Кіріспе

Коста-Рикадағы темір жол көлігі негізінен мемлекеттің автономды мекемесі Инкофер (Instituto Costarricense de Ferrocarriles) басқаруымен жүзеге асырылады. Incofer ұлттық темір жол инфрақұрылымына ие және барлық жүк және жолаушылар тасымалын жүзеге асырады, бұл негізінен халық көп тұратын Орталық аңғар арқылы жолаушылар пойыздарынан тұрады. Incofer желісі 1067 тар жолды темір жолмен жабдықталған, бірақ басқа да шағын туристік темір жолдар бар. Темір жолдың көп бөлігі күрделі жөндеуді қажет етеді. 2016 жылғы тамыздағы ЭЫДҰ баяндамасында инфрақұрылым, соның ішінде темір жол туралы мынадай қорытынды жасалды: "Жол желісі кең, бірақ сапасы нашар, темір жолдар жөндеуден өтіп, 1990 жылдары жабылғаннан кейін баяу ғана қайта іске қосылады. Ішкі көлік қоғамдық көлік жүйесі, әсіресе темір жолдар жеткіліксіз болғандықтан, жеке автомобильдерге аса тәуелді".

Тарих

1871 жылы Кариб теңізінің жағалауындағы Сан-Хосе арқылы Алахуеладан Пуэрто-Лимонға темір жолдың құрылысы басталды; жобаны генерал Томас Гуардия Гутьеррес үкіметі бастады және оны 1868 жылы британдық инженер-құрылысшы Эдмунд Врагге зерттеді. Алахуеладан Сан-Хосеге дейінгі темір жол 1873 жылдың басында аяқталды, кейіннен Картагоға дейін жалғасты. Пунтаренастан Алауелаға өгіздермен жүретін арбалармен материалдар мен құрал-жабдықтар әкелінді. Қаржының жетіспеушілігі мен табиғи кедергілерге байланысты (әсіресе Рио Сусио айналасында) қалған бөлімдердің құрылысы кешіктірілді, ал бүкіл желі 1890 жылдың 7 желтоқсанына дейін іске қосылмады. 1897 жылы Тынық мұхиты теміржолын салу туралы келісімшартқа қол қойылды, бірақ кәсіпорын табиғи, қаржылық және саяси қиындықтарға тап болды. Тынық мұхиты темір жолы 1910 жылы 23 шілдеде ресми түрде іске қосылды, ол кезде Пенсильванияда салынған алғашқы бу локомотивтері, бұрынғы президент Рафаэль Иглесиастың немересі есімін алған Мария Сесилия, жолаушылар мен жүкті алып, Пунтаренастан Сан-Хосеге жөнелтілді. Қажетті ауыр еңбек пен елдегі кадрлардың жетіспеушілігіне байланысты Ямайка, Италия және Қытайдан бірнеше жұмысшы Коста-Рикаға көшіп келді. Лимоннан Пунтаренасқа дейінгі трансконтинентальдық темір жол 1910 жылы іске қосылды және елдің әртүрлі құнарлы аймақтарын байланыстыратын орталық болды. Бұл бағыт Атлант мұхитының жағалауымен Матинаның шағын портына дейін созылып, Ревентазон өзеніне дейін өтеді. Сол жерден солтүстік тауларды кесіп өтуге екіге бөлініп, бір тармағы Иразудан солтүстікке қарай, екіншісі Очомого асуын кесіп өтеді. Сан-Хоседе бұл желілер қайта қосылды және темір жол Тививес пен Пунтаренастың Тынық мұхиттағы порты Алахуелаға жалғасты. Темір жолға мемлекет пен Коста-Рика темір жол компаниясы бірлесіп ие болды, соңғысы 1904 жылы Атлантика жағалауындағы банан аудандары арқылы бірнеше тармақ желілерін салу туралы келісім жасады. 1926 жылы желілерді электрлендіруге шешім қабылданды, ал алғашқы электр пойызы Сан-Хоседен Пунтаренасқа дейін 1930 жылы 8 сәуірде жүрді. Коста-Риканың теміржол желісі 1991 жылы жер сілкінісі кезінде зақымдалған және оның жұмысы 1995 жылы тоқтатылған. 2000 жылдан бастап Incofer темір жол көлігін қайтадан бастау және оны қайтадан танымал ету үшін жұмыс істеп келеді.

Апаттар

1926 жылы 14 наурызда Атлантика желісінде, Хередиядан Картагоға діни қажылық кезінде болған Эль Вирилла пойыз апаты болды. Шамамен мың жолаушының ішінде 385 адам қаза тауып, 93 адам жарақат алды. Бұл ел темір жолы тарихындағы ең ауыр жол апаты болды.

Ағымдағы жағдай

Бір кезде Кариб теңізіндегі Лимон және Моин порттарын Тынық мұхиты порты Кальдерамен байланыстырып, Орталық аңғар аймағы мен Коста-Риканың ең ірі қалаларын аралап өткенімен, жүйе 20-шы ғасырдың аяғында Коста-Рика президенті Хосе Мария Фигерестің коммерциялық қызметін тоқтатуды бұйырған қаржылық дағдарыстан кейін бұзылып кетті. Алайда, операциялар ешқашан толығымен тоқтатылмаған, және желідегі кейбір бөліктерде жүк тасымалы мен техникалық қызмет көрсету үнемі орын алған. Басқа бөліктер 2005 жылға дейін, негізінен, тасталып кетті, ол кезде қалалық жолаушылар қызметтері Павас қалашығының батысында және Сан-Хосе мен Сан-Педроның шығысында орналасқан дәліз бойымен қайта енгізілген. Содан бері Испаниядан импортталған DMU-ға салынған инвестициялардың және бұрын жұмыс істемеген жолдың оншақты шақырымының қалпына келтірілуінің нәтижесінде қызметтер айтарлықтай артты. 2014 жылы темір жол операцияларының басым бөлігі Орталық аңғар аймағында орын алды және жолаушылар қызметтерінен тұрады: Сан-Хоседің Павас, Куридабат және Белен қалаларының маңындағы аудандар. Сан-Хосе және Хередия мен Картаго қалалары. INCOFER кестелерінде көрсетілгендей, 2014 жылы болған қызметтердің жалғасы ретінде Heredia мен Alajuela және Cartago-дан Paraiso аралығындағы қосымша учаскелер пайдаланылды. Пойыздар (әсіресе жүк пойыздары, сондай-ақ жекеменшік туристік пойыз) 2011 жылға дейін Сан-Хосе мен Кальдера порты арасында жүрді, ол кезде 27 -ші жолдың құрылысы аяқталғаннан кейін желісінің қысқа бөлігі қауіпке ұшырады. Бұл Incofer және автожол салушы Autopistas del Sol арасында дау тудырды. Бұл дау әлі шешілмеген, және Incofer қызметкерлерінің айтуынша, олар техникалық жағынан зақымдалған бөлімнен пойыздарды өткізе алады, бірақ мұны істеу қауіпті. Осыған байланысты бұл жолда тұрақты көлік қозғалысының болмауы рельстерді ұрлауға мүмкіндік берді. Коста-Рикаға келушілер темір жолды басқа көлік түрлеріне қарағанда шектеулі деп санайды, себебі қазіргі уақытта негізгі жолаушылар қызметінен басқа ештеңе жоқ.

Жолаушылар қызметі

Негізінен жүк тасымалы желілері болған кезде, 1910 жылдан бастап Тынық мұхитына және 1890 жылдан бастап Кариб теңізіне жолаушылар рейстері болды, бірақ олар тасталды және күтілмеді. Қалалық аумақтардың қалдықтары ғана қалды.

Тынық мұхит темір жолы

Қазіргі кезде тасталған Ferrocarril al Pacífico алғаш рет 1857 жылы Пунтаренас пен Барранка арасында қаңғыбас тартқан темір жолды іске асыру арқылы басталды, қазіргі жолдың құрылысы 1895 жылдан 1903 жылға дейін жүргізілді, ол шетелдік қаржының жетіспеушілігіне байланысты тоқтатылды, содан кейін 1910 жылға дейін ұлттық қаражатпен жалғасты. 1926 жылдан 1930 жылға дейін темір жол электрлік жолға айналдырылды, содан кейін оның атауы Тынық мұхиты электр темір жолы (Ferrocarril Electrico al Pacífico, F. E. al P.) болып өзгерді. Ол 1995 жылға дейін қолданыста болды. Үлкен метрополитен аймағындағы осы желідегі темір жол Interurbano желісін құру үшін қайта қарастырылды.

Атлантик темір жолы

1871 жылы Ferrocarril al Atlántico үшін жұмыстар басталды және 1890 жылы аяқталды, қазіргі уақытта Картаго мен Кариб теңізінің жазықтары арасындағы темір жол тасталды, бірақ Кариб мұхиты жағында болаттан жасалған жүк тасымалы операциялары бар. Бұл желідегі темір жол Үлкен мегаполистегі Орталық аңғардың шығысын Картагоға дейін қамтитын Interurbano желісін құру үшін қайта қарастырылды.

Квепос темір жолы

Қазіргі уақытта тасталып, бөлшектенген Квепос темір жолы елдің Орталық Тынық мұхиты жағалауындағы банан өндірісінің маңызды бөлігі болды, ол Кото (Унион) және Пуэрто-Гонсалес арасындағы ұзақ болды. Қазір жолдың бірінші бөлігі Incofer компаниясына тиесілі.

Голфито темір жолы

Қазір тасталып кеткен Ferrocarril de Golfito банан жүгін тасымалдау үшін пайдаланылды және Панамадағы Пуэрто-Армуэльске байланысты болды, ол ұзақ болды, Пальмар-Сур, Пьедрас-Бланкас, Кото 47, Лорел және Гольфито ауылдарын қамтыды. Қазір жолдың бірінші бөлігі Incofer компаниясына тиесілі. Бірнеше локомотивтер косметикалық қалпына келтірілді және оларды Гольфитода көруге болады.

Халықаралық байланыс

Кариб теңізінде Панама мен Коста-Рика арасындағы Сиксаола өзені арқылы темір жол байланысы болды. Көпір 2017 жылы құлады. 2018 жылы Қытай Панама мен Коста-Рика арасында жоғары жылдамдықты пойыз ашудың мүмкіндігін қамтамасыз ету жоспарын Панамаға сыйға тартты, бірақ 2019 жылға қарай бұл жоспардан бас тартылды. Голфито темір жолы Панамадағы Пуэрто-Армуэльске жүк тасымалымен байланысты. Никарагуамен байланыс жоқ. 2020 жылға қарай Панама мен Никарагуаға қазіргі немесе жоспарланған байланыс жоқ.

Мұхитаралық құрғақ канал

Кариб теңізінен Тынық мұхитына дейін, елдің солтүстік жазықтары арқылы, 4-ші жолға ұқсас және параллель бағыт бойынша, мұхитаралық құрғақ канал (лангес) салу бойынша жоспарлар мен зерттеулер бар. Тауарларды тасымалдаудың негізгі жолы контейнерлерді тасымалдау үшін темір жолды пайдалану болады, темір жолдың іргелесінде он жол жолағын, әр жағалаудағы екі жаңа портты салу жоспарлануда. 2020 жылдың сәуірінде Ұлттық концессиялар кеңесі (lang es) құрғақ каналдың жоспарларын қабылдамады және мұрағаттады.

Жеке темір жолдар

Жекеменшік темір жолдар өте аз, шағын желiлер бар.

Швейцария темір жолы

Ньюо Аренальдағы (Гуанакасте провинциясы) Тиларан кантонындағы (Гуанакасте провинциясы) Лос-Герос қонақ үйінде швейцариялық қонақ үй иесі өзінің панорамалық мейрамханасы Пекена Хельвесияның (кіші Швейцария) қонақтары үшін тау теміржолын салды. Бұрын бұл теміржолды швейцариялық фермер қолданған, ол 600 шақырымдық теміржолды салған, бірақ оны пайдалануға рұқсат алған жоқ. Мейрамхана иесі оны 1999 жылы сатып алды және 2000 жылы "Tren Turistico Arenal" атауымен туристік аттракцион ретінде пайдалануға берді. 2004 және 2017 жылдардағы жағдай бойынша ол ұзын, биіктігі және екі туннель.

Кастильо ауылдық клубы

1970 жылдары салынған бұл шағын 1,2 шақырымдық дөңгелек теміржол дизельді қозғалтқышымен және клуб ішінде отбасылық ойын-сауық мақсатында үш жолаушы вагонымен жабдықталған. Оны бұрын Тынық мұхитына теміржол салуда жұмыс істеген инженерлер салған.