Сауд Арабиясының көлік жүйесінің шолуы

Кіріспе

Сауд Арабиясындағы көлік туралы жалпы шолу

Сауд Арабиясындағы көлік жүйесі салыстырмалы түрде жас жолдар, теміржолдар және теңіз жолдары арқылы қамтамасыз етіледі. Желінің көп бөлігі 1952 жылы Шығыс провинциясында мұнайдың табылуынан кейін құрылысын бастады, бірақ 40 тас жолы ерекше жағдайды құрайды, ол астана Риядты экономикалық өнімді Шығыс провинциясына, содан кейін исламның қасиетті қаласы Меккеге және Джидда портына қосу үшін салынған. 1970 жылдардағы экономикалық өсіммен Сауд Арабия Корольдігі ел бойынша көптеген инфрақұрылымдық даму жобаларын бастады, ал көлік желісінің кең ауқымды дамуы түрлі экономикалық дамуларды қолдау мақсатында одан әрі жалғасты.

Тарих және жалпы түсінік

Сауд Арабиясының бірігуіне дейін патшалықтағы алғашқы темір жол желісі салынған. Дамаскіден Мединаға дейінгі 1050 мм (3 фут 511⁄32 дюйм) тар темір жолдың құрылысы 1900 жылы Османдық Хиджаз вилайеті кезінде басталып, 1908 жылы аяқталды. Желіні Меккеге дейін ұзарту туралы ұсыныс жасалды, бірақ ол іске аспады. Желінің оңтүстік бөлігі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көбінесе қирады. Жолдың бірнеше бөлігі сақталған, Иорданиядағы кейбір бөліктері бүгінге дейін қолданылуда. Мадаин Салих және Мединадағы станциялар мұражайларға айналдырылды (Хиджаз теміржолы мұражайы және Мадаин Салих теміржол станциясы), әрқайсысында бастапқы теміржолдан қалған локомотивтер мен вагондар бар. Сауд билігі тұсында салынған және аяқталған алғашқы темір жол – Даммам-Рияд желісі, ол 1947 жылы салынып басталды. Оны король Абдулазиз 1951 жылғы 20 қазанда салтанатты түрде ашты. Бұл Сауд Темір жолдары ұйымы құрылғанға дейін болды, ал темір жол желісін Сауд Арамко басқарып, күтіп ұстады, кейін ол Қаржы министрлігіне тапсырылды. 1966 жылғы 13 мамырда патша жарлығымен SRO құрылды, ол қазір желіні басқаратын мемлекеттік корпорация. Жолаушылар үшін негізгі темір жол станциялары 1981 жылы Эр-Риядта, Даммамда және Хофуфта ашылды. Рияд пен Даммам арасындағы қазіргі заманғы жолаушылар желісі 1985 жылы аяқталды. Корольдіктегі тағы бір дәстүрлі темір жол желісі – солтүстік-оңтүстік желісі, сондай-ақ Рияд-Құрайят желісі деп аталады. Ол астана Риядтан Бураида, Хайль және Құрайят арқылы Иорданиямен шекаралас Хадитаға дейін созылады, сондай-ақ солтүстік облыстардағы фосфат және боксит кен орындарына қосымша желілер бар. Ең ірі қосымша желі негізгі желіні Жүбайл маңындағы Рас Әл-Хайр портына қосады, бұл желінің жалпы ұзындығы 100 км-ден асады. Корольдіктегі жалғыз жоғары жылдамдықты темір жол желісі – Харамейн жоғары жылдамдықты темір жол желісі 2017 жылы аяқталды және екі ислам қасиетті қаласы – Мекке мен Мединаны Джиддадағы король Абдулазиз халықаралық әуежайы және Рабигке жақын король Абдулла экономикалық қаласы арқылы байланыстырады. Осы үш негізгі әуежайдан басқа, патшалықтың барлық аймақтарында ішкі және халықаралық рейстерді қамтамасыз ететін бірнеше кішкентай әуежайлар бар, мысалы, Мединадағы принц Мохаммад бин Абдулазиз халықаралық әуежайы және Таифтағы Таиф халықаралық әуежайы. Сауд Арабиясының ұлттық әуе тасымалдаушысы Саудия 1945 жылы АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт сыйлаған Douglas DC 3 Dakota екі қозғалтқышты ұшағымен бастау алды. Бүгінде компания 140-тан астам ұшақпен жұмыс істейді және әлемнің 95 бағытына жылына 34 миллионнан астам жолаушыны тасымалдайды. Елдегі басқа ірі әуе компанияларына Flynas, Flyadeal және SaudiGulf Airlines жатады. Осы мемлекеттік әуе компанияларынан басқа, Сауд Арамко өзінің жеке әуе компаниясы Saudi Aramco Aviation-ды жеті ұшақ пен бірнеше тікұшақпен және кейбір жағдайларда өз терминалдарымен басқарады, оларды Шайба, Янбу және Танажиб сияқты алыс жерлерден қызметкерлерді тасымалдау үшін пайдаланады. Сауд Арабиясының әуежайлары, ұшу-қону жолағының ұзындығы бойынша (2003 жылғы бағанама): Ұшу-қону жолағымен жабдықталған әуежайлар: 3048.00 м-ден асатын 32 әуежай, 2438.40 м – 3048.00 м аралығындағы 13 әуежай, 1524.00 м – 2438.40 м аралығындағы 129 әуежай, 914.40 м – 1524.00 м аралығындағы 2 әуежай, 914.40 м-ден төмен 2 әуежай. Барлығы 61 әуежай. Ұшу-қону жолағы жоқ әуежайлар: 3048.00 м-ден асатын 6 әуежай, 2438.40 м – 3048.00 м аралығындағы 5 әуежай, 1524.00 м – 2438.40 м аралығындағы 75 әуежай, 914.40 м – 1524.00 м аралығындағы 38 әуежай, 914.40 м-ден төмен 14 әуежай. Барлығы 138 әуежай. Тікұшақ алаңдары (2009 жылғы бағанама): 9. 2019 жылы Сауд Арабиясының Мемлекеттік Инвестициялық қоры (PIF) Сауд Арабиясының ірі қалаларында клиенттерді тасымалдау және оларды әртүрлі туристік бағыттарға жеткізу үшін алғашқы коммерциялық тікұшақты іске қосты. 2019 жылы Сауд Арабиясында 103 миллион әуе жолаушысы болды.

The first railway line in the kingdom predates the unification of Saudi Arabia. The 1,050 mm (3 ft 511⁄32 in) narrow gauge Hejaz railway, that ran from Damascus to Medina, began construction in 1900 under the Ottoman Hejaz Vilayet, and was completed in 1908. A proposal to further extend the line to Mecca was made, but was never materialized. The southern portion of the line was mostly destroyed during the First World War. A few sections of the track remain, with some sections in Jordan being used up to today. The stations in Mada'in Salih and Medina have been converted into museums (Hejaz Railway Museum and Mada'in Salih Railway Station), each having some locomotives and rolling stock from the original railway. The first railway line built and completed under Saudi rule was the Dammam Riyadh line, which began construction in 1947. It was inaugurated on October 20, 1951, by King Abdulaziz. This was before the formation of the Saudi Railways Organization, and the railway line was run and maintained by Saudi Aramco, before being entrusted to the Ministry of Finance. On May 13, 1966, a royal decree established the SRO, a public corporation that now runs the line. The main railway stations for passengers opened in Riyadh, Dammam, and Hofuf in 1981. The modern passenger line between Riyadh and Dammam measuring was completed in 1985. The other conventional railway line in the kingdom is the North–South line, also known as the Riyadh Qurayyat line, which runs from the capital Riyadh to border with Jordan at Hadithah via Buraidah, Ha'il and Qurayyat, with feeder lines to multiple phosphate mining and bauxite mining locations in the northern parts of the kingdom. The largest feeder line connects the main line to the port city of Ra's Al Khair, near Jubail, giving the line a total length of more than The only high speed railway line in the kingdom, the Haramain high speed railway line, was completed in 2017, and connects the two Islamic holy cities of Mecca and Medina via the King Abdulaziz International Airport in Jeddah and the King Abdullah Economic City near Rabigh. In addition to these three major airports, several smaller airports, providing both domestic and international connections, are present throughout the kingdom, such as the Prince Mohammad bin Abdulaziz International Airport in Medina and the Ta'if International Airport in Ta'if among others. The Saudi Arabian flag carrier, Saudia, started out in 1945 with a single twin engine Douglas DC 3 Dakota gifted by US President Franklin D. Roosevelt. The airline now operates more than 140 aircraft, providing a means of transport to more than 34 million annual passengers to 95 destinations around the world. Other major airlines in the country include Flynas, Flyadeal and SaudiGulf Airlines, among others. In addition to these public airlines, Saudi Aramco operates its own private airline, Saudi Aramco Aviation, with a fleet of seven aircraft and multiple helicopters and their own terminals in several cases, which they use for the transportation of employees from several far flung locations such as Shaybah, Yanbu and Tanajib. +Airports of Saudi Arabia, by runway length (2003 est. )Airports with paved runwaysRunway lengthNumber of airportsover 3048.00 m322438.40 m to 3048.00 m131524.00 m to 2438.40 m12914.40 m to 1524.00 m2under 914.40 m2Total61Airports with unpaved runwaysRunway lengthNumber of airportsover 3048.00 m62438.40 m to 3048.00 m51524.00 m to 2438.40 m75914.40 m to 1524.00 m38under 914.40 m14Total138Heliports (2009 est. )9
In 2019, the Saudi Public Investment Fund (PIF) launched the first commercial helicopter that will serve to transport customers within the major Saudi cities and to take them to different tourism destinations. In 2019 Saudi Arabia had 103 million air passengers.

Тарих және жалпы түсінік

Тарихи тұрғыдан алғанда, қазіргі Сауд Арабиясы Жібек жолының бір шетіне жақын орналасқан. Бұл аймақтағы көптеген тайпалардың байып кетуіне дәмдеу саудасының пайдасы себеп болды, ал мұндағы порттар осы саудаға үлкен үлес қосты. Сауд Арабиясы өзендері жоқ бірнеше елдің бірі, бірақ елдің ішінде қысқы жаңбыр кезінде суға толатын көптеген вадилер бар. Дегенмен, олардың тұрақсыздығына байланысты, олар су жолдары ретінде жіктелмейді және қолданылмайды. Джидда ислам порты, реактивті ұшақтар пайда болғанға дейін Мекке мен Медина қасиетті қалаларына қажылық сапар жасаушылардың басты қақпасы болды және үшінші Рашид халифасы Осман оған осы мәртебені берген деп есептеледі. Корольдікте салынған алғашқы порттардың бірі Хобарда орналасқан және ол Бахрейнге мұнай тасымалдау үшін пайдаланылды. Сауд Порттар Басқармасы (Мавани) 1976 жылы корольдіктің порттарын бақылау және күтіп ұстау үшін мемлекеттік орган ретінде құрылды және қазіргі таңда корольдік бойынша тоғыз портты күтіп ұстауда. Бірақ, Маванидан басқа да бірнеше порттар басқа ұйымдардың басқаруында, мысалы, Рабигке жақын орналасқан Король Абдулла экономикалық қаласындағы Король Абдулла порты.

Егжей-тегжейлі

Арабия түбегіндегі басқа да мемлекеттер сияқты, Сауд Арабиясында да өзендер мен ішкі су жолдары жоқ. Бұл патшалықтың, негізінен мұнай-химия өнімдерін тасымалдау үшін салынған, су көлігі желісін дамытуына кедергі болмады. Сауд порлары басқармасы (Mawani) елдегі ірі порттарды басқарып, олардың жұмысын ұйымдастырады. Корольдікте басқа ұйымдар басқаратын, мысалы, Король Абдулла порты сияқты, тағы да порттар бар. Парсы шығанағындағы ең ірі порт – Король Абдулазиз порты Даммам қаласында орналасқан.

Қоғамдық көлік жүйелері

Сауд Арабиясының қоғамдық көлік компаниясы (SAPTCO), 1979 жылы патша жарлығымен құрылған, корольдікте бірнеше бағыт бойынша 4500-ден астам көлік құралын пайдаланады. Ол ай сайын шамамен 8 миллион адамды патшалықтың ірі қалалары арасында тасымалдайды. Трансұлттық бағыттардан басқа, SAPTCO сонымен қатар 10 халықаралық бағытты басқарады, олар патшалық пен көршілес Шығанақ мемлекеттері арасында шамамен 500 000 адамды тасымалдайды. SAPTCO хаж кезінде арнайы автобус қызметін жүргізеді, олар қасиетті орындар арасында шамамен 15 000 қажыны тасымалдайды. SAPTCO автобустарында жыныс бойынша бөлініс сақталады. Патшалықтың барлық ірі қалаларында такси қызметі бар, сонымен қатар Uber және Careem сияқты көлік құралын жалға беру қызметін ұсынатын жеке компаниялар да жұмыс істейді, Careem – Uber компаниясының еншілес кәсіпорны. Жыныстық теңсіздіктің көрінісі ретінде, жалғыз ер адам жолаушы орындығында отыруы мүмкін, ал әйелдер артқы орындықта отыруы тиіс. 2020 жылдың басындағы реформаға дейін әйелдерге еркек туысы немесе тағы бір әйелдің сүйемелдеуі қажет болды. 2015 жылы ММДА жариялаған Медина қаласының қоғамдық көлік жоспарының аясында үш желілі метро жобасы іске асырылуда. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Жедда метрополитенінің құрылысы жүріп жатыр және 2025 жылы аяқталуы күтілуде.

Экономикалық әсері

Жол желісінің дамуы елдің экономикалық дамуында маңызды рөл атқарады, сондықтан елдегі қаптама жолдардың ұзындығы оның даму деңгейін бағалау үшін жиі көрсеткіш ретінде қолданылады. Көлік жол желісін дұрыс дамыту көлік құны мен уақыт шығындарын азайту ғана емес, сонымен қатар елдегі түрлі аймақтарды интеграциялауға және халықаралық деңгейде көрші елдерді жақсырақ түсінуге көмектеседі. Сауд Арабиясындағы көлік жол желісі елдің дамуына пайдалы қазбалар, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және сауда сияқты бірқатар салалардың дамуына тікелей үлес қосып, пайда әкелді.