Кіріспе

Ресейдің бұрынғы КГБ генералы Александр Васильевич Коржаков (Alexander Vasilyevich Korzhakov; 31 қаңтар 1950 жылы туған) - Ресейдің бұрынғы КГБ генералы, Борис Ельциннің жансакшысы, сенімді адамы және кеңесшісі ретінде он бір жыл қызмет етті. 1991-1996 жылдары Президент қауіпсіздік қызметінің (ПБ) басшысы, 1997-2011 жылдары Мемлекеттік Думаның депутаты, зейнетке шыққан генерал-лейтенант. Коржаков 1985 жылдан бері Ельциннің жансакшысы болды, ал 1991 жылдың 19 тамызында Ельциннің тарихи сөзі кезінде ол танктің үстінде өзінің қожайынының жанында тұрды. Қорқынышты қорғау қызметінің бастығы болған Коржаковты мемлекеттік істерге араласқаны үшін көп сынға алды. 1996 жылы премьер-министрмен билік күресінен жеңілгеннен кейін ол жұмыстан босатылды. Содан кейін ол Мемлекеттік Думаға үміткер болып, соттығынан босатылды. 1997 жылы Коржаков Ресей саясатының ең жоғарғы сатысындағы тәжірибесіне негізделген өмірбаянын жариялады. Өзінің өмірбаянында ол қауіпсіздік қызметімен бірге "елді үш жыл бойы басқарды" деп мәлімдейді.

Ерте өмір

Александр Коржаков Мәскеуде жұмысшы отбасында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін, ол конвейерде жұмыс істеді. 1969-1970 жылдары Кремль полкінде рядовой болып қызмет атқарды. 1970-1989 жылдары КГБ-ның "Жоғары партиялық және мемлекеттік лауазымды тұлғаларды қорғау" 9-бас басқармасында қызмет атқарды. КГБ қызметкері ретінде 1971 жылы Коммунистік партияның мүшесі болды, партияның бөлімшелер бюросының мүшесі және 9-шы әкімшілік үшін комсомол комитетінің мүшесі болды. 1978 жылы ол жеке қорғаныспен айналысатын КГБ бөлімшесіне ауыстырылды. 1980 жылы "Корреспонденция бойынша" Мәскеу заң институтын (Всесоюзный юридический заочный институт Московский Юридический институт, Заочный факультет) бітірген. 1981-1982 жылдары Ауғанстанда қызмет атқарғаннан кейін, 1983-1984 жылдары Бас хатшы Юрий Андроповтың жеке жансакшыларының бірі болды. 1985 жылы ол сол кездегі Мәскеудегі Коммунистік партия ұйымының басшысы Борис Ельциннің үш жеке күзетшісінің бірі болды. 1987 жылы Ельцин партиялық қызметінен босатылғанда, Коржаков достығын сақтап қалды және 1989 жылы Ельцинді қолдағаны үшін КГБ-дан зейнеткерлікке шықты. Коржаков "денсаулық пен жасына байланысты" КГБ-дан босатылды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Ельциннің жеке күзетшісі болды, алайда ресми түрде "Пластик" деп аталатын кооперативтің қауіпсіздік бастығы болып жұмыс істеді. 1989 жылы Коржаков Коммунистік партиядан кеткенін мәлімдеді, кейіннен "партиялық жарнаны төлемегені" үшін шығарылды. 1989 жылы 28 қыркүйекте Борис Ельцин көпірден құлағаннан кейін Коржаков Ельцинді қорғау үшін бұрынғы КГБ агенттерінен құралған топ құрды. 1991 жылы маусымда Ельцин РСФСР президенті болып сайланғаннан кейін Коржаков Ельциннің қауіпсіздік қызметінің бастығы болды, кейіннен Кеңес Одағы таратылған кезде Президент қауіпсіздік қызметіне айналды. Ол 1991 жылы тамыздағы төңкеріс әрекеті кезінде және 1993 жылы 4 қазанда Ресейдің Ақ үйіне шабуыл жасағанда Ельцинді қорғауға жауапты болды.

Қауіпсіздік қызметінің басшысы

Президент қауіпсіздік қызметінің басшысы болғандықтан, Коржаковты жиі мемлекеттік істерге араласып отырады деп айыптады, өйткені қызмет жоғары мемлекеттік қызметкерлердің сыбайлас жемқорлықпен айналысқаны, пара алғаны және ақшаны ысырап еткені туралы дәлелдер жинады. Ол Ельцин командасының қатал адамдарының бірі, Чечнядағы соғысты қатты қолдаған және 1996 жылы президент сайлауын өткізуге қарсы болған. 1994 жылдың желтоқсан айында Коржаков 1996 жылғы президенттік сайлауда Ельциннің ықтимал бәсекелесі болған Мәскеу мэрі Юрий Лужковтың одақтасы Владимир Гусинский бастаған Мост банкінің Мәскеу штаб-пәтеріне қарулы рейд ұйымдастырды. Рейдтен кейін көп ұзамай Лужков президент болуға үміткер болғанын жоққа шығарды. 1996 жылғы президент сайлауына дейін президент Борис Ельцин сайлау өткізуге рұқсат бере ме деген күмән туды. 1996 жылы 5 мамырда Коржаков сайлауды кейінге қалдыруға шақырды. Алайда, сайлау жоспарланғандай өтті және Ельцин 1996 жылы 16 маусымда президент сайлауының алғашқы турында 35% дауыспен бірінші орынды иеленді. Коржаковтың билігі кезінде Президенттік қауіпсіздік қызметі Кеңес Одағының ыдырауынан кейінгі жекешелендіру кезеңінде бірінші вице-премьер Анатолий Чубайсты заңсыз қаржы операцияларына қатыстыратын құжаттарды алды деп есептеледі. 1996 жылы 19 маусымда Сергей Лисовский (бай жарнама және шоу-бизнес магнаты) және Аркадий Евстафьев (бұрынғы бірінші вице-премьер-министр Анатолий Чубайстың жақын көмекшісі) Ресейдің Ақ үйінен шығып бара жатқанда, 500 мың доллар бар сөмкемен ұсталды. Лисовский мен Евстафьевті 11 сағат бойы Президент Қауіпсіздік Қызметінің тергеуінен кейін босатты. Чубайс хабарлағандай, телеарналар түнде болып жатқан жанжал туралы жаңалықтар таратып, тұтқындауларды Коржаковтың төңкеріс әрекеті ретінде көрсетті. Келесі күні, 1996 жылы 20 маусымда, Коржаковты Ельцин Чубайстың үндеуімен кенеттен жұмыстан босатты. Бір пікір бойынша, Коржаковты жұмыстан шығару президенттің ішкі тобындағы топтар арасындағы күштерді күшпен басып алуды және сайлауда "заңды түрде" жеңуді қалаған топтар арасындағы шайқастың нәтижесі болды. Басқалары оқиғаларды үш топтың арасындағы күрес аясында көрді: электр энергетикасы министрліктерінің бұрынғы басшылары, энергетикалық кешен өкілдері және қаржы ортасының өкілдері.

Өмірбаян

Өзінің өмірбаянында Борис Ельцин: Таң атқаннан кеш батқанға дейін (1997) Коржаков ресейлік саяси элитаның демократияны қалай қарастыратынын сипаттайды. Әрине, бұл кітап қатты сынға ұшырады, бірақ авторды негізгі фактілерді ойлап шығарды немесе бұрмалады деп айыптайтындар аз.

1993 жылы Парламентке шабуыл жасау

Биографияның маңызды үлесі - Кремльдегі антидемократиялық сана-сезімді сипаттау. Коржаков Ельциннің және билік елитасының демократиялық институттарға деген өте жағымсыз көзқарасын түсіндіреді. Коржаков 1993 жылдың наурыз айында Ресей парламенті президентті импичментке тартуға аз қалған кезде болған кейбір оқиғаларды баяндайды. Осы қауіпті білген Ельцин Коржаковқа импичмент жағдайында барлық депутаттарды тұтқындауға дайындық жасауды тапсырды. Коржаков бұрын жарияланбаған құжаттарға сілтеме жасап, Ельцин тіпті ғимараттан депутаттарды "түсірткілеу" үшін химиялық газдарды қолдануды жоспарлаған деп мәлімдейді. Парламентке 1993 жылдың 4 қазанында Ресей әскері шабуыл жасап, көтерілісті күшпен басады.

1996 жылғы президенттік сайлау

1996 жылғы, сондай-ақ 1993 жылғы президент сайлауына қатысты Коржаковтың айтуынша, Ельцин Кремльден кетуді ойламаған және өзінің қалуын қамтамасыз ету үшін кез келген шараларды қабылдауға дайын болған. Ельцин Коржаковтың алдында демократиялық принциптерге деген жеккөрушілігін еркін білдірді. Автордың кейбір оқиғалары Никсонның жылдары мен Уотергейтке қатысты жарияланған таспалар туралы әңгімелейді. Коржаковтың айтуынша, 1996 жылдың жазында Ельцин және оның премьер-министрі Виктор Черномырдин президенттік сайлауды тоқтатудың өте маңызды мүмкіндігін талқылады. Коржаков Кремль 1996 жылғы президент сайлауы кезінде көптеген демократиялық ережелерді бұзған деген пікірді растайтын бірнеше маңызды мәліметтерді келтіреді. Ол сондай-ақ Анатолий Чубайстың адамдары Кремльден заңсыз түрде 500 мың доллар алуға тырысқаны туралы оқиғаны толық түсіндіреді.

Ельцин отбасы

Парламент пен сот сияқты демократиялық институттар Кремль өмірінде өте шектеулі рөл атқарды және шешім қабылдау процесіне ешқандай әсер етпеді. Керісінше, Коржаковтың айтуынша, Ельциннің отбасы Ресейдегі жетекші саяси институт ретінде қалыптасады. Коржаковтың қорытындысында "Елцин шешім қабылдағанда мемлекеттің мүддесін емес, өз отбасылық кланын ойлаған". Александр Литвиненко - КГБ/ФСБ-ның бұрынғы офицері, ол 2000-шы жылдардың ортасында "Ресейді жарылқау" атты кітабында Коржаковты (Барсуковпен бірге) айыптайды: тек "ақшаға деген сұмдықтары" бірінші және ішінара екінші чечен соғысының себебі болды.

Елциннің айналасындағы адамдар

Коржаковтың айтуынша, Кремльді әртүрлі дағдыға қайшы келетін басшылар, мысалы Коржаков сияқты жеке күзетшілер басқарған. Кітапта Коржаков өзінің және ФСБ басшысы Михаил Барсуковтың, яғни Ельциннің күзетшілерінің тағы бір мүшесінің "елді үш жыл бойы басқарғанын" мойындаған. Коржаков Ельциннің айналасындағы адамдардың қызықты портретімен таныстырып отыр, олардың аз бөлігі автордан гөрі моральдық қасиеттері мен ақыл-ойы жоғары деп суреттеледі. Коржаков Елцинді қоршаған атмосфераны төзімсіз фаворитизммен қалың деп сипаттайды, бұл президент құлағына ұрысып жатқандардың арасындағы интригалар үшін құнарлы жер. Тіпті, 1990 жылдардың соңында Кремльде кісі өлтіру туралы ой да көтеріліп тұр. Кремльдегі адамдардың саяси қарсыластарын өлтіру туралы өтініштері мен уәделері кітаптың әр жерінде кездеседі. 1999 жылы Коржаков қаржы магнаты Борис Березовский оны Мәскеу мэрі Юрий Лужковты, қаржы магнаты және НТВ негізін қалаушы Владимир Гусинскийді, сондай-ақ Лужковтың одақтасы, танымал кронэр және Дума депутаты Иосиф Кобзонды өлтіруге көндіруге тырысқаны туралы айыптауларды қайталады. Коржаков сондай-ақ 1996 жылы маусымда Кремльден шығарылғаннан кейін оның Мемлекеттік Думаға сайлау науқаны кезінде саяси қарсыластары сайлауды жарамсыз ету үшін Туладағы парламенттік сайлауда оның басты қарсыласын өлтіргісі келгенін айтады.

Мұра

Коржаковты алмастырғаннан кейін Президент қауіпсіздік қызметі саяси амбициялары мен мүдделері жоқ Анатолий Кузнецовтың басшылығымен қайта ұйымдастырылды, бұл қызметтің бірегей саяси ықпалын жоғалтты. 1997 жылдың қаңтар айында Коржаков тәуелсіз кандидат ретінде 10 басқа кандидаттың үстінен сайлауда 26,86 пайыз дауыспен жеңіске жетті. Мемлекеттік Думада ол тез арада қорғаныс комитетінің мүшесі болды. Сол жылы режиссер Виктор Сергеевтің "Шизофрения" көркемдік кинофильміне кеңесші болып жұмыс істеді. 2000 жылдың қаңтар айында Коржаков Отанымнан - Бүкіл Ресейден депутат болды. Бүгінде ол "Біріккен Ресей" партиясының мүшесі.