Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рецепт - тілдік қолданудың нормативтік ережелерін қалыптастыру. Бұл мақалада рецепттің ағылшын тіліндегі тарихы қарастырылады. Жалпы түсінік үшін тілдік рецепті деген бетті қараңыз.
Prescription is the formulation of normative rules for language use. This article discusses the history of prescription in English. For a more general discussion, see linguistic prescription.
Шығу тегі
Тілдер, әсіресе соттарда, мемлекеттік басқаруда және ресми жұмыстарды жариялауда қолданылатын стандартты түрлері немесе ресми тілдер уақыт өте келе ресми реттелетін нормаларға ие болады. Ағылшын тілі Англияда заң шығару тіліне айналғаннан кейін, канцлер ағылшын тілі деп аталатын орта ағылшын тілінің бір түрі осындай стандартқа айналды. Алайда, ағылшын грамматикасының "түзетілуі" 18 ғасырға дейін ресми зерттеудің үлкен тақырыбы болған жоқ. Ақын Джон Драйден өз заманында қолданылған грамматиканың (1600-шы жылдардың екінші жартысы) Уильям Шекспирдің қолданысына қарағанда жақсарғанын айтты. Драйденнің өзі сөйлемнің соңында сөз тіркесін қосуға болмайды деген ережені алғаш шығарған. Сэмюэл Джонсонның 1755 жылғы сөздігі ағылшын тілінің жазылуын стандарттауға ықпал етті. Бұған қоса, рецептивістік түсініктемелердің ұзақ қатарынан алғашқысы Роберт Лоут 1762 жылы "Англиз грамматикасына қысқаша кіріспе" деген еңбегін шығарды. Лоуттың грамматикасы мектептерде оқытылатын көптеген нұсқамалық шибболеттердің көзі болып табылады және оны сипаттаудан басқа, тілді бағалайтын ұзақ ретімен пайдалану комментаторларының алғашқысы болды. Лоуттың әдісі "жалған синтаксисті" сынға алуды қамтиды; оның жалған синтаксис үлгілері Шекспирден, Король Джеймс Киелі кітаптан, Джон Донннан, Джон Милтоннан, Джонатан Свифттен, Александр Поптан және басқа да әйгілі жазушылардан алынды. Оның бірқатар шешімдері латын грамматикасына ұқсастықтармен нығайтылды, дегенмен оның мәлімдеген қағидасы бойынша мұндай ұқсастық ағылшын рецептерінің негізі болмауы керек. Лоуттың грамматикасы балаларға арналған емес еді; дегенмен, оның пайда болғаннан кейін он жыл ішінде оның нұсқалары мектептер үшін бейімделді, ал Лоуттың стильдік пікірлері сыныпта заң күшіне ие болды.
Languages, especially standard varieties or official languages used in courts of law, for administration of government, and for the promulgation of official works, tend to acquire formally regulated norms over time. Once English became the language of administration of law in England, a form of late Middle English called chancery English became such a standard. However, the "correction" of English grammar was not a large subject of formal study until the 18th century. Poet John Dryden remarked that the grammar in use in his day (second half of the 1600s) was an improvement over the usage of William Shakespeare. Dryden was himself the first to promulgate the rule that a sentence must not end with a preposition. Samuel Johnson's 1755 dictionary contributed to the standardization of English spelling. More influentially, the first of a long line of prescriptionist usage commentators, Robert Lowth, published A Short Introduction to English Grammar in 1762. Lowth's grammar is the source of many of the prescriptive shibboleths that are studied in schools and was the first of a long line of usage commentators to judge the language in addition to describing it. Lowth's method included criticising "false syntax"; his examples of false syntax were culled from Shakespeare, the King James Bible, John Donne, John Milton, Jonathan Swift, Alexander Pope, and other famous writers. A number of his judgments were reinforced by analogies to Latin grammar, though it was his stated principle that such an analogy should not in itself be the basis for English prescriptions. Lowth's grammar was not written for children; nonetheless, within a decade of its appearance, versions of it were adapted for schools, and Lowth's stylistic opinions acquired the force of law in the classroom.
Кеңейткіш тарату
19 ғасырда, танымал журналистиканың пайда болуымен, тығыз үйілген білімді және басқарушы таптың жалпы қолданысы газеттер мен журналдардың редакторларын пайдалану арқылы бұрыннан немесе одан кейіннен гөрі кеңінен сауатты жұртшылыққа таралды. Осылайша пайдалану нұсқаулықтарының кең нарығы пайда болды. Жалпы, олар әртүрлі сөздер мен конструкциялар арасындағы айырмашылықтарды түсіндіруге тырысты, кейбіреулерін көтермелеп, басқаларын түсініксіз, төмен немесе жай ғана қате деп айыптады. Мүмкін, ең танымал және ең маңызды тарихи мәтін осы түрі болды Генри Уотсон Фаулер ерекше және көп мақтаған Қазіргі ағылшын тілінің сөздігі. Алғашқыда 1926 жылы басылып шыққан бұл кітап 1996 жылы үшінші басылымда кеңінен қайта қаралды және көптеген білімді спикерлер мен редакторлар үшін негізгі анықтама болып табылады. Фаулерден басқа, осы дәстүрге жататын басқа жазушылар 19-ғасырдағы ақын және редактор Уильям Каллен Брайант, ал 20-ғасырда Теодор Бернштейн мен Уильям Сафайр. Қазіргі заманғы стильдер кітаптары, мысалы, Associated Press Stylebook, Associated Press-тен АҚШ-та немесе The Times Style and Usage Guide, The Times-тен Ұлыбританияда, редакторлар өздерінің басылымдарының стандарттау үшін пайдалану үшін, мақсаттары бойынша талап етіледі.
During the 19th century, with the rise of popular journalism, the common usage of a tightly knit educated and governing class was extended to a more widely literate public than before or since, through the usage of editors of newspapers and magazines. A broader market for usage guides therefore developed. In general, these attempted to elucidate the distinctions between different words and constructions, promoting some and condemning others as unclear, declassé, or simply wrong. Perhaps the best known and most historically important text of this sort was Henry Watson Fowler's idiosyncratic and much praised Dictionary of Modern English Usage. Originally published in 1926, it was extensively revised for the 1996 third edition, and remains a primary reference for many educated speakers and editors. Besides Fowler, other writers in this tradition include the 19th century poet and editor William Cullen Bryant, and, in the 20th century, Theodore Bernstein and William Safire. Contemporary stylebooks such as the Associated Press Stylebook, from the Associated Press in the United States, or The Times Style and Usage Guide, from The Times in the United Kingdom, are prescriptive in intent, for use by editors of their respective publications to standardise presentation.
Сын
XX ғасырдың екінші жартысында пайдалану комментаторларының рецептивистік дәстүрі күшейіп келе жатқан сынға ұшырай бастады. 1993 жылы жарық көрген "Англиз тілінің сөздігі" (Merriam Webster's Dictionary of English Usage) сияқты еңбектерде сөздерді логикаға, нәзік айырмашылықтарға немесе латын грамматикасына негізделген нормалар бойынша бағалаудың орнына, сөздерді және синтаксисті нақты жазушылар қолданатындай сипаттауға тырысады.
During the second half of the 20th century, the prescriptivist tradition of usage commentators started to fall under increasing criticism. Thus, works such as the Merriam Webster's Dictionary of English Usage, appearing in 1993, attempt to describe usage issues of words and syntax as they are actually used by writers of note, rather than to judge them by standards derived from logic, fine distinctions, or Latin grammar.