Кіріспе

Аркуйль қоғамы - 1806 және 1822 жылдар аралығында жазғы демалыс күндері Клауд Луи Бертоле мен Пьер Симон Лапластың Аркуйльдегі, Парижден оңтүстікке қарай 3 миль жердегі ауылдағы, ел үйлерінде жиналатын француз ғалымдарының тобы.

Тамырлар

Аркуэль қоғамының белсенді дамуының тамыры Наполеон Бонапарттың жалпы ғылымдарға, әсіресе артиллерия офицері ретінде математикаға ерекше көңіл бөлгенімен байланысты. Лаплас Бонапарттың әскери училищенің соңғы сарапшысы болды (1785 жылдың қыркүйегі), мұнда оның профессоры Гаспар Монге оны математиканың екі жылдық курсын бір жылда аяқтауға шақырды. Наполеон Бертолетті Италиядағы жорығы кезінде таныстырды, Бертоле мен Монге француз директориясы жіберген комиссияның құрамында болған кезде, итальяндық өнер қазыналарын, қолжазбаларды және ғылыми құжаттарды Парижге таңдап алып, жөнелту үшін. Лаплас, Бертоле мен Монж Наполеонның 1797 жылы Лазар Карноның орны бос қалған кезде Франция институтының бірінші сыныбына (тиісті ғылымдарды басқаратын сынып) сайлануына ықпал етті. Наполеон оларды өз кезегінде Мысырға (1798 - 1799) шақырып, Бертолетке "Институт д'Египет" құрайтын ғалымдарды жалдауды тапсырды. Бертолеттің Каирдегі Кассим Бей сарайындағы институттың практикалық орнатылуына тиімді басшылық жасағаны Бонапартпен достықты Аркуэль қоғамының қамқорлығында өзінің құндылығын дәлелдеген жолмен нығайтты. Бертоле 1807 жылы Аркуйедегі зерттеу нысандарын құру оған өзі төлей алмайтындай шығын әкелген деген қорытындыға келгенде, Лаплас пен Монге ескерткен Наполеон оған бірден 150.000 франк қарыз берді. "Исститут д'Египет" бейресмилігі Аркуйеде жалғасын тапты, онда Бертоле өзінің египеттік сәнді студиясынан "Description de l'Egypte (1809) " басылымын басқарды (ref: Crosland, 1967).

Бонапарттың заманындағы ғылым

Химияның жаңа ғылымының сандық қолданылуы мемлекет экономикасы үшін маңызды маңызға ие болды. Мысалы, қызылша қантының пайдаланылуы ағылшын саудасына бойкот жасау мақсатында жасалды. Франц Ашардың қант қызылшасы туралы хатының жариялануынан бастап Annales de chimie et de physique (Брюссель: Ван Монс, 1799) және институттың бірінші сыныбының сессиясында (1800 жылдың 25 маусымы) Наполеонға үлгі ұсынудан бастап 1812 жылы Жюль Пол Бенджамин Делессерттің алғашқы тиімді өндірісіне дейін бұл тақырып Францияда ғылыми басымдықтардың бірі болды (сонымен қатар қараңыз: Жүсіп Пруст жүзімдік қант туралы). Тулузада үйде өсірілген индиго өсімдікінен (водадан басқа) бояуды өнеркәсіптік өндіру "Институт д'Египет" -тен тікелей мұра болды. Математикалық аспаптар Наполеонның ерекше сүйіктілері болды және Чаптальдің бастамасымен өткізілген өнеркәсіптік жәрмеңкелерде медальдармен марапатталды. Аркуэль қоғамының мүшелері осындай жағдайларда төреші болуға жиі шақырылатын. 1806 жылы сериядағы үшінші көрмеге шамамен 1400 адам қатысты, 1801 жылы 220 адам болды. Кристоф Оберкампф пен оның немере інісі Сэмюэл Видмердің блокпен баспа орнына роликпен баспаға бейімделген тоқыма баспасына ерекше назар аударылды. Бұл өндірістік процесс Бертоледің хлормен (эу де джевел) ағартуын және жаңа бояу әдістерін қолдануды (Самуэль Видмердің қатты жасыл бояуды ойлап табуы) біріктірді. 1806 жылы Оберкампф фабрикасы ағылшын импортына тиімді балама ретінде минутына 7,5 метр жылдамдықпен маталар басып шығарды. Лаплас пен Монгеге сонымен қатар Роберт Фултонның Францияда субсидияланған "Наутилус" эксперименттерін (1800) қадағалау тапсырылды. Вольтаның 1801 жылы Парижге сапарынан кейін Вольталық үйіндіде маңызды жұмыс жүргізілді, оған Аркуэль шеңбері кірді, Бонапарт қамқорлығымен Пол Эрман, Хамфри Дэви, Гей Люсак және Луи Жак Тенард марапатталды. Көптеген Аркуэль ғалымдарының үй базасы болған Эколь Политехникадағы білім беруде жалпы ғылыми жұмыс бірінші кезекте маңызды болды. Темір мен болат сапасын арттыру, "Ecole des Mines" бас инженері ретінде иридийді ашудың бастауышы Collet Descotils және ең бастысы оқ-дәрі әзірлеу бірінші кезектегі әскери маңызы бар болды. Француздардың жарылғыш заттардағы тәжірибесі одақтастармен жақсы бағаланды, кейін олар жалпы білімді жаңарту үшін Парижге Йонс Якоб Берзелиусті жіберді. 1819 жылы ол екі ай бойы Бертолеттің қонағы ретінде Аркуэльдегі зертханада тәжірибе жүргізді, бірақ ең бастысы Пьер Дулонның жаңа жарылғыш зат туралы естеліктері (азот трихлориді) 1817 жылы "Mémoires de Physique et de Chimie de la Société d'Arcueil" жинағында пайда болды (Андре Мари Ампер Дюлонның өнертабысының алдыңғы кезеңдері туралы (1811-1813) Хамфри Дэвиге айтып берді).

"Естеліктер"...

"Mémoires de Physique et de Chimie de la Société d'Arcueil" үш томдық болды: 1807, 1809 және 1817 жылдар, соңғысы Франция королі Наполеон I-нің өлімінен кейінгі саяси қиындықтарға куәлік етеді. "Мемоарлар" бірнеше маңызды жаңа идеяларды жариялады: Малус жарықтың поляризациясы туралы (1809, 1817); Гей Лусак газдардың еркін кеңеюі туралы (1807); Гумбольдт пен Гей Лусак жер бетіндегі магнетизм туралы (1807); Гей Лусактың газдар көлемін біріктіру заңы (1809); Тенард пен Биоттың арагонити мен кальцитті салыстыру туралы байқауы (диморфизмнің ең алғашқы дәлелдерінің бірі) 1809); Гей Лусак пен Тенард металл амидтерін ашу туралы (1809); Кандоль гелиотропизм туралы (1817). Сонымен қатар, жалпы баяндамаға енген, достары арасындағы айқын айнымалы сілтемелерді біріктіретін ерекше желі де маңызды болды.

Post Scriptum (жазбадан кейінгі)

Алайда Аркуэль қоғамы жас ұрпақ арқылы Либиг, Пастер, Френель, Нипсе, Дагер, Леон Фуко сияқты көптеген басқа да ғылыми білім саласындағы еңбектерді жарыққа шығара бастады.