "еврейлер елді басқара алады, ал арабтар онда өмір сүре алады". Бұл нақты ұсыныс "әділетсіз" деп сынға ұшырады. Осы кезеңде Нусейбе біржарық мемлекеттік шешімнің әртүрлі нұсқаларына, мысалы, екіұлтты мемлекетке қадамдар жасау туралы айтып келді.
Бірінші интифада
Нүсейбе бірінші интифада кезінде маңызды көшбасшы болды, Палестина принциптері декларациясын жазды және Батыс жағалаудағы ФАТХ қозғалысын нығайту жөнінде жұмыс істеді; Нүсейбе бірінші интифадада жарияланған "ішкі" палестиналықтардың тәуелсіздік декларациясын жасауға көмектесті, сондай-ақ болашақ палестиналық басқарудың бастапқы инфрақұрылымы ретінде құрылған 200 саяси комитет пен 28 техникалық комитет құруға атсалысты.
Бірінші шығанақ соғысы
Тель-Авивке "Скад" зымырандары шарылғаннан кейін Нусейбе Израильдің "Peace Now" ұйымымен бірлесіп, соғыста бейбіт азаматтардың қаза табуын айыптау үшін ортақ жол іздесті. Бірақ ол 1991 жылдың 29 қаңтарында тұтқындалып, әкімшілік қамауға алынды, бұл оны Ирактың тыңшысы деп айыптаумен тең болды. Бұл тұтқындау британдық және американдық шенеуніктер тарапынан сұраққа тартылды, ал АҚШ үкіметі оны айыптауды талап етті, әйтпесе тұтқындау саяси мақсатта жасалған деген күдік туар еді. Ол Amnesty International ұйымы тарапынан саналы түрде ұсталған адам ретінде мойындалды және Питер Строусон, Исайя Берлин және Х. Л. А. Харт сияқты ғалымдар "The Times" газетіне наразылық хаттарын жазды. Кейбір израильдіктер бұл қадамның мақсаты – Нусейбехтің халықаралық қауымдастықтағы беделін түсіру екенін айтты.
2000 жылдан бері жүргізілген бейбіт бастамалар мен іс-шаралар
Нүсейбе Осло бейбіт процесінің көп бөлігінде саяси белсенділік танытпады, бірақ 2001 жылы Иерусалимдегі ПЛО өкілі болып тағайындалды. Осы кезеңде Нүсейбе палестиналықтардың Батыс жағалау мен Газа секторында Палестина мемлекеті құру үшін қайта оралу құқығынан бас тартуын қатысты ұсынды. Көптеген палестиналық ұйымдар оның осы мәселедегі пікірін қатты айыптады. Нүсейбе 2002 жылғы қаңтарда интифаданың әскериленуін сынап, қанаушылық шабуылдардан бас тартуға және Палестинаны демилитаризацияланған мемлекет ретінде құруға шақырды: «Палестина мемлекеті демилитаризацияланған болуы керек – себебі бұл Израильдің талабы емес, біздің мүддемізге сай». Израильдің жоғары лауазымды бірнеше өкілдері, мысалы, Узи Ландау бұл ұсынысты алдау деп бағалады. 2002 жылы Сари Нүсейбе және бұрынғы Шин-Бет директоры Ами Аялон «Халық дауысы» атты ізраилдық-палестиналық азаматтық бастаманы жариялады, ол Израиль мен палестиналықтар арасындағы бейбітшілікке жету процесін ілгерілетуге, сондай-ақ Израильдің 1967 жылғы шекараларында негізделген палестиналық мемлекет құруға және палестиналықтардың қайта оралу құқығы бойынша келісімге шақырған бейбіт келісім жобасын қамтиды. «Халық дауысы» бастамасы 2003 жылғы 25 маусымда ресми түрде іске қосылды. 2002 жылы Ясир Арафат Нүсейбеді Шығыс Иерусалимдегі ПЛО өкілі етіп тағайындады, ол Фейсал Хусейнидің күрт қайтысынан кейін бұл лауазымды иеленді.
Қауымдастықтар
Нүсейбе – Палестиналық консультациялық тобының басшысы және негізін қалаушы, сондай-ақ бірнеше палестиналық институттардың негізін қалаушысы және мүшесі, олардың ішінде Иерусалимдегі Науқастарға көмек қорының достар қоғамы, Батыс жағалаудағы білім беру саласы қызметкерлерінің федерациясы, Араб қоғамдық істер кеңесі, "Темір қолға қарсы" комитеті және Иерусалим Араб кеңесі бар. Ол сонымен қатар Брандейс университетінің Халықаралық этика, әділет және қоғамдық өмір орталығының кеңесшілер кеңесіне кіреді. Халықаралық деңгейде Нүсейбе МакГилл Таяу Шығыс бағдарламасының Атқару және Басқару комитеттерінің мүшесі. 2007 жылдың қараша айында "Бір кезде бір ел: Палестиналық өмір" кітабы жарық көргеннен кейін, ол Монреальге (Канада) барып, ММЭП және оның бейбітшілікке қатысты көзқарастары туралы лекция оқыды.