Кіріспе

Сергей Прокофьевтің "Здравица" кантатасы, оп. 85, Сергей Прокофьевтің 1939 жылы Сталиннің 60 жылдығын атап өту үшін жазған кантатасы. Оның атауы кейде ағылшын тілінен "Сталинге сәлем" деп аударылады. Орындау шамамен он үш минутқа созылады.

Өмірбаян

Прокофьев Кеңес Одағына оралғаннан кейін Сталиндік режим оны күдікті ретінде қарады және оны мұқият бақылады. Көптеген совет суретшілері сонау сонау сонау "формалистік" деп саналған сурет туындылары үшін тұтқындалып, тіпті өлім жазасына кесілген болатын. Шынында да, Прокофьев театр режиссері В. М. Мейерхольдпен "Семен Котько" операсы үшін жұмыс істеген кезде, операның премьерасы 1939 жылы 20 маусымда Мейерхольдтың тұтқындалуына байланысты кейінге қалдырылды. Мейерхольд 1940 жылы 2 ақпанда өлім жазасына кесілді. 1939 жылдың қазан айында Прокофьев 21 желтоқсанда Сталиннің 60 жылдығына арналған "Здравица" шығармасын жазуға шақырылды.

Либретто

Бірінші басылымға сәйкес "орыс, украин, белорус, кумик, күрд, мари және мордва дереккөздерінен" алынған либретто - 534 бетті фолклорлық жинақтан алынған өлеңдердің жапсырмасы. Бұл жалған материалдар КСРО-ның көптеген аймақтары мен этникалық топтарының қарапайым азаматтарының еңбегі деп есептеледі. Анонимді үкімет жазушыларының халықтыкіне еліктеуге тырысуы әуесқойлықпен және қателесу арқылы жүзеге асады. Таңдауды Радио комитетінің қызметкерлері жасады, оны Прокофьев қайта реттеп, редакциялады. Бұрын жарияланған мәтіндерді қолдану ресми мақұлдаудың қажеттілігін болдырмады, бұл жаңалардың қажет болуы және Прокофьев өзінің либреттосын ресми басшылықсыз шығарғаннан кейін Октябрь революциясының 20 жылдығына арналған Кантата қайта жазылуы керек болған кезде болған зиянды фиасконың қайталануын болдырмады. Кантата кернейлердің ыңқылдап жылауынан басталады, содан кейін струндар C мажорлы дыбыста кең, ағып жатқан әуенді ойнайды. Қобызшылар кіргенде, ән-күйдің жылдамдығы артады. Хор кейде алысқа қарай жылжиды, бірақ гармониялық тілде "ортодоксалды емес" ештеңе жоқ, бұл совет музыкасының қатаң ережелеріне қарсы болар еді. Тездейтін стаккато бөлімдері баяу ағып жатқан бөлімдермен ауысып тұрады. Әсіресе соңғысы - хордың C бас шкаласын жоғары-төмен жүгіріп, екі октавадан асатын күйін орындау. Бұл күйді орындаушы бала фортепианоның шкалаларын үйреніп жатқандай: британдық журналист Александр Верт (Musical Uproar in Moscow) "Прокофьевтің тілінің ұшын жағасына тығып, қарапайым колхозшыларды C бас шкаласын жоғары-төмен, жоғары-төмен, жоғары-төмен, жоғары-төмен әндеткенін" ойлады. Оркестр G және A жазық педальді ноталарды кезектестіреді. Кантата Прокофьевтің сүйікті кілті - C мажорлық күймен аяқталады (бағ. Фортепиано концерті No. 3, орыс увертюрасы және No. 4), ал хор ән салады: "Сен біздің күшті бекінісімізден ұшып келе жатқан байрағыңсың! Сен біздің рухымызды, қанымызды жылытатын жалынсың, о, Сталин, Сталин!" Свиатослав Рихтер Бруно Монсайнгеонның деректі фильмінде "насихатсыз" Прокофьевті "принциптерсіз" тапсырыс бойынша жұмыс істегені үшін сынға алады және "Здравицаны" тақырыпқа байланысты бүгін ойнауға болмайтын деп атайды, бірақ, дегенмен, "бұл абсолютті генийдің жұмысы".